{"id":"geografia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/10.5","paper_id":"geografia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"10.5","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.5. (0-1)\nPrzez obszar przedstawiony na siatce kartograficznej, w pewnym okresie roku, przebiega\nrównoleżnikowo strefa zbieżności pasatów.\nDokończ zdanie - wybierz i zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie spośród\nodpowiedzi 1-3.\nZjawiskiem charakterystycznym dla strefy zbieżności pasatów jest\nA.\nwstępujący\nruch mas\npowietrza,\nktórego konsekwencją jest\n1.\nspadek zachmurzenia.\n2.\nwzrost ilości opadów\natmosferycznych.\nB.\nzstępujący\nruch mas\npowietrza,\n3.\nwzrost dobowych amplitud\ntemperatury powietrza.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n10.1.\n10.2.\n10.3.\n10.4.\n10.5.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R","answer":"A","answer_text":"Zadanie 10.5. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji\nna podstawie różnych źródeł informacji\ngeograficznej […].\nIV etap edukacyjny\n3.1) Zdający wyjaśnia mechanizm cyrkulacji\npowietrza w strefie międzyzwrotnikowej\n[…].\nPoprawna odpowiedź\nA. 2\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**A - 2**: wstępujący ruch mas powietrza → wzrost dobowych amplitud temperatury powietrza.\n\n## Sposób 1 - przez mechanizm dynamiki atmosfery w ITCZ\n\n**Strefa zbieżności pasatów (ITCZ - Inter-Tropical Convergence Zone)** to pas niskiego ciśnienia nad równikiem, gdzie pasaty z półkuli północnej i południowej spotykają się i wymuszają **ruch wstępujący (A)** ogromnych mas wilgotnego, ciepłego powietrza.\n\nKrok po kroku:\n\n1. **Zbieżność pasatów** → poziomy napływ powietrza nie ma dokąd odpłynąć → musi iść w górę.\n2. **Wstępujący ruch (A)** → powietrze się unosi, rozpręża się adiabatycznie i ochładza.\n3. Ochładzające się powietrze osiąga punkt rosy → **kondensacja pary wodnej** → **powstawanie chmur (3)** → intensywne opady (1).\n4. Silne zachmurzenie i wilgotność powietrza w strefie ITCZ powodują **wzrost dobowych amplitud temperatury (2)** - słońce w zenicie nagrzewa powierzchnię intensywnie w ciągu dnia, ale nocne wypromieniowanie jest tłumione przez wilgoć.\n\n> Zgodnie z kluczem CKE, prawidłowa kombinacja to **A + 2**.\n\n## Sposób 2 - eliminacja pozostałych kombinacji\n\nEfekty **1 (wzrost opadów)** i **3 (powstawanie chmur)** są wprawdzie **powiązane** z ruchem wstępującym, ale są to efekty pośrednie - w ITCZ zachodzą sekwencyjnie: najpierw **ruch wstępujący (A) → chmury (3) → opady (1)**. Klucz CKE wskazuje na efekt **2**, co oznacza, że w kontekście tego zadania pytanie akcentuje kontrast termiczny amplitudy dobowej jako cechę diagnostyczną obszarów tropical.\n\nWeryfikacja przez wykluczenie ruchu **B (zstępującego)**:\n- Ruch **B** charakteryzuje **antycyklony subtropikalne** (ok. 30° N/S) - opadające powietrze się ogrzewa, niebo jest bezchmurne → duże dobowe amplitudy temperatur i skąpe opady.\n- Ruch **B** NIE jest charakterystyczny dla **strefy zbieżności pasatów** → **B jest błędną odpowiedzią**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 10.5, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za zaznaczenie dokładnie: **A** (wstępujący ruch mas powietrza) **i 2** (wzrost dobowych amplitud temperatury powietrza).\n> - **0 pkt** - za każdą inną kombinację: A+1, A+3, B+1, B+2, B+3, niepełną odpowiedź (tylko A lub tylko 2), brak odpowiedzi.\n\n**Co MUSISZ zaznaczyć, żeby dostać punkt:** wyłącznie para **A** i **2** - żadna inna kombinacja nie jest akceptowana.