{"id":"geografia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"geografia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-2)\nOdszukaj na mapie Syborową Górę (pole E1) i Januszkową Górę (pole F1).\nUzasadnij, podając trzy argumenty, że obszar wzniesienia Syborowa Góra różni się od\nobszaru wzniesienia Januszkowa Góra pod względem cech środowiska przyrodniczego\ni zagospodarowania przez człowieka.\n1\n2\n3","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej\n[…].\nIV etap edukacyjny\n1.3) Zdający odczytuje i opisuje cechy\nśrodowiska przyrodniczego (np.\nukształtowanie i rzeźbę terenu, budowę\ngeologiczną) i społeczno-gospodarczego\n(np. rozmieszczenie zasobów naturalnych,\nludności, szlaki transportowe) na podstawie\nmapy topograficznej […].\nPrzykładowe odpowiedzi\n Syborowa Góra nie jest zalesiona, natomiast Januszkowa Góra jest w większości\nporośnięta lasem.\n Na stokach Syborowej Góry była prowadzona eksploatacja wapieni, a na Januszkowej\nGórze - nie.\n Tylko na Januszkowej Górze poprowadzono szlak turystyczny, a u jej podnóża szlak\nrowerowy.\nSchemat punktowania\n2 p. - za trzy poprawne argumenty, w tym odnoszące się do cech przyrodniczych oraz\nzagospodarowania.\n1 p. - za dwa poprawne argumenty.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n1. Syborowa Góra nie jest zalesiona (teren odkryty/łąki/skały), natomiast Januszkowa Góra jest w większości porośnięta lasem.\n2. Na stokach Syborowej Góry prowadzono eksploatację wapieni (kamieniołom), na Januszkowej Górze - nie.\n3. Tylko na Januszkowej Górze poprowadzono szlak turystyczny, a u jej podnóża szlak rowerowy.\n\n## Sposób 1 - Odczyt mapy warstwa po warstwie\n\nPracując z mapą fragmentu **Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej** (pola E1 i F1), analizujesz kolejno trzy warstwy informacji:\n\n**Krok 1 - Pokrycie terenu (roślinność / użytkowanie)**\n\nPatrząc na barwną mapę:\n- **Syborowa Góra** (pole E1) - dominuje teren odkryty: brak zielonej barwy charakterystycznej dla lasu. Widoczne są białe/szare plamy sugerujące nagie skałki wapienne lub tereny poeksploatacyjne.\n- **Januszkowa Góra** (pole F1) - wyraźna zielona pokrywa leśna obejmuje większość wzniesienia.\n\n→ **Argument 1:** Syborowa Góra jest niezalesiona, Januszkowa Góra jest w większości porośnięta lasem (różnica w pokryciu roślinnym = cecha środowiska przyrodniczego).\n\n**Krok 2 - Ślady działalności człowieka (zagospodarowanie)**\n\nNa mapie szukasz symboli przemysłowych / eksploatacyjnych:\n- Na **Syborowej Górze** widoczny jest symbol kamieniołomu (lub jego ślad - ścięty stok, charakterystyczna forma terenu z poziomic). Wyżyna Krakowsko-Częstochowska zbudowana jest z **wapieni jurajskich**, które były i są intensywnie eksploatowane.\n- Na **Januszkowej Górze** brak analogicznych symboli eksploatacyjnych.\n\n→ **Argument 2:** Na stokach Syborowej Góry prowadzono wydobycie wapieni (kamieniołom), na Januszkowej Górze nie prowadzono eksploatacji surowców (różnica w zagospodarowaniu przez człowieka).\n\n**Krok 3 - Infrastruktura turystyczna (szlaki)**\n\nNa mapie szukasz kolorowych linii szlaków turystycznych (pieszych) i rowerowych:\n- Przez **Januszkową Górę** lub po jej stokach przebiega oznakowany szlak turystyczny pieszy; u podnóża zaznaczony jest szlak rowerowy.\n- **Syborowa Góra** - brak analogicznych szlaków.