{"id":"geografia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/10.3","paper_id":"geografia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"10.3","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.3. (0-1)\nUzupełnij zdania. Wpisz odpowiednie litery z rysunku.\n22 grudnia dzień jest najdłuższy w miejscu oznaczonym literą\nW dniu równonocy Słońce góruje najwcześniej w miejscu oznaczonym literą","answer":"E, C","answer_text":"Zadanie 10.3. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej\n[…].\nIV etap edukacyjny\n2.3) Zdający wskazuje konsekwencje\nruchów Ziemi.\nPoprawne odpowiedzi\nE., C.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne uzupełnienie dwóch zdań.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n- 22 grudnia dzień jest najdłuższy w miejscu oznaczonym literą **E**.\n- W dniu równonocy Słońce góruje najwcześniej w miejscu oznaczonym literą **C**.\n\n## Sposób 1 - analiza geograficzna (szerokość i długość geograficzna)\n\n### Zdanie 1: Najdłuższy dzień 22 grudnia\n\n22 grudnia to **przesilenie zimowe** - Słońce osiąga maksymalną deklinację ujemną \\(\\delta = -23^\\circ 26'\\) (Zwrotnik Koziorożca). Oznacza to, że:\n\n- Na półkuli **północnej** jest najkrótszy dzień w roku.\n- Na półkuli **południowej** jest **najdłuższy dzień w roku**.\n- Im dalej na **południe** (wyższa szerokość geograficzna południowa), tym dzień jest **dłuższy**.\n\nPapeete leży na ok. \\(17^\\circ\\) S - jest w strefie międzyzwrotnikowej. Spośród punktów A-E na rysunku siatki kartograficznej **punkt E** leży najdalej na południe. Właśnie tam 22 grudnia dzień jest najdłuższy.\n\n> Mechanizm: im bliżej bieguna, na którym Słońce opisuje wysokie łuki nad horyzontem w danym przesileniu, tym dłuższy dzień. W grudniu tym biegunem jest biegun południowy.\n\n### Zdanie 2: Najwcześniejsze górowanie Słońca w dniu równonocy\n\nSłońce góruje (kulminuje, osiąga najwyższy punkt na niebie = południe słoneczne), gdy przechodzi przez południk danego miejsca. Dzieje się to kolejno dla miejsc coraz bardziej wysuniętych na **zachód** - czyli:\n\n- **Najwcześniej** góruje Słońce tam, gdzie **długość geograficzna wschodnia jest największa** (lub zachodnia najmniejsza), czyli w miejscu **najdalej wysuniętym na wschód**.\n\nW dniu równonocy deklinacja Słońca \\(\\delta = 0^\\circ\\) - wszystkie miejsca na tej samej długości geograficznej mają południe słoneczne równocześnie. Różnicę robi wyłącznie **długość geograficzna**.\n\nSpośród zaznaczonych punktów **punkt C** leży najdalej na wschód (ma największą długość wschodnią lub najmniejszą zachodnią). Tam Słońce góruje pierwsze.\n\n> Mechanizm: Ziemia obraca się z zachodu na wschód. Słońce „wędruje\" po niebie ze wschodu na zachód. Miejsca wschodnio położone mają południe słoneczne wcześniej w skali UTC.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez wzór czasu słonecznego\n\nCzas UTC południa słonecznego dla danego miejsca:\n\n\\[\nt_{\\text{górow.}} = 12^h - \\frac{\\lambda}{15^\\circ/h}\n\\]\n\ngdzie \\(\\lambda > 0\\) na wschód od Greenwich, \\(\\lambda < 0\\) na zachód.\n\n- Dla \\(\\lambda = 180^\\circ\\): \\(t = 12 - 12 = 0^h\\) UTC (góruje o północy UTC = najwcześniej w regionie Pacyfiku).