{"id":"geografia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/29","paper_id":"geografia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"29","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29. (0-1)\nW tekście przedstawiono przykład możliwych skutków okresowego niedostatku opadów\natmosferycznych w Polsce.\nW związku z utrzymującą się od kilku miesięcy sytuacją hydrometeorologiczną\ndo Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska zaczęły napływać\nsygnały, że z powodu niedostatku opadów i niskiego poziomu wody większości rzek mogą\nnastąpić niekorzystne zmiany jakości wód płynących. Niski stan wody w Wiśle spowodował,\nże w listopadzie 2011 roku wystąpiły problemy z poborem wody z tej rzeki w ilości\nniezbędnej dla prawidłowej pracy Elektrowni „Kozienice” w Świerżach Górnych.\nNa podstawie: Komunikat Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska\nz dnia 25.11.2011 r., www.wios.warszawa.pl\nUzupełnij schemat tak, aby przedstawiał on wpływ braku opadów atmosferycznych\nna wystąpienie deficytu energii elektrycznej. Wpisz do schematu we właściwej kolejności\nodpowiednie litery.\nA. Zakłócenie prawidłowego funkcjonowania elektrowni.\nB. Zmniejszenie produkcji energii elektrycznej.\nC. Długotrwały brak opadów atmosferycznych.\nD. Wzrost poboru wody do celów chłodniczych.\nE. Zmniejszenie przepływu wody w rzece.\nF. Niedobór energii elektrycznej.","answer":"C","answer_text":"Zadanie 29. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego […] gospodarki\nczłowieka oraz wzajemnych powiązań\ni zależności w systemie człowiek - przyroda\n- gospodarka.\nIV etap edukacyjny\n4.5) Zdający wyjaśnia […] gospodarcze\nfunkcje rzek […].\nPoprawna odpowiedź\nC→E→A→B→F\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź uwzględniającą wszystkie elementy.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**C → E → A → B → F**\n\nPełna sekwencja: Długotrwały brak opadów → Niski poziom rzek → Zakłócenie funkcjonowania elektrowni → Zmniejszenie produkcji energii → Niedobór energii elektrycznej.\n\n## Sposób 1 - Logiczny łańcuch przyczynowo-skutkowy (od przyczyny do skutku)\n\nKluczem jest rozumienie, **jak elektrownie cieplne (np. węglowe lub atomowe) wykorzystują wodę rzeczną do chłodzenia turbinogenatorów**.\n\n**Krok 1 - punkt wyjścia: C**\nDługotrwały brak opadów atmosferycznych to definicja **suszy hydrologicznej** - gdy przez wiele tygodni lub miesięcy opady są znacznie poniżej normy.\n\n**Krok 2 - bezpośredni skutek hydrologiczny: C → E**\nBrak opadów powoduje **stopniowe obniżanie się stanu wód w rzekach** (zmniejsza się zasilanie rzeczne ze spływu powierzchniowego i podziemnego). Wynikiem jest **niski poziom rzek na obszarze elektrowni** (opcja E).\n\n**Krok 3 - wpływ na pracę elektrowni: E → A**\nElektrownie cieplne pobierają wodę z rzeki do układów chłodniczych. Gdy poziom wody jest zbyt niski:\n- niemożliwe jest pobranie wystarczającej ilości wody,\n- systemy chłodzenia pracują nieprawidłowo,\n- temperatury w urządzeniach rosną ponad normę.\n\nTo powoduje **zakłócenie prawidłowego funkcjonowania elektrowni** (opcja A). Elektrownia musi ograniczyć moc lub wyłączyć część bloków energetycznych.\n\n**Krok 4 - skutek energetyczny: A → B**\nZakłócona praca instalacji chłodniczej wymusza **zmniejszenie produkcji energii elektrycznej** (opcja B) - bloki energetyczne pracują z niepełną mocą lub są wyłączane.\n\n**Krok 5 - skutek końcowy: B → F**\nOgraniczona produkcja przekłada się na **niedobór energii elektrycznej** (opcja F) w sieci - popyt przewyższa podaż.\n\n**Wynik:**\n\n> **C → E → A → B → F**\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację opcji D\n\nOpcja **D** (Wzrost poboru wody do celów chłodniczych) brzmi pozornie logicznie: „skoro rzeka wysycha, elektrownia pobiera więcej wody\". To **pułapka logiczna** - jest odwrotnie:\n\n- Przy niskim poziomie rzeki elektrownia **nie może** zwiększyć poboru wody - prawo wodne zakazuje poboru poniżej minimalnego przepływu nienaruszalnego.\n- Wzrost poboru mógłby jeszcze bardziej obniżyć poziom rzeki i zagrozić ekosystemowi.\n\nOpcja D jest zatem **przyczyną alternatywną** (możliwy skutek upałów, nie suszy), a **nie ogniwem** w tym konkretnym łańcuchu. CKE jej nie uwzględnia w poprawnej odpowiedzi.