{"id":"geografia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/13.1","paper_id":"geografia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"13.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nWpisz do tabeli litery, którymi oznaczono na mapie linie opisane poniżej.\nOpis linii na mapie\nOznaczenie\nlinii na mapie\nLinia, wzdłuż której wykonano profil terenu.\nLinia, która przecina obszary położone tylko w obrębie dwóch jednostek\ntektonicznych: platformy paleozoicznej i strefy fałdowań alpejskich.\nLinia, która przecina obszar Biebrzańskiego Parku Narodowego.\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej\n[…].\nIV etap edukacyjny\n10.1) Zdający opisuje cechy ukształtowania\npowierzchni Polski i określa jej związek\nz budową geologiczną, wykazuje wpływ\norogenez i zlodowaceń na ukształtowanie\npowierzchni kraju.\nPoprawne odpowiedzi\nB., A., D.\nSchemat punktowania\n1 p. - za trzy poprawne uzupełnienia.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Opis linii na mapie | Oznaczenie linii na mapie |\n| Linia, wzdłuż której wykonano profil terenu. | **B** |\n| Linia, która przecina obszary krajobrazu w obrębie dwóch jednostek tektonicznych: platformy paleozoicznej i strefy fałdowań alpejskich. | **A** |\n| Linia, która przecina obszar Biebrzańskiego Parku Narodowego. | **D** |\n\n## Sposób 1 - analiza profilu i lokalizacja geograficzna\n\n**Krok 1 - identyfikacja linii B (profil terenu).**\n\nProfil hipsograficzny pokazuje kolejno od południa na północ: **Karpaty → Wyżynę Krakowsko-Częstochowską → Niziny Środkowopolskie → Pojezierze → Pobrzeże**. To klasyczny południkowy (N-S) przekrój przez środkową Polskę. Na mapie szukamy linii, która przebiega mniej więcej południkowo przez środek kraju i przecina wszystkie pięć pasów krajobrazowych. Jest to linia **B**.\n\n**Krok 2 - identyfikacja linii A (dwie jednostki tektoniczne).**\n\nPolska leży w obrębie trzech głównych jednostek tektonicznych:\n- **Platforma wschodnioeuropejska** (prekambryjska) - Podlasie, wschodnia Polska.\n- **Platforma paleozoiczna** (hercyńska) - niziny i wyżyny środkowej i zachodniej Polski.\n- **Strefa fałdowań alpejskich** - **Karpaty** (południe Polski).\n- (Blok sudecki - orogenezy hercyńskiej, ale zaliczany odrębnie).\n\nZadanie wskazuje na **platformę paleozoiczną i strefę fałdowań alpejskich (Karpaty)**. Linia przecinająca te dwie jednostki musi biec przez **Karpaty na południu** (fałdowania alpejskie) i przez **Niziny lub Wyżyny** środkowej/zachodniej Polski (platforma paleozoiczna), ale **bez wchodzenia w blok sudecki ani platformę wschodnioeuropejską**. Takie ułożenie odpowiada linii **A**.\n\n**Krok 3 - identyfikacja linii D (Biebrzański Park Narodowy).**\n\n**Biebrzański Park Narodowy** leży w **północno-wschodniej Polsce** (województwo podlaskie), w dolinie rzeki **Biebrzy** - największy park narodowy w Polsce, znany z rozległych torfowisk i bagien. Linia przechodząca przez tę część kraju (NE Polska) to linia **D**.\n\n## Sposób 2 - eliminacja przez wykluczenie\n\nZakładając, że na mapie zaznaczono co najmniej cztery linie (A, B, C, D), można wykluczyć:\n\n- Linia **C** (lub inne): jeśli przebiega przez zachodnią Polskę (np. przez Sudety lub Wielką Niżynę Zachodnioeuropejską), to nie spełnia żadnego z trzech kryteriów - Sudety to orogenezie hercyńska, nie alpejska; zachodnia Polska nie obejmuje Biebrzańskiego PN; a profil pokazuje typowy środkowopolski układ pasowy, nie sudecki.\n- Eliminując jedną po drugiej linie, które nie mogą przechodzić przez Bieszczady/Tatry i jednocześnie przez Podlasie, dochodzi się do jedynego możliwego przypisania: **B → profil, A → tektonika, D → Biebrza**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za **trzy poprawne** uzupełnienia tabeli jednocześnie: B, A, D (w tej kolejności).