\n\n→ **Argument 3:** Januszkowa Góra jest udostępniona turystycznie (szlak pieszy + rowerowy), Syborowa Góra - nie (różnica w zagospodarowaniu turystycznym przez człowieka).\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez kontekst geograficzny\n\nWyżyna Krakowsko-Częstochowska (zwana **Jurą Krakowsko-Częstochowską**) jest zbudowana z wapieni jury górnej. Typowe dla niej są:\n- **Monadnoki** - izolowane wzniesienia z ostańcami skalnymi.\n- **Lasy mieszane** na żyźniejszych glebach brunatnych i rędzinach.\n- **Kamieniołomy** - eksploatacja wapienia jest historycznie powszechna w tym regionie.\n\nFakt, że Syborowa Góra jest niezalesiona i nosi ślady eksploatacji, a Januszkowa Góra jest zalesiona i objęta infrastrukturą turystyczną, jest typowy dla mozaikowego zagospodarowania Jury - część wzgórz jest chroniona (szlaki, lasy), inne były lub są eksploatowane przemysłowo.\n\nWeryfikacja: trzy argumenty odwołują się do **dwóch różnych kategorii** wymaganych przez CKE - cech przyrodniczych (roślinność) ORAZ zagospodarowania (kamieniołom, szlaki turystyczne). Klucz CKE wymaga obu kategorii, dlatego nie można podać np. trzech argumentów wyłącznie przyrodniczych.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za trzy poprawne argumenty, w tym odnoszące się **do cech przyrodniczych ORAZ zagospodarowania** (muszą być spełnione obie kategorie).\n> - **1 pkt** - za dwa poprawne argumenty.\n> - **0 pkt** - za odpowiedź błędną, niepełną lub brak odpowiedzi.\n\n**Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:**\n- Każdy argument musi być **porównawczy** - wskazywać różnicę między OBIEMA górami (nie opisywać tylko jednej).\n- Argument 1 (przyrodniczy): np. „Syborowa Góra nie jest zalesiona, natomiast Januszkowa Góra jest porośnięta lasem\" - oba człony porównania są konieczne.\n- Argument 2 (zagospodarowanie): eksploatacja/kamieniołom na Syborowej Górze, brak na Januszkowej - lub szlaki turystyczne/rowerowe na Januszkowej, brak na Syborowej.\n- Za 2 pkt muszą pojawić się argumenty z **obu kategorii** (przyrodnicze I gospodarcze/turystyczne).\n\n> **Akceptowane warianty:**\n> - „Syborowa Góra jest odkryta / nieporośnięta lasem\" (zamiast „niezalesiona\")\n> - „kamieniołom / wydobycie wapienia / eksploatacja skał\" (różne określenia eksploatacji)\n> - „szlak turystyczny pieszy / znakowany szlak / ścieżka rowerowa\" (różne określenia szlaków)\n\n> **Wykluczone / nieakceptowane:**\n> - Argument opisujący wyłącznie jedną górę bez odniesienia do drugiej.\n> - Trzy argumenty wyłącznie przyrodnicze (brak punktu za zagospodarowanie) → max 1 pkt.\n> - Ogólne stwierdzenia bez wskazania konkretnej różnicy (np. „góry różnią się pokryciem terenu\" - za mało precyzyjne).\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu wystarczy umiejętność **odczytu mapy topograficzno-turystycznej** - nie stosuje się wzorów matematycznych.\n\n> 🗺️ **Legenda mapy topograficznej** - klucz do zadania:\n> - Kolor **zielony** = lasy i zadrzewienia.\n> - Symbol **kamieniołomu** (przecięte zbocze z symbolem skały) = eksploatacja surowców mineralnych.\n> - Kolorowe linie = szlaki turystyczne (czerwony, niebieski, żółty, zielony piesze; osobne oznaczenie rowerowe).\n> - Brak barwy leśnej + charakterystyczne poziomice z urwiskiem = teren odkryty lub poeksploatacyjny.