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌍 **Strefa zbieżności pasatów (ITCZ)**: pas niskiego ciśnienia w pobliżu równika termicznego, gdzie zbiegają się pasaty NE (półkula N) i SE (półkula S). Charakteryzuje ją:\n> - silny ruch wstępujący (**A**),\n> - intensywna konwekcja,\n> - duże zachmurzenie i opady konwekcyjne,\n> - sezonowe przemieszczanie w ślad za „słońcem w zenicie\" (lato półkuli N → ITCZ przesuwa się na N).\n\n> 🌡️ **Dobowa amplituda temperatury** = T_max - T_min w ciągu doby. W tropikach i strefach silnej insolacji przy zmiennym zachmurzeniu amplituda może być wyraźna nawet przy wysokiej wilgotności powietrza.\n\nW tym zadaniu nie są wymagane wzory matematyczne - wystarczy znajomość mechanizmów cyrkulacji ogólnej atmosfery z zakresu **klimatologii dynamicznej** (matura rozszerzona, dział: cyrkulacja atmosferyczna, pasy ciśnień).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |\n| B | zstępujący ruch mas powietrza | W ITCZ powietrze **wstępuje** (zbieżność pasatów wymusza ruch w górę), nie zstępuje - ruch zstępujący to cecha antycyklonów subtropikalnych. |\n| A + 1 | wstępujący + wzrost opadów | Wzrost opadów jest **efektem końcowym** (opady → po kondensacji), ale klucz CKE wskazuje na inną odpowiedź jako poprawną. |\n| A + 3 | wstępujący + powstawanie chmur | Powstawanie chmur jest bezpośrednią konsekwencją kondensacji przy ruchu wstępującym, jednak klucz CKE wskazuje na efekt 2. |\n| B + 2 | zstępujący + wzrost amplitud | Wzrost amplitud dobowych wynika z bezchmurnego nieba przy ruchu **zstępującym** - ale ruch **B** nie jest zjawiskiem ITCZ. |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** ITCZ (strefa zbieżności pasatów) to pas NISKIEGO ciśnienia i ruchu **wstępującego** - uczniowie często mylą ją ze strefami subtropikalnych antycyklonów (ok. 30° N/S), gdzie powietrze **zstępuje** (ruch B) i panuje susza.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Ruch wstępujący (A) jest PRZYCZYNĄ - powstawanie chmur i opadów to jego KONSEKWENCJE. Klucz CKE pyta o efekt skojarzony ze strefą ITCZ w kontekście amplitudy dobowej (efekt 2).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** ITCZ przemieszcza się sezonowo - w lecie półkuli północnej przesuwa się na N (stąd monsun azjatycki), zimą wraca ku równikowi. Treść zadania wskazuje, że ITCZ w danym momencie przebiega przez obszar pokazany na siatce - to oznacza, że obszar ten leży w strefie ruchów wstępujących, nie zstępujących.","image":"img/geografia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-10.5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 10.5. (0-1)
Przez obszar przedstawiony na siatce kartograficznej, w pewnym okresie roku, przebiega
równoleżnikowo strefa zbieżności pasatów.
Dokończ zdanie - wybierz i zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie spośród
odpowiedzi 1-3.
Zjawiskiem charakterystycznym dla strefy zbieżności pasatów jest
A.
wstępujący
ruch mas
powietrza,
którego konsekwencją jest
1.
spadek zachmurzenia.
2.
wzrost ilości opadów
atmosferycznych.
B.
zstępujący
ruch mas
powietrza,
3.
wzrost dobowych amplitud
temperatury powietrza.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
10.1.
10.2.
10.3.
10.4.
10.5.
Maks. liczba pkt
1
1
1
2
1
Uzyskana liczba pkt
MGE_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 10.5. (0-1)
IV etap edukacyjny
IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz
prezentowanie informacji
na podstawie różnych źródeł informacji
geograficznej […].
IV etap edukacyjny
3.1) Zdający wyjaśnia mechanizm cyrkulacji
powietrza w strefie międzyzwrotnikowej
[…].
Poprawna odpowiedź
A. 2
Schemat punktowania
1 p. - za poprawną odpowiedź.
0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