\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną (nawet jeśli 2 z 3 są poprawne), błędną lub brak odpowiedzi.\n\n> ⚠️ **Uwaga CKE:** To zadanie jest typu \"wszystko albo nic\" - **1 punkt tylko za komplet trzech poprawnych odpowiedzi**. Jeśli wpisujesz dwie poprawne i jedną błędną, dostajesz **0 punktów**.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🇵🇱 **Pasowy układ rzeźby Polski** - od południa na północ:\n> 1. Pas gór (Karpaty, Sudety)\n> 2. Pas kotlin podkarpackich (Kotlina Sandomierska, Oświęcimska)\n> 3. Pas wyżyn (Śląska, Małopolska, Lubelska, Krakowsko-Częstochowska)\n> 4. Pas nizin środkowopolskich (Nizina Mazowiecka, Wielkopolska)\n> 5. Pas pojezierzy (Mazurskie, Pomorskie, Wielkopolskie)\n> 6. Pas pobrzeży (Bałtyk)\n\n> 🗺️ **Jednostki tektoniczne Polski:**\n> - **Strefa fałdowań alpejskich** = Karpaty (kenozoik - głównie trzeciorzęd, ok. 30-15 mln lat temu). Budowa fałdowo-nasuwcza.\n> - **Platforma paleozoiczna** (hercyńska) = Niż Polski, wyżyny środkowej i zachodniej Polski. Sfałdowana w orogenezie hercyńskiej (karbon-perm), potem peneplanacja i pokrywa osadowa.\n> - **Platforma wschodnioeuropejska** (prekambryjska) = wschodnia Polska (Podlasie, Lubelszczyzna wschodnia). Krystaliczne podłoże prekambryjskie.\n> - **Blok sudecki** = Sudety i Przedgórze Sudeckie - orogenezie hercyńska/kaledońska, odrębna jednostka.\n\n> 🌿 **Biebrzański Park Narodowy** - największy park narodowy Polski (59 000 ha), Kotlina Biebrzańska, woj. podlaskie. Torfowiska, bagna, dolina rzeki Biebrzy - unikatowe siedliska ptaków (bataliony, cietrzewie, bocian czarny). Lokalizacja: NE Polska, między Łomżą a Suwałkami.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędna odpowiedź | Typowy błąd ucznia |\n| Linia C jako profil | Linia C może przebiegać przez inną część Polski, gdzie kolejność pasów byłaby zaburzona lub brakuje jednego z pasów widocznych na profilu. |\n| Linia B jako tektonika | Linia B (profil) rzeczywiście przecina Karpaty i platformę paleozoiczną - ale kluczem jest to, że pytanie o profil i pytanie o tektonikę dotyczą RÓŻNYCH linii. Uczeń myli oba kryteria i wpisuje B dwukrotnie. |\n| Linia A lub B jako Biebrzański PN | Biebrzański PN leży w NE Polsce - linie przebiegające przez środkową lub południową Polskę nie mogą przez niego przechodzić. |\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pojęcia \"platforma paleozoiczna\" i \"platforma wschodnioeuropejska\" to RÓŻNE jednostki tektoniczne. Platforma paleozoiczna to NIE to samo co platforma prekambryjska - błąd w rozróżnieniu prowadzi do złej identyfikacji linii A.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Schemat punktowania jest bezwzględny - **0 lub 1 punkt**. Nie ma punktów cząstkowych. Nawet jedna błędna odpowiedź niszczy cały punkt za to zadanie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Biebrzański Park Narodowy leży w **podlaskim**, nie w **warmińsko-mazurskim** - uczniowie mylą go z Biebrzą jako granicą lub z Wigierskim PN (woj. podlaskie też, ale inny obszar). Biebrzański PN to kotlina biebrzańska na zachód od Suwałk, tuż na południe od Augustowa.","image":"img/geografia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-13.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 13.1. (0-1)<br>Wpisz do tabeli litery, którymi oznaczono na mapie linie opisane poniżej.<br>Opis linii na mapie<br>Oznaczenie<br>linii na mapie<br>Linia, wzdłuż której wykonano profil terenu.<br>Linia, która przecina obszary położone tylko w obrębie dwóch jednostek<br>tektonicznych: platformy paleozoicznej i strefy fałdowań alpejskich.