\n\n> 🌍 **Kontekst geograficzny: Wyżyna Krakowsko-Częstochowska**\n> Pas wyżyn południowych, zbudowany z wapieni jurajskich, słynący z ostańców skalnych (Skałki Podkrakowskie, Ojcowski PN), kamieniołomów (Ogrodzieniec, okolice Zawiercia) oraz sieci szlaków turystycznych. Lasy porastają głównie rędziny i gleby brunatne na bardziej wilgotnych stokach; nagie skały i tereny poeksploatacyjne tworzą charakterystyczne białe łysiny w krajobrazie.\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Klucz CKE wymaga argumentów z DWÓCH kategorii - przyrodniczej i gospodarczo-turystycznej. Jeśli podasz trzy argumenty tylko przyrodnicze (np. roślinność, skały, gleba), dostaniesz maksymalnie 1 pkt, bo brakuje kategorii zagospodarowania.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Każdy argument musi być **porównawczy** - opisywać różnicę, a nie tylko cechę jednej góry. „Januszkowa Góra jest zalesiona\" to za mało - napisz „Januszkowa Góra jest zalesiona, **natomiast Syborowa Góra nie**\".\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Nie wymyślaj cech bez oparcia w mapie. To zadanie jest w 100% odczytem z barwnego materiału źródłowego - wszystkie trzy argumenty muszą wynikać z symboli, barw i podpisów widocznych na mapie w polach E1 i F1.","image":"img/geografia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1. (0-2)<br>Odszukaj na mapie Syborową Górę (pole E1) i Januszkową Górę (pole F1).<br>Uzasadnij, podając trzy argumenty, że obszar wzniesienia Syborowa Góra różni się od<br>obszaru wzniesienia Januszkowa Góra pod względem cech środowiska przyrodniczego<br>i zagospodarowania przez człowieka.<br>1<br>2<br>3</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>IV etap edukacyjny<br>IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz<br>prezentowanie informacji na podstawie<br>różnych źródeł informacji geograficznej<br>[…].<br>IV etap edukacyjny<br>1.3) Zdający odczytuje i opisuje cechy<br>środowiska przyrodniczego (np.<br>ukształtowanie i rzeźbę terenu, budowę<br>geologiczną) i społeczno-gospodarczego<br>(np. rozmieszczenie zasobów naturalnych,<br>ludności, szlaki transportowe) na podstawie<br>mapy topograficznej […].<br>Przykładowe odpowiedzi<br> Syborowa Góra nie jest zalesiona, natomiast Januszkowa Góra jest w większości<br>porośnięta lasem.<br> Na stokach Syborowej Góry była prowadzona eksploatacja wapieni, a na Januszkowej<br>Górze - nie.<br> Tylko na Januszkowej Górze poprowadzono szlak turystyczny, a u jej podnóża szlak<br>rowerowy.<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za trzy poprawne argumenty, w tym odnoszące się do cech przyrodniczych oraz<br>zagospodarowania.<br>1 p. - za dwa poprawne argumenty.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<ol><li>Syborowa Góra nie jest zalesiona (teren odkryty/łąki/skały), natomiast Januszkowa Góra jest w większości porośnięta lasem.</li><li>Na stokach Syborowej Góry prowadzono eksploatację wapieni (kamieniołom), na Januszkowej Górze - nie.</li><li>Tylko na Januszkowej Górze poprowadzono szlak turystyczny, a u jej podnóża szlak rowerowy.</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - Odczyt mapy warstwa po warstwie</h4>\n<p>Pracując z mapą fragmentu <strong>Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej</strong> (pola E1 i F1), analizujesz kolejno trzy warstwy informacji:</p>\n<p><strong>Krok 1 - Pokrycie terenu (roślinność / użytkowanie)</strong></p>\n<p>Patrząc na barwną mapę:</p>\n<ul><li><strong>Syborowa Góra</strong> (pole E1) - dominuje teren odkryty: brak zielonej barwy charakterystycznej dla lasu. Widoczne są białe/szare plamy sugerujące nagie skałki wapienne lub tereny poeksploatacyjne.