{"id":"geografia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/26","paper_id":"geografia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"26","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26. (0-1)\nW tabeli przedstawiono strukturę w % produkcji przemysłu w wybranych krajach.\nProdukcja\nChile\nFinlandia Szwecja\nartykułów spożywczych, napojów i wyrobów tytoniowych\n16,7\n7,6\n7,5\nobuwia, wyrobów włókienniczych, odzieżowych i skórzanych\n1,9\n1,1\n0,7\nwyrobów przemysłu drzewno-papierniczego i poligraficznego\n7,8\n24,0\n17,4\nwyrobów przemysłu chemicznego\n20,1\n14,2\n12,0\nwyrobów z surowców niemetalicznych\n2,4\n3,1\n2,2\nmetali i wyrobów z metali\n47,6\n6,8\n17,1\nmaszyn i urządzeń oraz sprzętu transportowego\n2,9\n40,7\n40,1\npozostałych wyrobów przemysłowych\n0,6\n2,5\n3,0\nNa podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012.\nPoziom rozwoju gospodarczego wpływa na strukturę produkcji przemysłu. W wielu krajach\nstrukturę wytwarzanych wyrobów warunkuje także środowisko przyrodnicze.\nNa przykładzie państw wymienionych w tabeli uzasadnij, podając dwa argumenty,\nże warunki środowiska przyrodniczego wpływają na strukturę produkcji przemysłowej.\n1\n2","answer":null,"answer_text":"Zadanie 26. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\n[ ] gospodarki człowieka oraz wzajemnych\npowiązań i zależności w systemie człowiek\n- przyroda - gospodarka.\nIV etap edukacyjny\n9.9) Zdający uzasadnia różnice ilościowe\ni jakościowe produkcji przemysłowej\npaństw [ ].\nPrzykładowe odpowiedzi\n W krajach skandynawskich wysokiemu udziałowi przemysłu drzewno-papierniczego\nsprzyja wysoka lesistość.\n W Chile zasoby rud metali (miedzi) sprzyjają wysokiemu udziałowi produkcji metali\ni wyrobów z metali.\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie dwóch poprawnych argumentów dowodzących wpływu warunków\nśrodowiska przyrodniczego na strukturę produkcji przemysłowej.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n1. W Finlandii i Szwecji wysoki udział produkcji wyrobów z drewna (odpowiednio 24,0% i 17,4%) wynika z wysokiej lesistości tych krajów - rozległe lasy borealnego pasa tajgi dostarczają surowca dla przemysłu drzewno-papierniczego.\n\n2. W Chile dominacja produkcji metali i wyrobów z metali (47,6%) wynika z bogatych złóż rud miedzi - Chile jest największym producentem miedzi na świecie, a zasoby surowcowe kształtują specjalizację przemysłową.\n\n## Sposób 1 - Odczyt tabeli + powiązanie z warunkami przyrodniczymi\n\n**Krok 1 - Zidentyfikuj dominujące branże w każdym kraju.**\n\nPatrząc na tabelę:\n\n| Kraj | Dominująca branża | Udział |\n| Chile | metale i wyroby z metali | **47,6%** |\n| Finlandia | maszyny i urządzenia | 40,7% + wyroby z drewna **24,0%** |\n| Szwecja | maszyny i urządzenia | 40,1% + wyroby z drewna **17,4%** |\n\n**Krok 2 - Połącz anomalię statystyczną z czynnikiem przyrodniczym.**\n\nSzukamy pozycji, gdzie jeden kraj wyróżnia się na tle pozostałych - to wskazuje na lokalne warunki środowiska:\n\n- **Wyroby z drewna**: Finlandia 24,0%, Szwecja 17,4% vs. Chile zaledwie 7,8%. Dlaczego Skandynawia ma taki udział? Bo Finlandia jest jednym z najlesistszych krajów Europy (lesistość ~75%), Szwecja ~69%. Lasy borealne (tajga) = ogromna baza surowcowa dla tartaków, przemysłu celulozowo-papierniczego, meblarstwa.\n\n- **Metale i wyroby z metali**: Chile 47,6% vs. Finlandia 6,8%, Szwecja 17,1%. Tak wysoki udział w Chile wynika ze złóż rud miedzi (np. kopalnia Chuquicamata na Pustyni Atakama, Atacama Desert). Chile dostarcza ok. 25-30% światowego wydobycia miedzi.\n\n**Krok 3 - Sformułuj argumenty w strukturze: warunek przyrodniczy → wpływ na gałąź przemysłu.**\n\n> **Argument 1:** Wysoka lesistość Finlandii i Szwecji (borealne lasy iglaste) → wysoki udział przemysłu drzewno-papierniczego w strukturze produkcji (24,0% i 17,4%).\n\n> **Argument 2:** Bogate złoża rud miedzi w Chile (Andy, Pustynia Atakama) → dominacja produkcji metali i wyrobów z metali (47,6% struktury produkcji).\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację czynników pozaprzyrodniczych\n\nMożna sprawdzić, czy podane powiązania to naprawdę **środowisko przyrodnicze**, a nie np. czynnik historyczny czy polityczny:\n\n- Lesistość Skandynawii - czynnik **naturalny** (klimat borealny, gleby bielicowe sprzyjają lasom iglastym) ✅\n- Złoża miedzi w Chile - czynnik **naturalny** (tektonika płyt, strefa subdukcji wzdłuż Andów, procesy hydrotermaliczne tworzące złoża porfirowe miedzi) ✅\n- Wysoki udział artykułów spożywczych w Chile (16,7%) - można by połączyć z klimatem sprzyjającym rolnictwu (śródziemnomorski, wina, owoce), ale to mniej spektakularny kontrast w tabeli i klucz CKE tego nie wymaga.\n\nWeryfikacja potwierdza, że drewno (Skandynawia) i miedź (Chile) są najsilniejszymi, najbardziej oczywistymi przykładami wpływu środowiska przyrodniczego.