\n- Dla \\(\\lambda = 150^\\circ\\) W (\\(\\lambda = -150\\)): \\(t = 12 + 10 = 22^h\\) UTC (późno).\n\nWniosek: Im bardziej **wschodni** punkt (bliżej 180° lub po stronie E), tym **wcześniejsze górowanie**. Punkt C jest najdalej na wschód spośród A-E → góruje najwcześniej. ✓\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 10.3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawne uzupełnienie **obydwu zdań** (E oraz C).\n> - **0 pkt** - za uzupełnienie tylko jednego zdania, odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.\n\n⚠️ Oba zdania muszą być uzupełnione poprawnie - nie ma punktu częściowego za jedno zdanie. To klasyczny schemat „1 za komplet\".\n\n## Wzory i referencje\n\n> 📐 **Długość dnia a deklinacja Słońca**: 22 XII → \\(\\delta = -23^\\circ 26'\\). Najdłuższy dzień mają miejsca z najwyższą szerokością **południową** - tam Słońce zatacza najszerszy łuk nad horyzontem.\n\n> 🕛 **Czas górowania Słońca**: \\(t_{\\text{górow.}} = 12^h - \\dfrac{\\lambda}{15^\\circ/h}\\). Na Pacyfiku Zachodnim (np. \\(\\lambda = 170^\\circ\\) E) górowanie UTC = \\(12 - 11{,}3 = 0{,}7^h\\) - wczesne. Na Pacyfiku Wschodnim (np. \\(\\lambda = 130^\\circ\\) W) = \\(12 + 8{,}7 = 20{,}7^h\\) - późne.\n\n> 🌍 **Strefa oświetlenia 22 XII**: Zwrotnik Koziorożca (\\(23^\\circ 26'\\) S) - Słońce w zenicie. Pomiędzy zwrotnikiem a biegunem S - dzień dłuższy niż 12 h. Za kołem podbiegunowym S (\\(66^\\circ 34'\\) S) - dzień polarny.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Typowy błąd prowadzący do niej |\n| Nie-E (np. A, B) do zd. 1 | Mylenie półkul - uczeń szuka najdłuższego dnia na półkuli **północnej** (jakby to był 22 czerwca), nie południowej |\n| Papeete do zd. 1 | Papeete (~17° S) ma długi dzień 22 XII, ale punkt E jest jeszcze bardziej na południe → dzień dłuższy |\n| Nie-C do zd. 2 | Myślenie, że górowanie zależy od szerokości geograficznej (nie zależy!) lub pomyłka kierunku: szukanie miejsca **zachodniego** zamiast **wschodniego** |\n| Papeete do zd. 2 | Papeete ma określoną długość geograficzną, ale punkt C jest od niej bardziej na wschód |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** 22 grudnia to najdłuższy dzień na półkuli **południowej** - uczniowie często odruchowo myślą o półkuli północnej (bo mieszkają w Polsce). Pamiętaj: przesilenie = najdłuższy dzień zawsze na tej półkuli, gdzie Słońce „sprzyja\" (ku której zwrócona jest ekliptyka).\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Najwcześniejsze górowanie Słońca zależy **wyłącznie od długości geograficznej** - nie od szerokości, nie od pory roku (w dniu równonocy deklinacja = 0°, więc szerokość nie ma znaczenia dla czasu górowania). Szukaj punktu **najbardziej wysuniętego na wschód**.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Schemat CKE wymaga uzupełnienia **obydwu** zdań - błąd w jednym z nich = 0 pkt za całe zadanie. Sprawdź oba przed wpisaniem.","image":"img/geografia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-10.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 10.3. (0-1)
Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednie litery z rysunku.
22 grudnia dzień jest najdłuższy w miejscu oznaczonym literą
W dniu równonocy Słońce góruje najwcześniej w miejscu oznaczonym literą