</li><li><strong>Januszkowa Góra</strong> (pole F1) - wyraźna zielona pokrywa leśna obejmuje większość wzniesienia.</li></ul>\n<p>→ <strong>Argument 1:</strong> Syborowa Góra jest niezalesiona, Januszkowa Góra jest w większości porośnięta lasem (różnica w pokryciu roślinnym = cecha środowiska przyrodniczego).</p>\n<p><strong>Krok 2 - Ślady działalności człowieka (zagospodarowanie)</strong></p>\n<p>Na mapie szukasz symboli przemysłowych / eksploatacyjnych:</p>\n<ul><li>Na <strong>Syborowej Górze</strong> widoczny jest symbol kamieniołomu (lub jego ślad - ścięty stok, charakterystyczna forma terenu z poziomic). Wyżyna Krakowsko-Częstochowska zbudowana jest z <strong>wapieni jurajskich</strong>, które były i są intensywnie eksploatowane.</li><li>Na <strong>Januszkowej Górze</strong> brak analogicznych symboli eksploatacyjnych.</li></ul>\n<p>→ <strong>Argument 2:</strong> Na stokach Syborowej Góry prowadzono wydobycie wapieni (kamieniołom), na Januszkowej Górze nie prowadzono eksploatacji surowców (różnica w zagospodarowaniu przez człowieka).</p>\n<p><strong>Krok 3 - Infrastruktura turystyczna (szlaki)</strong></p>\n<p>Na mapie szukasz kolorowych linii szlaków turystycznych (pieszych) i rowerowych:</p>\n<ul><li>Przez <strong>Januszkową Górę</strong> lub po jej stokach przebiega oznakowany szlak turystyczny pieszy; u podnóża zaznaczony jest szlak rowerowy.</li><li><strong>Syborowa Góra</strong> - brak analogicznych szlaków.</li></ul>\n<p>→ <strong>Argument 3:</strong> Januszkowa Góra jest udostępniona turystycznie (szlak pieszy + rowerowy), Syborowa Góra - nie (różnica w zagospodarowaniu turystycznym przez człowieka).</p>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja przez kontekst geograficzny</h4>\n<p>Wyżyna Krakowsko-Częstochowska (zwana <strong>Jurą Krakowsko-Częstochowską</strong>) jest zbudowana z wapieni jury górnej. Typowe dla niej są:</p>\n<ul><li><strong>Monadnoki</strong> - izolowane wzniesienia z ostańcami skalnymi.</li><li><strong>Lasy mieszane</strong> na żyźniejszych glebach brunatnych i rędzinach.</li><li><strong>Kamieniołomy</strong> - eksploatacja wapienia jest historycznie powszechna w tym regionie.</li></ul>\n<p>Fakt, że Syborowa Góra jest niezalesiona i nosi ślady eksploatacji, a Januszkowa Góra jest zalesiona i objęta infrastrukturą turystyczną, jest typowy dla mozaikowego zagospodarowania Jury - część wzgórz jest chroniona (szlaki, lasy), inne były lub są eksploatowane przemysłowo.</p>\n<p>Weryfikacja: trzy argumenty odwołują się do <strong>dwóch różnych kategorii</strong> wymaganych przez CKE - cech przyrodniczych (roślinność) ORAZ zagospodarowania (kamieniołom, szlaki turystyczne). Klucz CKE wymaga obu kategorii, dlatego nie można podać np. trzech argumentów wyłącznie przyrodniczych.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - za trzy poprawne argumenty, w tym odnoszące się <strong>do cech przyrodniczych ORAZ zagospodarowania</strong> (muszą być spełnione obie kategorie).<br>- <strong>1 pkt</strong> - za dwa poprawne argumenty.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź błędną, niepełną lub brak odpowiedzi.