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 26, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za podanie **dwóch** poprawnych argumentów dowodzących wpływu warunków środowiska przyrodniczego na strukturę produkcji przemysłowej.\n> - **0 pkt** - za odpowiedź błędną, niepełną (tylko jeden argument), ogólnikową lub brak odpowiedzi.\n>\n> **Akceptowane warianty (na podstawie klucza CKE):**\n> - „W krajach skandynawskich wysokiemu udziałowi przemysłu drzewno-papierniczego sprzyja wysoka lesistość.\"\n> - „W Chile zasoby rud metali (miedzi) sprzyjają wysokiemu udziałowi produkcji metali i wyrobów z metali.\"\n>\n> **Kluczowe wymaganie:** Odpowiedź MUSI zawierać **dwa** argumenty - jeden argument = 0 punktów. Klucz nie przyznaje punktów częściowych.\n>\n> **Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:**\n> - Konkretna nazwa zasobu / cechy środowiska (lesistość / złoża rud miedzi / złoża miedzi).\n> - Powiązanie z konkretną branżą z tabeli (przemysł drzewny / produkcja metali).\n> - Wskazanie konkretnego kraju (Finlandia/Szwecja lub Chile).\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌍 **Wiedza o środowisku przyrodniczym:** Brak wzorów matematycznych - zadanie wymaga wiedzy faktograficznej z geografii gospodarczej i fizycznej.\n\n> 🌲 **Lesistość Skandynawii:** Finlandia ~73-75%, Szwecja ~68-70% powierzchni pokrytej lasem. Klimat borealny (Dfb/Dfc) + gleby bielicowe → lasy iglaste (świerk, sosna) → baza surowcowa dla przemysłu drzewno-papierniczego, celulozy, mebli (IKEA to przykład eksportowy Szwecji).\n\n> ⛏️ **Złoża miedzi w Chile:** Strefa subdukcji (płyta Nazca pod płytę Południowoamerykańską) → wulkanizm + procesy hydrotermaliczne → porfirowe złoża miedzi w Andach i na Pustyni Atakama. Chuquicamata (Atacama) - jedna z największych odkrywkowych kopalni miedzi na świecie. Chile → ~25-28% światowej produkcji miedzi.\n\n> 🏭 **Sektor I → II (Clarka):** Zasoby naturalne (surowce leśne, mineralne) kształtują specjalizację sektora II (przemysłowego) - to klasyczny mechanizm „podstawy zasobowej\" w geografii ekonomicznej.\n\n## Dlaczego typowe błędne odpowiedzi nie zdobywają punktu\n\n| Błędna odpowiedź | Dlaczego nie otrzymuje punktu |\n| „Finlandia i Szwecja są bogate\" / „poziom rozwoju jest wyższy\" | To czynnik ekonomiczny, a NIE środowiska przyrodniczego - zadanie pyta wprost o warunki przyrodnicze |\n| „W Chile jest dużo fabryk metalurgicznych\" | Tautologia - opis z tabeli bez wskazania przyczyny przyrodniczej |\n| „Przemysł drzewny w Finlandii wynika z tradycji\" | Czynnik kulturowo-historyczny, nie przyrodniczy |\n| Tylko jeden argument (np. tylko o drewnie) | Klucz wymaga DWÓCH argumentów - jeden = 0 pkt |\n| „Chile produkuje metale, bo jest rozwinięte\" | Błąd logiczny - Chile jest krajem rozwijającym się; dominacja metali wynika ze złóż, nie z poziomu rozwoju |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Zadanie pyta o wpływ **środowiska przyrodniczego**, NIE o poziom rozwoju. Uczeń często pisze o „wysoko rozwiniętych krajach skandynawskich\" - to czynnik ekonomiczny, który nie zdobywa punktu. Argument musi zawierać zasób/cechę przyrodniczą: **las, ruda, klimat, ukształtowanie terenu**.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Dwa argumenty to bezwzględne minimum - klucz nie daje pół punktu za jeden. Maturzysta, który napisze tylko o miedzi w Chile, dostaje 0 pkt, nawet jeśli argument jest perfekcyjny.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Unikaj sformułowania „Chile produkuje metale, bo ma górnictwo\" - to opis skutku, nie przyczyny przyrodniczej. Napisz: „Chile posiada bogate złoża rud miedzi, co warunkuje dominację produkcji metali w strukturze przemysłu (47,6%)\".","image":"img/geografia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 26. (0-1)
W tabeli przedstawiono strukturę w % produkcji przemysłu w wybranych krajach.
Produkcja
Chile
Finlandia Szwecja
artykułów spożywczych, napojów i wyrobów tytoniowych
16,7
7,6
7,5
obuwia, wyrobów włókienniczych, odzieżowych i skórzanych
1,9
1,1
0,7
wyrobów przemysłu drzewno-papierniczego i poligraficznego
7,8
24,0
17,4
wyrobów przemysłu chemicznego
20,1
14,2
12,0
wyrobów z surowców niemetalicznych
2,4
3,1
2,2
metali i wyrobów z metali
47,6
6,8
17,1
maszyn i urządzeń oraz sprzętu transportowego
2,9
40,7
40,1
pozostałych wyrobów przemysłowych
0,6
2,5
3,0
Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012.
Poziom rozwoju gospodarczego wpływa na strukturę produkcji przemysłu. W wielu krajach
strukturę wytwarzanych wyrobów warunkuje także środowisko przyrodnicze.
Na przykładzie państw wymienionych w tabeli uzasadnij, podając dwa argumenty,
że warunki środowiska przyrodniczego wpływają na strukturę produkcji przemysłowej.
1
2