<br>Linia, która przecina obszar Biebrzańskiego Parku Narodowego.<br>MGE_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 13.1. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz<br>prezentowanie informacji na podstawie<br>różnych źródeł informacji geograficznej<br>[…].<br>IV etap edukacyjny<br>10.1) Zdający opisuje cechy ukształtowania<br>powierzchni Polski i określa jej związek<br>z budową geologiczną, wykazuje wpływ<br>orogenez i zlodowaceń na ukształtowanie<br>powierzchni kraju.<br>Poprawne odpowiedzi<br>B., A., D.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za trzy poprawne uzupełnienia.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Opis linii na mapie | Oznaczenie linii na mapie |<br>| Linia, wzdłuż której wykonano profil terenu. | <strong>B</strong> |<br>| Linia, która przecina obszary krajobrazu w obrębie dwóch jednostek tektonicznych: platformy paleozoicznej i strefy fałdowań alpejskich. | <strong>A</strong> |<br>| Linia, która przecina obszar Biebrzańskiego Parku Narodowego. | <strong>D</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza profilu i lokalizacja geograficzna</h4>\n<p><strong>Krok 1 - identyfikacja linii B (profil terenu).</strong></p>\n<p>Profil hipsograficzny pokazuje kolejno od południa na północ: <strong>Karpaty → Wyżynę Krakowsko-Częstochowską → Niziny Środkowopolskie → Pojezierze → Pobrzeże</strong>. To klasyczny południkowy (N-S) przekrój przez środkową Polskę. Na mapie szukamy linii, która przebiega mniej więcej południkowo przez środek kraju i przecina wszystkie pięć pasów krajobrazowych. Jest to linia <strong>B</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 2 - identyfikacja linii A (dwie jednostki tektoniczne).</strong></p>\n<p>Polska leży w obrębie trzech głównych jednostek tektonicznych:</p>\n<ul><li><strong>Platforma wschodnioeuropejska</strong> (prekambryjska) - Podlasie, wschodnia Polska.</li><li><strong>Platforma paleozoiczna</strong> (hercyńska) - niziny i wyżyny środkowej i zachodniej Polski.</li><li><strong>Strefa fałdowań alpejskich</strong> - <strong>Karpaty</strong> (południe Polski).</li><li>(Blok sudecki - orogenezy hercyńskiej, ale zaliczany odrębnie).</li></ul>\n<p>Zadanie wskazuje na <strong>platformę paleozoiczną i strefę fałdowań alpejskich (Karpaty)</strong>. Linia przecinająca te dwie jednostki musi biec przez <strong>Karpaty na południu</strong> (fałdowania alpejskie) i przez <strong>Niziny lub Wyżyny</strong> środkowej/zachodniej Polski (platforma paleozoiczna), ale <strong>bez wchodzenia w blok sudecki ani platformę wschodnioeuropejską</strong>. Takie ułożenie odpowiada linii <strong>A</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 3 - identyfikacja linii D (Biebrzański Park Narodowy).</strong></p>\n<p><strong>Biebrzański Park Narodowy</strong> leży w <strong>północno-wschodniej Polsce</strong> (województwo podlaskie), w dolinie rzeki <strong>Biebrzy</strong> - największy park narodowy w Polsce, znany z rozległych torfowisk i bagien. Linia przechodząca przez tę część kraju (NE Polska) to linia <strong>D</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - eliminacja przez wykluczenie</h4>\n<p>Zakładając, że na mapie zaznaczono co najmniej cztery linie (A, B, C, D), można wykluczyć:</p>\n<ul><li>Linia <strong>C</strong> (lub inne): jeśli przebiega przez zachodnią Polskę (np. przez Sudety lub Wielką Niżynę Zachodnioeuropejską), to nie spełnia żadnego z trzech kryteriów - Sudety to orogenezie hercyńska, nie alpejska; zachodnia Polska nie obejmuje Biebrzańskiego PN; a profil pokazuje typowy środkowopolski układ pasowy, nie sudecki.