{"id":"geografia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/24","paper_id":"geografia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"24","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (0-2)\nNa wykresach przedstawiono strukturę wieku i płci ludności Japonii oraz Polski w 2012 roku.\nJaponia\nPolska\nNa podstawie: www.census.gov\nNadwyżka\nliczby\nmężczyzn\nnad liczbą\nkobiet\nNadwyżka\nliczby kobiet\nnad liczbą\nmężczyzn\nNadwyżka\nliczby kobiet\nnad liczbą\nmężczyzn\nNadwyżka\nliczby\nmężczyzn\nnad liczbą\nkobiet\nMGE_1R\nNa podstawie wykresów podaj trzy podobieństwa w strukturze demograficznej Japonii\ni Polski oraz jedną różnicę w tej strukturze.\nPodobieństwa:\n1\n2\n3\nRóżnica:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24. (0-2)\nIV etap edukacyjny\nII. Analiza i wyjaśnianie problemów\ndemograficznych społeczeństw.\nIV etap edukacyjny\n11.1) Zdający charakteryzuje rozwój\ndemograficzny Polski […] porównuje\npiramidę wieku i płci z innymi państwami.\nPrzykładowe odpowiedzi\nPodobieństwa\n Występowanie wyżów i niżów demograficznych.\n Nadwyżka liczby mężczyzn nad liczbą kobiet w młodszych grupach wiekowych.\n Liczebna przewaga osób w wieku produkcyjnym.\nRóżnica\n W Japonii jest większy udział ludności w wieku poprodukcyjnym.\nSchemat punktowania\n2 p. - za cztery poprawne odpowiedzi odnoszące się do struktury demograficznej Japonii\ni Polski.\n1 p. - za trzy poprawne odpowiedzi odnoszące się do struktury demograficznej Japonii\ni Polski.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Podobieństwa:**\n1. Występowanie wyżów i niżów demograficznych (zaznaczone \"wybrzuszenia\" i \"wcięcia\" na piramidach).\n2. Nadwyżka liczby mężczyzn nad liczbą kobiet w młodszych grupach wiekowych.\n3. Liczebna przewaga osób w wieku produkcyjnym (15-64 lata) nad nieprodukcyjnym.\n\n**Różnica:**\nW Japonii jest większy udział ludności w wieku poprodukcyjnym (65+) niż w Polsce.\n\n## Sposób 1 - Odczyt i porównanie piramid demograficznych\n\nObie piramidy to tzw. **typ regresywny** (zwężona podstawa, \"grzyb\") - obie pokazują społeczeństwa starzejące się z niskim TFR.\n\n**Krok 1 - Szukaj cech WSPÓLNYCH (podobieństwa):**\n\nPorównujesz obydwie piramidy \"pasek po pasku\", szukając tego, co wygląda podobnie:\n\n- **Wyże i niże demograficzne**: na obu piramidach widać nieregularności - pewne grupy wiekowe są wyraźnie liczniejsze (wyż - wypukłość) lub mniej liczne (niż - wcięcie) od sąsiednich. To efekt powojennego baby boomu, fal migracyjnych lub historycznych spadków urodzeń (np. II wojna światowa).\n\n- **Przewaga mężczyzn w młodych rocznikach**: na obu piramidach słupki mężczyzn (lewa strona) w grupach 0-35 lat są minimalnie dłuższe niż słupki kobiet. Jest to zjawisko biologiczne - przy urodzeniu rodzi się nieznacznie więcej chłopców niż dziewcząt (ok. 105 chłopców na 100 dziewcząt). W starszych grupach wiekowych ta proporcja się odwraca - kobiety żyją dłużej.\n\n- **Dominacja wieku produkcyjnego**: na obu piramidach środkowa część (15-64 lata) jest wyraźnie szersza niż dolna (0-14) i górna (65+). Oznacza to, że aktywna zawodowo część populacji jest najliczniejsza - to cecha wspólna rozwiniętych społeczeństw w II połowie XX w.\n\n**Krok 2 - Szukaj cech RÓŻNYCH (różnica):**\n\nPorównujesz górną część piramid - grupę 65+:\n\n- W Japonii słupki dla osób 65+ są wyraźnie **dłuższe i szersze** niż w Polsce. Japonia ma jeden z najwyższych na świecie udziałów osób starszych (ok. 25% populacji w 2012 r.), Polska - ok. 14%. Przyczyną jest m.in. **wyjątkowo wysokie oczekiwane trwanie życia** w Japonii (kobiety >86 lat, mężczyźni >79) oraz niskie TFR od lat 70. XX w.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja błędów i weryfikacja przez kontekst historyczny\n\nAby mieć pewność, że podobieństwa są **naprawdę wspólne** (a nie tylko dla jednego kraju), sprawdź każdą propozycję:\n\n| Cecha | Japonia | Polska | Wniosek |\n| Wyże/niże demograficzne | ✅ widoczne | ✅ widoczne | Podobieństwo ✅ |\n| Przewaga mężczyzn w młodszych rocznikach | ✅ | ✅ | Podobieństwo ✅ |\n| Dominacja wieku produkcyjnego | ✅ | ✅ | Podobieństwo ✅ |\n| Duży udział 65+ | ✅ bardzo wysoki | ❌ niższy | **Różnica** ✅ |\n| Typ piramidy regresywny | ✅ | ✅ | (dodatkowe podobieństwo - jeśli potrzeba) |\n\nWeryfikacja: klucz CKE wymaga **3 podobieństwa + 1 różnica = 4 poprawne odpowiedzi** → wszystkie 4 powyższe pola to zaakceptowane odpowiedzi.