","answer_text_html":"

Zadanie 26. (0-1)
IV etap edukacyjny
I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących
[ ] gospodarki człowieka oraz wzajemnych
powiązań i zależności w systemie człowiek

\n\n

IV etap edukacyjny
9.9) Zdający uzasadnia różnice ilościowe
i jakościowe produkcji przemysłowej
państw [ ].
Przykładowe odpowiedzi
 W krajach skandynawskich wysokiemu udziałowi przemysłu drzewno-papierniczego
sprzyja wysoka lesistość.
 W Chile zasoby rud metali (miedzi) sprzyjają wysokiemu udziałowi produkcji metali
i wyrobów z metali.
Schemat punktowania
1 p. - za podanie dwóch poprawnych argumentów dowodzących wpływu warunków
środowiska przyrodniczego na strukturę produkcji przemysłowej.
0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n
  1. W Finlandii i Szwecji wysoki udział produkcji wyrobów z drewna (odpowiednio 24,0% i 17,4%) wynika z wysokiej lesistości tych krajów - rozległe lasy borealnego pasa tajgi dostarczają surowca dla przemysłu drzewno-papierniczego.
\n
  1. W Chile dominacja produkcji metali i wyrobów z metali (47,6%) wynika z bogatych złóż rud miedzi - Chile jest największym producentem miedzi na świecie, a zasoby surowcowe kształtują specjalizację przemysłową.
\n

Sposób 1 - Odczyt tabeli + powiązanie z warunkami przyrodniczymi

\n

Krok 1 - Zidentyfikuj dominujące branże w każdym kraju.

\n

Patrząc na tabelę:

\n

| Kraj | Dominująca branża | Udział |
| Chile | metale i wyroby z metali | 47,6% |
| Finlandia | maszyny i urządzenia | 40,7% + wyroby z drewna 24,0% |
| Szwecja | maszyny i urządzenia | 40,1% + wyroby z drewna 17,4% |

\n

Krok 2 - Połącz anomalię statystyczną z czynnikiem przyrodniczym.

\n

Szukamy pozycji, gdzie jeden kraj wyróżnia się na tle pozostałych - to wskazuje na lokalne warunki środowiska:

\n\n\n

Krok 3 - Sformułuj argumenty w strukturze: warunek przyrodniczy → wpływ na gałąź przemysłu.