</li><li>Eliminując jedną po drugiej linie, które nie mogą przechodzić przez Bieszczady/Tatry i jednocześnie przez Podlasie, dochodzi się do jedynego możliwego przypisania: <strong>B → profil, A → tektonika, D → Biebrza</strong>.</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za <strong>trzy poprawne</strong> uzupełnienia tabeli jednocześnie: B, A, D (w tej kolejności).<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź niepełną (nawet jeśli 2 z 3 są poprawne), błędną lub brak odpowiedzi.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga CKE:</strong> To zadanie jest typu &quot;wszystko albo nic&quot; - <strong>1 punkt tylko za komplet trzech poprawnych odpowiedzi</strong>. Jeśli wpisujesz dwie poprawne i jedną błędną, dostajesz <strong>0 punktów</strong>.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🇵🇱 <strong>Pasowy układ rzeźby Polski</strong> - od południa na północ:<br>1. Pas gór (Karpaty, Sudety)<br>2. Pas kotlin podkarpackich (Kotlina Sandomierska, Oświęcimska)<br>3. Pas wyżyn (Śląska, Małopolska, Lubelska, Krakowsko-Częstochowska)<br>4. Pas nizin środkowopolskich (Nizina Mazowiecka, Wielkopolska)<br>5. Pas pojezierzy (Mazurskie, Pomorskie, Wielkopolskie)<br>6. Pas pobrzeży (Bałtyk)</blockquote>\n<blockquote>🗺️ <strong>Jednostki tektoniczne Polski:</strong><br>- <strong>Strefa fałdowań alpejskich</strong> = Karpaty (kenozoik - głównie trzeciorzęd, ok. 30-15 mln lat temu). Budowa fałdowo-nasuwcza.<br>- <strong>Platforma paleozoiczna</strong> (hercyńska) = Niż Polski, wyżyny środkowej i zachodniej Polski. Sfałdowana w orogenezie hercyńskiej (karbon-perm), potem peneplanacja i pokrywa osadowa.<br>- <strong>Platforma wschodnioeuropejska</strong> (prekambryjska) = wschodnia Polska (Podlasie, Lubelszczyzna wschodnia). Krystaliczne podłoże prekambryjskie.<br>- <strong>Blok sudecki</strong> = Sudety i Przedgórze Sudeckie - orogenezie hercyńska/kaledońska, odrębna jednostka.</blockquote>\n<blockquote>🌿 <strong>Biebrzański Park Narodowy</strong> - największy park narodowy Polski (59 000 ha), Kotlina Biebrzańska, woj. podlaskie. Torfowiska, bagna, dolina rzeki Biebrzy - unikatowe siedliska ptaków (bataliony, cietrzewie, bocian czarny). Lokalizacja: NE Polska, między Łomżą a Suwałkami.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź | Typowy błąd ucznia |<br>| Linia C jako profil | Linia C może przebiegać przez inną część Polski, gdzie kolejność pasów byłaby zaburzona lub brakuje jednego z pasów widocznych na profilu. |<br>| Linia B jako tektonika | Linia B (profil) rzeczywiście przecina Karpaty i platformę paleozoiczną - ale kluczem jest to, że pytanie o profil i pytanie o tektonikę dotyczą RÓŻNYCH linii. Uczeń myli oba kryteria i wpisuje B dwukrotnie. |<br>| Linia A lub B jako Biebrzański PN | Biebrzański PN leży w NE Polsce - linie przebiegające przez środkową lub południową Polskę nie mogą przez niego przechodzić. |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pojęcia &quot;platforma paleozoiczna&quot; i &quot;platforma wschodnioeuropejska&quot; to RÓŻNE jednostki tektoniczne. Platforma paleozoiczna to NIE to samo co platforma prekambryjska - błąd w rozróżnieniu prowadzi do złej identyfikacji linii A.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Schemat punktowania jest bezwzględny - <strong>0 lub 1 punkt</strong>. Nie ma punktów cząstkowych. Nawet jedna błędna odpowiedź niszczy cały punkt za to zadanie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Biebrzański Park Narodowy leży w <strong>podlaskim</strong>, nie w <strong>warmińsko-mazurskim</strong> - uczniowie mylą go z Biebrzą jako granicą lub z Wigierskim PN (woj. podlaskie też, ale inny obszar). Biebrzański PN to kotlina biebrzańska na zachód od Suwałk, tuż na południe od Augustowa.</blockquote>"}]}