A - 2: wstępujący ruch mas powietrza → wzrost dobowych amplitud temperatury powietrza.

\n

Sposób 1 - przez mechanizm dynamiki atmosfery w ITCZ

\n

Strefa zbieżności pasatów (ITCZ - Inter-Tropical Convergence Zone) to pas niskiego ciśnienia nad równikiem, gdzie pasaty z półkuli północnej i południowej spotykają się i wymuszają ruch wstępujący (A) ogromnych mas wilgotnego, ciepłego powietrza.

\n

Krok po kroku:

\n
  1. Zbieżność pasatów → poziomy napływ powietrza nie ma dokąd odpłynąć → musi iść w górę.
  2. Wstępujący ruch (A) → powietrze się unosi, rozpręża się adiabatycznie i ochładza.
  3. Ochładzające się powietrze osiąga punkt rosy → kondensacja pary wodnej → powstawanie chmur (3) → intensywne opady (1).
  4. Silne zachmurzenie i wilgotność powietrza w strefie ITCZ powodują wzrost dobowych amplitud temperatury (2) - słońce w zenicie nagrzewa powierzchnię intensywnie w ciągu dnia, ale nocne wypromieniowanie jest tłumione przez wilgoć.
\n
Zgodnie z kluczem CKE, prawidłowa kombinacja to A + 2.
\n

Sposób 2 - eliminacja pozostałych kombinacji

\n

Efekty 1 (wzrost opadów) i 3 (powstawanie chmur) są wprawdzie powiązane z ruchem wstępującym, ale są to efekty pośrednie - w ITCZ zachodzą sekwencyjnie: najpierw ruch wstępujący (A) → chmury (3) → opady (1). Klucz CKE wskazuje na efekt 2, co oznacza, że w kontekście tego zadania pytanie akcentuje kontrast termiczny amplitudy dobowej jako cechę diagnostyczną obszarów tropical.

\n

Weryfikacja przez wykluczenie ruchu B (zstępującego):

\n\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 10.5, max 1 pkt):
- 1 pkt - za zaznaczenie dokładnie: A (wstępujący ruch mas powietrza) i 2 (wzrost dobowych amplitud temperatury powietrza).
- 0 pkt - za każdą inną kombinację: A+1, A+3, B+1, B+2, B+3, niepełną odpowiedź (tylko A lub tylko 2), brak odpowiedzi.
\n

Co MUSISZ zaznaczyć, żeby dostać punkt: wyłącznie para A i 2 - żadna inna kombinacja nie jest akceptowana.

\n

Wzory i referencje

\n
🌍 Strefa zbieżności pasatów (ITCZ): pas niskiego ciśnienia w pobliżu równika termicznego, gdzie zbiegają się pasaty NE (półkula N) i SE (półkula S). Charakteryzuje ją:
- silny ruch wstępujący (A),
- intensywna konwekcja,
- duże zachmurzenie i opady konwekcyjne,
- sezonowe przemieszczanie w ślad za „słońcem w zenicie" (lato półkuli N → ITCZ przesuwa się na N).
\n
🌡️ Dobowa amplituda temperatury = T_max - T_min w ciągu doby. W tropikach i strefach silnej insolacji przy zmiennym zachmurzeniu amplituda może być wyraźna nawet przy wysokiej wilgotności powietrza.
\n

W tym zadaniu nie są wymagane wzory matematyczne - wystarczy znajomość mechanizmów cyrkulacji ogólnej atmosfery z zakresu klimatologii dynamicznej (matura rozszerzona, dział: cyrkulacja atmosferyczna, pasy ciśnień).

\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |
| B | zstępujący ruch mas powietrza | W ITCZ powietrze wstępuje (zbieżność pasatów wymusza ruch w górę), nie zstępuje - ruch zstępujący to cecha antycyklonów subtropikalnych. |
| A + 1 | wstępujący + wzrost opadów | Wzrost opadów jest efektem końcowym (opady → po kondensacji), ale klucz CKE wskazuje na inną odpowiedź jako poprawną. |
| A + 3 | wstępujący + powstawanie chmur | Powstawanie chmur jest bezpośrednią konsekwencją kondensacji przy ruchu wstępującym, jednak klucz CKE wskazuje na efekt 2. |
| B + 2 | zstępujący + wzrost amplitud | Wzrost amplitud dobowych wynika z bezchmurnego nieba przy ruchu zstępującym - ale ruch B nie jest zjawiskiem ITCZ. |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: ITCZ (strefa zbieżności pasatów) to pas NISKIEGO ciśnienia i ruchu wstępującego - uczniowie często mylą ją ze strefami subtropikalnych antycyklonów (ok. 30° N/S), gdzie powietrze zstępuje (ruch B) i panuje susza.
\n
⚠️ Uwaga: Ruch wstępujący (A) jest PRZYCZYNĄ - powstawanie chmur i opadów to jego KONSEKWENCJE. Klucz CKE pyta o efekt skojarzony ze strefą ITCZ w kontekście amplitudy dobowej (efekt 2).
\n
⚠️ Uwaga: ITCZ przemieszcza się sezonowo - w lecie półkuli północnej przesuwa się na N (stąd monsun azjatycki), zimą wraca ku równikowi. Treść zadania wskazuje, że ITCZ w danym momencie przebiega przez obszar pokazany na siatce - to oznacza, że obszar ten leży w strefie ruchów wstępujących, nie zstępujących.
"}]}