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 24, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za **cztery** poprawne odpowiedzi: 3 podobieństwa **i** 1 różnica, odnoszące się do struktury demograficznej obu krajów.\n> - **1 pkt** - za **trzy** poprawne odpowiedzi (np. 3 podobieństwa bez różnicy, albo 2 podobieństwa + 1 różnica).\n> - **0 pkt** - za odpowiedź błędną, niepełną lub brak odpowiedzi.\n>\n> **Akceptowane warianty podobieństw (klucz CKE):**\n> - \"Występowanie wyżów i niżów demograficznych\" / \"nieregularna struktura wiekowa z widocznymi wybrzuszeniami\"\n> - \"Nadwyżka liczby mężczyzn nad liczbą kobiet w młodszych grupach wiekowych\"\n> - \"Liczebna przewaga osób w wieku produkcyjnym\"\n> - (Opcjonalnie) \"Typ piramidy regresywny\" / \"społeczeństwo starzejące się\"\n>\n> **Akceptowana różnica:**\n> - \"W Japonii jest większy udział ludności w wieku poprodukcyjnym (65+)\" / \"Japonia ma starsze społeczeństwo niż Polska\"\n>\n> **Wykluczone / niewystarczające:**\n> - \"Obie mają mało dzieci\" - zbyt ogólnikowe, nie odnosi się do konkretnej cechy struktury.\n> - \"Obie są rozwinięte\" - to cecha gospodarcza, nie demograficzna.\n> - Odpowiedź tylko dla jednego kraju bez porównania.\n\n**Co MUSISZ napisać żeby dostać 2 pkt:** Wymień 3 konkretne cechy wspólne (z odniesieniem do obu piramid) **i** 1 konkretną różnicę wskazującą wyraźnie, który kraj różni się i **w jakim kierunku** (Japonia ma więcej/mniej niż Polska).\n\n## Wzory i referencje\n\n📊 **Piramida wieku - typ regresywny**: zwężona u podstawy, szersza w środku i górze. Charakterystyczny dla krajów z TFR < 2,1. Polska TFR 2012 ≈ 1,3; Japonia TFR 2012 ≈ 1,4.\n\n👥 **Współczynnik obciążenia demograficznego**:\n\\[\n\\frac{\\text{0-14 lat} + \\text{65+}}{\\text{15-64 lata}} \\cdot 100\\%\n\\]\nW Japonii wskaźnik obciążenia osobami starszymi jest znacząco wyższy niż w Polsce - stąd różnica w strukturze widoczna na piramidzie.\n\n🌍 **Kontekst**: Japonia i Polska należą do grupy krajów w **IV-V fazie przejścia demograficznego** (model Notesteina): niskie urodzenia, niskie zgony, starzejące się społeczeństwo. Główna różnica: Japonia jest w tej fazie od lat 70. XX w. (szybsze starzenie), Polska - od transformacji 1989 r. (wolniejsze starzenie, widoczna różnica w 2012 r.).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędna odpowiedź | Dlaczego nie zostanie zaakceptowana |\n| \"Obie piramidy mają kształt trójkąta\" | Nieprawda - obie mają kształt regresywny (grzyb/trapezu), nie trójkąta (to cecha krajów rozwijających się) |\n| \"Polska i Japonia mają taką samą liczbę ludności\" | Fałsz - Japonia ok. 127 mln, Polska ok. 38 mln; i tak to nie byłaby cecha struktury demograficznej |\n| \"Obie mają więcej kobiet niż mężczyzn\" | Tylko w starszych grupach wiekowych; w młodszych jest odwrotnie - odpowiedź niekompletna / błędna |\n| \"Różnica: Polska jest bardziej zaludniona\" | To informacja o liczbie, nie o **strukturze** demograficznej - klucz wymaga porównania struktury wiekowej |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Zadanie prosi o podobieństwa w **strukturze**, a nie w liczbie ludności ani w cechach gospodarczych. \"Obie są krajami rozwiniętymi\" = 0 pkt.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Musisz podać **3 podobieństwa I 1 różnicę** - łącznie 4 odpowiedzi. Podanie tylko 3 podobieństw bez różnicy = maksymalnie **1 pkt**, nawet jeśli wszystkie 3 są poprawne.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Różnica musi wskazywać **kierunek** - nie wystarczy napisać \"różny udział osób starszych\", musisz zaznaczyć, że **w Japonii jest on wyższy**. Klucz wymaga konkretnego porównania, nie ogólnego stwierdzenia.","image":"img/geografia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 24. (0-2)
Na wykresach przedstawiono strukturę wieku i płci ludności Japonii oraz Polski w 2012 roku.
Japonia
Polska
Na podstawie: www.census.gov
Nadwyżka
liczby
mężczyzn
nad liczbą
kobiet
Nadwyżka
liczby kobiet
nad liczbą
mężczyzn
Nadwyżka
liczby kobiet
nad liczbą
mężczyzn
Nadwyżka
liczby
mężczyzn
nad liczbą
kobiet
MGE_1R
Na podstawie wykresów podaj trzy podobieństwa w strukturze demograficznej Japonii
i Polski oraz jedną różnicę w tej strukturze.
Podobieństwa:
1
2
3
Różnica:

","answer_text_html":"

Zadanie 24. (0-2)
IV etap edukacyjny
II. Analiza i wyjaśnianie problemów
demograficznych społeczeństw.
IV etap edukacyjny
11.1) Zdający charakteryzuje rozwój
demograficzny Polski […] porównuje
piramidę wieku i płci z innymi państwami.
Przykładowe odpowiedzi
Podobieństwa
 Występowanie wyżów i niżów demograficznych.
 Nadwyżka liczby mężczyzn nad liczbą kobiet w młodszych grupach wiekowych.
 Liczebna przewaga osób w wieku produkcyjnym.
Różnica
 W Japonii jest większy udział ludności w wieku poprodukcyjnym.
Schemat punktowania
2 p. - za cztery poprawne odpowiedzi odnoszące się do struktury demograficznej Japonii
i Polski.
1 p. - za trzy poprawne odpowiedzi odnoszące się do struktury demograficznej Japonii
i Polski.
0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Podobieństwa:

\n
  1. Występowanie wyżów i niżów demograficznych (zaznaczone "wybrzuszenia" i "wcięcia" na piramidach).
  2. Nadwyżka liczby mężczyzn nad liczbą kobiet w młodszych grupach wiekowych.
  3. Liczebna przewaga osób w wieku produkcyjnym (15-64 lata) nad nieprodukcyjnym.
\n

Różnica:
W Japonii jest większy udział ludności w wieku poprodukcyjnym (65+) niż w Polsce.

\n

Sposób 1 - Odczyt i porównanie piramid demograficznych

\n

Obie piramidy to tzw. typ regresywny (zwężona podstawa, "grzyb") - obie pokazują społeczeństwa starzejące się z niskim TFR.

\n

Krok 1 - Szukaj cech WSPÓLNYCH (podobieństwa):

\n

Porównujesz obydwie piramidy "pasek po pasku", szukając tego, co wygląda podobnie:

\n\n\n\n

Krok 2 - Szukaj cech RÓŻNYCH (różnica):

\n

Porównujesz górną część piramid - grupę 65+:

\n\n

Sposób 2 - Eliminacja błędów i weryfikacja przez kontekst historyczny

\n

Aby mieć pewność, że podobieństwa są naprawdę wspólne (a nie tylko dla jednego kraju), sprawdź każdą propozycję:

\n

| Cecha | Japonia | Polska | Wniosek |
| Wyże/niże demograficzne | ✅ widoczne | ✅ widoczne | Podobieństwo ✅ |
| Przewaga mężczyzn w młodszych rocznikach | ✅ | ✅ | Podobieństwo ✅ |
| Dominacja wieku produkcyjnego | ✅ | ✅ | Podobieństwo ✅ |
| Duży udział 65+ | ✅ bardzo wysoki | ❌ niższy | Różnica ✅ |
| Typ piramidy regresywny | ✅ | ✅ | (dodatkowe podobieństwo - jeśli potrzeba) |