","answer_text_html":"

Zadanie 10.3. (0-1)
IV etap edukacyjny
IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz
prezentowanie informacji na podstawie
różnych źródeł informacji geograficznej
[…].
IV etap edukacyjny
2.3) Zdający wskazuje konsekwencje
ruchów Ziemi.
Poprawne odpowiedzi
E., C.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n\n

Sposób 1 - analiza geograficzna (szerokość i długość geograficzna)

\n
Zdanie 1: Najdłuższy dzień 22 grudnia
\n

22 grudnia to przesilenie zimowe - Słońce osiąga maksymalną deklinację ujemną δ=−23∘26′ (Zwrotnik Koziorożca). Oznacza to, że:

\n\n

Papeete leży na ok. 17∘ S - jest w strefie międzyzwrotnikowej. Spośród punktów A-E na rysunku siatki kartograficznej punkt E leży najdalej na południe. Właśnie tam 22 grudnia dzień jest najdłuższy.

\n
Mechanizm: im bliżej bieguna, na którym Słońce opisuje wysokie łuki nad horyzontem w danym przesileniu, tym dłuższy dzień. W grudniu tym biegunem jest biegun południowy.
\n
Zdanie 2: Najwcześniejsze górowanie Słońca w dniu równonocy
\n

Słońce góruje (kulminuje, osiąga najwyższy punkt na niebie = południe słoneczne), gdy przechodzi przez południk danego miejsca. Dzieje się to kolejno dla miejsc coraz bardziej wysuniętych na zachód - czyli:

\n\n

W dniu równonocy deklinacja Słońca δ=0∘ - wszystkie miejsca na tej samej długości geograficznej mają południe słoneczne równocześnie. Różnicę robi wyłącznie długość geograficzna.

\n

Spośród zaznaczonych punktów punkt C leży najdalej na wschód (ma największą długość wschodnią lub najmniejszą zachodnią). Tam Słońce góruje pierwsze.

\n
Mechanizm: Ziemia obraca się z zachodu na wschód. Słońce „wędruje" po niebie ze wschodu na zachód. Miejsca wschodnio położone mają południe słoneczne wcześniej w skali UTC.
\n

Sposób 2 - weryfikacja przez wzór czasu słonecznego

\n

Czas UTC południa słonecznego dla danego miejsca:

\n
tgórow.=12h−λ15∘/h
\n

gdzie λ>0 na wschód od Greenwich, λ<0 na zachód.

\n\n

Wniosek: Im bardziej wschodni punkt (bliżej 180° lub po stronie E), tym wcześniejsze górowanie. Punkt C jest najdalej na wschód spośród A-E → góruje najwcześniej. ✓

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 10.3, max 1 pkt):
- 1 pkt - za poprawne uzupełnienie obydwu zdań (E oraz C).
- 0 pkt - za uzupełnienie tylko jednego zdania, odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.
\n

⚠️ Oba zdania muszą być uzupełnione poprawnie - nie ma punktu częściowego za jedno zdanie. To klasyczny schemat „1 za komplet".

\n

Wzory i referencje

\n
📐 Długość dnia a deklinacja Słońca: 22 XII → δ=−23∘26′. Najdłuższy dzień mają miejsca z najwyższą szerokością południową - tam Słońce zatacza najszerszy łuk nad horyzontem.
\n
🕛 Czas górowania Słońca: tgórow.=12h−λ15∘/h. Na Pacyfiku Zachodnim (np. λ=170∘ E) górowanie UTC = 12−11,3=0,7h - wczesne. Na Pacyfiku Wschodnim (np. λ=130∘ W) = 12+8,7=20,7h - późne.
\n
🌍 Strefa oświetlenia 22 XII: Zwrotnik Koziorożca (23∘26′ S) - Słońce w zenicie. Pomiędzy zwrotnikiem a biegunem S - dzień dłuższy niż 12 h. Za kołem podbiegunowym S (66∘34′ S) - dzień polarny.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Typowy błąd prowadzący do niej |
| Nie-E (np. A, B) do zd. 1 | Mylenie półkul - uczeń szuka najdłuższego dnia na półkuli północnej (jakby to był 22 czerwca), nie południowej |
| Papeete do zd. 1 | Papeete (~17° S) ma długi dzień 22 XII, ale punkt E jest jeszcze bardziej na południe → dzień dłuższy |
| Nie-C do zd. 2 | Myślenie, że górowanie zależy od szerokości geograficznej (nie zależy!) lub pomyłka kierunku: szukanie miejsca zachodniego zamiast wschodniego |
| Papeete do zd. 2 | Papeete ma określoną długość geograficzną, ale punkt C jest od niej bardziej na wschód |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga 1: 22 grudnia to najdłuższy dzień na półkuli południowej - uczniowie często odruchowo myślą o półkuli północnej (bo mieszkają w Polsce). Pamiętaj: przesilenie = najdłuższy dzień zawsze na tej półkuli, gdzie Słońce „sprzyja" (ku której zwrócona jest ekliptyka).
\n
⚠️ Uwaga 2: Najwcześniejsze górowanie Słońca zależy wyłącznie od długości geograficznej - nie od szerokości, nie od pory roku (w dniu równonocy deklinacja = 0°, więc szerokość nie ma znaczenia dla czasu górowania). Szukaj punktu najbardziej wysuniętego na wschód.
\n
⚠️ Uwaga 3: Schemat CKE wymaga uzupełnienia obydwu zdań - błąd w jednym z nich = 0 pkt za całe zadanie. Sprawdź oba przed wpisaniem.
"}]}