\n
Argument 1: Wysoka lesistość Finlandii i Szwecji (borealne lasy iglaste) → wysoki udział przemysłu drzewno-papierniczego w strukturze produkcji (24,0% i 17,4%).
\n
Argument 2: Bogate złoża rud miedzi w Chile (Andy, Pustynia Atakama) → dominacja produkcji metali i wyrobów z metali (47,6% struktury produkcji).
\n

Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację czynników pozaprzyrodniczych

\n

Można sprawdzić, czy podane powiązania to naprawdę środowisko przyrodnicze, a nie np. czynnik historyczny czy polityczny:

\n\n

Weryfikacja potwierdza, że drewno (Skandynawia) i miedź (Chile) są najsilniejszymi, najbardziej oczywistymi przykładami wpływu środowiska przyrodniczego.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 26, max 1 pkt):
- 1 pkt - za podanie dwóch poprawnych argumentów dowodzących wpływu warunków środowiska przyrodniczego na strukturę produkcji przemysłowej.
- 0 pkt - za odpowiedź błędną, niepełną (tylko jeden argument), ogólnikową lub brak odpowiedzi.

Akceptowane warianty (na podstawie klucza CKE):
- „W krajach skandynawskich wysokiemu udziałowi przemysłu drzewno-papierniczego sprzyja wysoka lesistość."
- „W Chile zasoby rud metali (miedzi) sprzyjają wysokiemu udziałowi produkcji metali i wyrobów z metali."

Kluczowe wymaganie: Odpowiedź MUSI zawierać dwa argumenty - jeden argument = 0 punktów. Klucz nie przyznaje punktów częściowych.

Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:
- Konkretna nazwa zasobu / cechy środowiska (lesistość / złoża rud miedzi / złoża miedzi).
- Powiązanie z konkretną branżą z tabeli (przemysł drzewny / produkcja metali).
- Wskazanie konkretnego kraju (Finlandia/Szwecja lub Chile).
\n

Wzory i referencje

\n
🌍 Wiedza o środowisku przyrodniczym: Brak wzorów matematycznych - zadanie wymaga wiedzy faktograficznej z geografii gospodarczej i fizycznej.
\n
🌲 Lesistość Skandynawii: Finlandia ~73-75%, Szwecja ~68-70% powierzchni pokrytej lasem. Klimat borealny (Dfb/Dfc) + gleby bielicowe → lasy iglaste (świerk, sosna) → baza surowcowa dla przemysłu drzewno-papierniczego, celulozy, mebli (IKEA to przykład eksportowy Szwecji).
\n
⛏️ Złoża miedzi w Chile: Strefa subdukcji (płyta Nazca pod płytę Południowoamerykańską) → wulkanizm + procesy hydrotermaliczne → porfirowe złoża miedzi w Andach i na Pustyni Atakama. Chuquicamata (Atacama) - jedna z największych odkrywkowych kopalni miedzi na świecie. Chile → ~25-28% światowej produkcji miedzi.
\n
🏭 Sektor I → II (Clarka): Zasoby naturalne (surowce leśne, mineralne) kształtują specjalizację sektora II (przemysłowego) - to klasyczny mechanizm „podstawy zasobowej" w geografii ekonomicznej.
\n

Dlaczego typowe błędne odpowiedzi nie zdobywają punktu

\n

| Błędna odpowiedź | Dlaczego nie otrzymuje punktu |
| „Finlandia i Szwecja są bogate" / „poziom rozwoju jest wyższy" | To czynnik ekonomiczny, a NIE środowiska przyrodniczego - zadanie pyta wprost o warunki przyrodnicze |
| „W Chile jest dużo fabryk metalurgicznych" | Tautologia - opis z tabeli bez wskazania przyczyny przyrodniczej |
| „Przemysł drzewny w Finlandii wynika z tradycji" | Czynnik kulturowo-historyczny, nie przyrodniczy |
| Tylko jeden argument (np. tylko o drewnie) | Klucz wymaga DWÓCH argumentów - jeden = 0 pkt |
| „Chile produkuje metale, bo jest rozwinięte" | Błąd logiczny - Chile jest krajem rozwijającym się; dominacja metali wynika ze złóż, nie z poziomu rozwoju |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga 1: Zadanie pyta o wpływ środowiska przyrodniczego, NIE o poziom rozwoju. Uczeń często pisze o „wysoko rozwiniętych krajach skandynawskich" - to czynnik ekonomiczny, który nie zdobywa punktu. Argument musi zawierać zasób/cechę przyrodniczą: las, ruda, klimat, ukształtowanie terenu.
\n
⚠️ Uwaga 2: Dwa argumenty to bezwzględne minimum - klucz nie daje pół punktu za jeden. Maturzysta, który napisze tylko o miedzi w Chile, dostaje 0 pkt, nawet jeśli argument jest perfekcyjny.
\n
⚠️ Uwaga 3: Unikaj sformułowania „Chile produkuje metale, bo ma górnictwo" - to opis skutku, nie przyczyny przyrodniczej. Napisz: „Chile posiada bogate złoża rud miedzi, co warunkuje dominację produkcji metali w strukturze przemysłu (47,6%)".
"}]}