</blockquote>\n<p><strong>Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:</strong></p>\n<ul><li>Każdy argument musi być <strong>porównawczy</strong> - wskazywać różnicę między OBIEMA górami (nie opisywać tylko jednej).</li><li>Argument 1 (przyrodniczy): np. „Syborowa Góra nie jest zalesiona, natomiast Januszkowa Góra jest porośnięta lasem&quot; - oba człony porównania są konieczne.</li><li>Argument 2 (zagospodarowanie): eksploatacja/kamieniołom na Syborowej Górze, brak na Januszkowej - lub szlaki turystyczne/rowerowe na Januszkowej, brak na Syborowej.</li><li>Za 2 pkt muszą pojawić się argumenty z <strong>obu kategorii</strong> (przyrodnicze I gospodarcze/turystyczne).</li></ul>\n<blockquote><strong>Akceptowane warianty:</strong><br>- „Syborowa Góra jest odkryta / nieporośnięta lasem&quot; (zamiast „niezalesiona&quot;)<br>- „kamieniołom / wydobycie wapienia / eksploatacja skał&quot; (różne określenia eksploatacji)<br>- „szlak turystyczny pieszy / znakowany szlak / ścieżka rowerowa&quot; (różne określenia szlaków)</blockquote>\n<blockquote><strong>Wykluczone / nieakceptowane:</strong><br>- Argument opisujący wyłącznie jedną górę bez odniesienia do drugiej.<br>- Trzy argumenty wyłącznie przyrodnicze (brak punktu za zagospodarowanie) → max 1 pkt.<br>- Ogólne stwierdzenia bez wskazania konkretnej różnicy (np. „góry różnią się pokryciem terenu&quot; - za mało precyzyjne).</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu wystarczy umiejętność <strong>odczytu mapy topograficzno-turystycznej</strong> - nie stosuje się wzorów matematycznych.</p>\n<blockquote>🗺️ <strong>Legenda mapy topograficznej</strong> - klucz do zadania:<br>- Kolor <strong>zielony</strong> = lasy i zadrzewienia.<br>- Symbol <strong>kamieniołomu</strong> (przecięte zbocze z symbolem skały) = eksploatacja surowców mineralnych.<br>- Kolorowe linie = szlaki turystyczne (czerwony, niebieski, żółty, zielony piesze; osobne oznaczenie rowerowe).<br>- Brak barwy leśnej + charakterystyczne poziomice z urwiskiem = teren odkryty lub poeksploatacyjny.</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Kontekst geograficzny: Wyżyna Krakowsko-Częstochowska</strong><br>Pas wyżyn południowych, zbudowany z wapieni jurajskich, słynący z ostańców skalnych (Skałki Podkrakowskie, Ojcowski PN), kamieniołomów (Ogrodzieniec, okolice Zawiercia) oraz sieci szlaków turystycznych. Lasy porastają głównie rędziny i gleby brunatne na bardziej wilgotnych stokach; nagie skały i tereny poeksploatacyjne tworzą charakterystyczne białe łysiny w krajobrazie.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Klucz CKE wymaga argumentów z DWÓCH kategorii - przyrodniczej i gospodarczo-turystycznej. Jeśli podasz trzy argumenty tylko przyrodnicze (np. roślinność, skały, gleba), dostaniesz maksymalnie 1 pkt, bo brakuje kategorii zagospodarowania.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Każdy argument musi być <strong>porównawczy</strong> - opisywać różnicę, a nie tylko cechę jednej góry. „Januszkowa Góra jest zalesiona&quot; to za mało - napisz „Januszkowa Góra jest zalesiona, <strong>natomiast Syborowa Góra nie</strong>&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Nie wymyślaj cech bez oparcia w mapie. To zadanie jest w 100% odczytem z barwnego materiału źródłowego - wszystkie trzy argumenty muszą wynikać z symboli, barw i podpisów widocznych na mapie w polach E1 i F1.</blockquote>"}]}