\n

Weryfikacja: klucz CKE wymaga 3 podobieństwa + 1 różnica = 4 poprawne odpowiedzi → wszystkie 4 powyższe pola to zaakceptowane odpowiedzi.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 24, max 2 pkt):
- 2 pkt - za cztery poprawne odpowiedzi: 3 podobieństwa i 1 różnica, odnoszące się do struktury demograficznej obu krajów.
- 1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi (np. 3 podobieństwa bez różnicy, albo 2 podobieństwa + 1 różnica).
- 0 pkt - za odpowiedź błędną, niepełną lub brak odpowiedzi.

Akceptowane warianty podobieństw (klucz CKE):
- "Występowanie wyżów i niżów demograficznych" / "nieregularna struktura wiekowa z widocznymi wybrzuszeniami"
- "Nadwyżka liczby mężczyzn nad liczbą kobiet w młodszych grupach wiekowych"
- "Liczebna przewaga osób w wieku produkcyjnym"
- (Opcjonalnie) "Typ piramidy regresywny" / "społeczeństwo starzejące się"

Akceptowana różnica:
- "W Japonii jest większy udział ludności w wieku poprodukcyjnym (65+)" / "Japonia ma starsze społeczeństwo niż Polska"

Wykluczone / niewystarczające:
- "Obie mają mało dzieci" - zbyt ogólnikowe, nie odnosi się do konkretnej cechy struktury.
- "Obie są rozwinięte" - to cecha gospodarcza, nie demograficzna.
- Odpowiedź tylko dla jednego kraju bez porównania.
\n

Co MUSISZ napisać żeby dostać 2 pkt: Wymień 3 konkretne cechy wspólne (z odniesieniem do obu piramid) i 1 konkretną różnicę wskazującą wyraźnie, który kraj różni się i w jakim kierunku (Japonia ma więcej/mniej niż Polska).

\n

Wzory i referencje

\n

📊 Piramida wieku - typ regresywny: zwężona u podstawy, szersza w środku i górze. Charakterystyczny dla krajów z TFR < 2,1. Polska TFR 2012 ≈ 1,3; Japonia TFR 2012 ≈ 1,4.

\n

👥 Współczynnik obciążenia demograficznego:

\n
0-14 lat+65+15-64 lata·100%
\n

W Japonii wskaźnik obciążenia osobami starszymi jest znacząco wyższy niż w Polsce - stąd różnica w strukturze widoczna na piramidzie.

\n

🌍 Kontekst: Japonia i Polska należą do grupy krajów w IV-V fazie przejścia demograficznego (model Notesteina): niskie urodzenia, niskie zgony, starzejące się społeczeństwo. Główna różnica: Japonia jest w tej fazie od lat 70. XX w. (szybsze starzenie), Polska - od transformacji 1989 r. (wolniejsze starzenie, widoczna różnica w 2012 r.).

\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Błędna odpowiedź | Dlaczego nie zostanie zaakceptowana |
| "Obie piramidy mają kształt trójkąta" | Nieprawda - obie mają kształt regresywny (grzyb/trapezu), nie trójkąta (to cecha krajów rozwijających się) |
| "Polska i Japonia mają taką samą liczbę ludności" | Fałsz - Japonia ok. 127 mln, Polska ok. 38 mln; i tak to nie byłaby cecha struktury demograficznej |
| "Obie mają więcej kobiet niż mężczyzn" | Tylko w starszych grupach wiekowych; w młodszych jest odwrotnie - odpowiedź niekompletna / błędna |
| "Różnica: Polska jest bardziej zaludniona" | To informacja o liczbie, nie o strukturze demograficznej - klucz wymaga porównania struktury wiekowej |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga 1: Zadanie prosi o podobieństwa w strukturze, a nie w liczbie ludności ani w cechach gospodarczych. "Obie są krajami rozwiniętymi" = 0 pkt.
\n
⚠️ Uwaga 2: Musisz podać 3 podobieństwa I 1 różnicę - łącznie 4 odpowiedzi. Podanie tylko 3 podobieństw bez różnicy = maksymalnie 1 pkt, nawet jeśli wszystkie 3 są poprawne.
\n
⚠️ Uwaga 3: Różnica musi wskazywać kierunek - nie wystarczy napisać "różny udział osób starszych", musisz zaznaczyć, że w Japonii jest on wyższy. Klucz wymaga konkretnego porównania, nie ogólnego stwierdzenia.
"}]}