\n\nEliminując D, zostaje jedyna logiczna sekwencja: **C → E → A → B → F**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 29, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawną odpowiedź uwzględniającą **wszystkie cztery elementy** we właściwej kolejności: C → E → A → B → F\n> - **0 pkt** - za każdą inną odpowiedź: błędna kolejność, brak jednego z elementów, użycie opcji D zamiast któregokolwiek z wymaganych, odpowiedź niepełna lub brak odpowiedzi\n\n⚠️ Zadanie jest za **1 punkt** i oceniane **zero-jedynkowo** - albo cała sekwencja jest poprawna, albo 0 pkt. Nie ma punktów cząstkowych za częściowo dobry łańcuch.\n\n## Wzory i referencje\n\n🌊 **Susza hydrologiczna** - stan, w którym wielomiesięczny deficyt opadów prowadzi do obniżenia stanu wód powierzchniowych (rzeki, jeziora) oraz podziemnych poniżej wartości progowych. Różni się od suszy atmosferycznej (brak opadów) i rolniczej (niedobór wody w glebie).\n\n🏭 **Elektrownie cieplne a woda** - elektrownie węglowe i jądrowe potrzebują dużych ilości wody rzecznej do **skraplacze pary** w układzie chłodzenia. Polska elektrownia Kozienice (na Wiśle) to przykład jednostki szczególnie wrażliwej na susze - wspomniany w komunikacie obszar Świerczów Górnych to właśnie jej lokalizacja.\n\n📐 **Reżim rzek** - Wisła i jej dopływy (reżim śnieżno-deszczowy) mają naturalnie najniższe stany wód **latem i wczesną jesienią** - pokrywa się to z sezonowością letnich susz i największym zapotrzebowaniem na energię do klimatyzacji. Efekt podwójny: mniej wody do chłodzenia + większy pobór energii.\n\nW tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych - wystarczy rozumienie mechanizmów **hydrologii rzek** i **technologii elektrowni cieplnych**.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego NIE pasuje do luki |\n| **D** | Wzrost poboru wody do celów chłodniczych | Przy niskim poziomie rzeki pobór jest **ograniczany** przez prawo, nie zwiększany. Wstawienie D zaburza logikę: E → D nie ma sensu (niska woda → więcej poboru? Niemożliwe prawnie i faktycznie). |\n| Zamiana A↔B | A po B | Najpierw musi nastąpić **zakłócenie pracy** (A), zanim nastąpi **spadek produkcji** (B). Odwrócenie kolejności jest nielogiczne - produkcja spada *wskutek* zakłócenia, nie przed nim. |\n| Zamiana E↔A | A po C, bez E | Bez ogniwa E (niski poziom rzeki) nie ma wyjaśnienia, **dlaczego** elektrownia ma problemy. Sama susza nie trafia bezpośrednio do maszyn - potrzebny jest pośrednik hydrologiczny. |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Opcja D brzmi kusząco - „elektrownia potrzebuje więcej wody gdy jest gorąco\". Ale zadanie mówi o suszy, nie o upale. Przy suszy hydrologicznej rzeka ma za mało wody, więc pobór jest ograniczany - nie rośnie.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Nie wolno zamieniać A i B miejscami. Logika: **najpierw** coś się psuje w elektrowni (A), **potem** ona produkuje mniej (B). Inaczej: skutek (B) nie może poprzedzić przyczyny (A).\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Zadanie jest za 1 punkt bez możliwości uzyskania punktów cząstkowych - każdy błąd to 0 pkt. Warto więc sprawdzić całą sekwencję dwa razy przed wpisaniem.","image":"img/geografia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 29. (0-1)<br>W tekście przedstawiono przykład możliwych skutków okresowego niedostatku opadów<br>atmosferycznych w Polsce.<br>W związku z utrzymującą się od kilku miesięcy sytuacją hydrometeorologiczną<br>do Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska zaczęły napływać<br>sygnały, że z powodu niedostatku opadów i niskiego poziomu wody większości rzek mogą<br>nastąpić niekorzystne zmiany jakości wód płynących. Niski stan wody w Wiśle spowodował,<br>że w listopadzie 2011 roku wystąpiły problemy z poborem wody z tej rzeki w ilości<br>niezbędnej dla prawidłowej pracy Elektrowni „Kozienice” w Świerżach Górnych.<br>Na podstawie: Komunikat Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska<br>z dnia 25.11.2011 r., www.wios.warszawa.pl<br>Uzupełnij schemat tak, aby przedstawiał on wpływ braku opadów atmosferycznych<br>na wystąpienie deficytu energii elektrycznej. Wpisz do schematu we właściwej kolejności<br>odpowiednie litery.<br>A. Zakłócenie prawidłowego funkcjonowania elektrowni.<br>B. Zmniejszenie produkcji energii elektrycznej.<br>C. Długotrwały brak opadów atmosferycznych.<br>D. Wzrost poboru wody do celów chłodniczych.<br>E. Zmniejszenie przepływu wody w rzece.<br>F. Niedobór energii elektrycznej.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 29. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>środowiska przyrodniczego […] gospodarki<br>człowieka oraz wzajemnych powiązań<br>i zależności w systemie człowiek - przyroda</p>\n<ul><li>gospodarka.</li></ul>\n<p>IV etap edukacyjny<br>4.5) Zdający wyjaśnia […] gospodarcze<br>funkcje rzek […].<br>Poprawna odpowiedź<br>C→E→A→B→F<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź uwzględniającą wszystkie elementy.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>C → E → A → B → F</strong></p>\n<p>Pełna sekwencja: Długotrwały brak opadów → Niski poziom rzek → Zakłócenie funkcjonowania elektrowni → Zmniejszenie produkcji energii → Niedobór energii elektrycznej.</p>\n<h4>Sposób 1 - Logiczny łańcuch przyczynowo-skutkowy (od przyczyny do skutku)</h4>\n<p>Kluczem jest rozumienie, <strong>jak elektrownie cieplne (np. węglowe lub atomowe) wykorzystują wodę rzeczną do chłodzenia turbinogenatorów</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 1 - punkt wyjścia: C</strong><br>Długotrwały brak opadów atmosferycznych to definicja <strong>suszy hydrologicznej</strong> - gdy przez wiele tygodni lub miesięcy opady są znacznie poniżej normy.</p>\n<p><strong>Krok 2 - bezpośredni skutek hydrologiczny: C → E</strong><br>Brak opadów powoduje <strong>stopniowe obniżanie się stanu wód w rzekach</strong> (zmniejsza się zasilanie rzeczne ze spływu powierzchniowego i podziemnego). Wynikiem jest <strong>niski poziom rzek na obszarze elektrowni</strong> (opcja E).</p>\n<p><strong>Krok 3 - wpływ na pracę elektrowni: E → A</strong><br>Elektrownie cieplne pobierają wodę z rzeki do układów chłodniczych. Gdy poziom wody jest zbyt niski:</p>\n<ul><li>niemożliwe jest pobranie wystarczającej ilości wody,</li><li>systemy chłodzenia pracują nieprawidłowo,</li><li>temperatury w urządzeniach rosną ponad normę.</li></ul>\n<p>To powoduje <strong>zakłócenie prawidłowego funkcjonowania elektrowni</strong> (opcja A). Elektrownia musi ograniczyć moc lub wyłączyć część bloków energetycznych.</p>\n<p><strong>Krok 4 - skutek energetyczny: A → B</strong><br>Zakłócona praca instalacji chłodniczej wymusza <strong>zmniejszenie produkcji energii elektrycznej</strong> (opcja B) - bloki energetyczne pracują z niepełną mocą lub są wyłączane.</p>\n<p><strong>Krok 5 - skutek końcowy: B → F</strong><br>Ograniczona produkcja przekłada się na <strong>niedobór energii elektrycznej</strong> (opcja F) w sieci - popyt przewyższa podaż.</p>\n<p><strong>Wynik:</strong></p>\n<blockquote><strong>C → E → A → B → F</strong></blockquote>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację opcji D</h4>\n<p>Opcja <strong>D</strong> (Wzrost poboru wody do celów chłodniczych) brzmi pozornie logicznie: „skoro rzeka wysycha, elektrownia pobiera więcej wody&quot;. To <strong>pułapka logiczna</strong> - jest odwrotnie:</p>\n<ul><li>Przy niskim poziomie rzeki elektrownia <strong>nie może</strong> zwiększyć poboru wody - prawo wodne zakazuje poboru poniżej minimalnego przepływu nienaruszalnego.</li><li>Wzrost poboru mógłby jeszcze bardziej obniżyć poziom rzeki i zagrozić ekosystemowi.</li></ul>\n<p>Opcja D jest zatem <strong>przyczyną alternatywną</strong> (możliwy skutek upałów, nie suszy), a <strong>nie ogniwem</strong> w tym konkretnym łańcuchu. CKE jej nie uwzględnia w poprawnej odpowiedzi.</p>\n<p>Eliminując D, zostaje jedyna logiczna sekwencja: <strong>C → E → A → B → F</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 29, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za poprawną odpowiedź uwzględniającą <strong>wszystkie cztery elementy</strong> we właściwej kolejności: C → E → A → B → F<br>- <strong>0 pkt</strong> - za każdą inną odpowiedź: błędna kolejność, brak jednego z elementów, użycie opcji D zamiast któregokolwiek z wymaganych, odpowiedź niepełna lub brak odpowiedzi</blockquote>\n<p>⚠️ Zadanie jest za <strong>1 punkt</strong> i oceniane <strong>zero-jedynkowo</strong> - albo cała sekwencja jest poprawna, albo 0 pkt. Nie ma punktów cząstkowych za częściowo dobry łańcuch.</p>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>🌊 <strong>Susza hydrologiczna</strong> - stan, w którym wielomiesięczny deficyt opadów prowadzi do obniżenia stanu wód powierzchniowych (rzeki, jeziora) oraz podziemnych poniżej wartości progowych. Różni się od suszy atmosferycznej (brak opadów) i rolniczej (niedobór wody w glebie).</p>\n<p>🏭 <strong>Elektrownie cieplne a woda</strong> - elektrownie węglowe i jądrowe potrzebują dużych ilości wody rzecznej do <strong>skraplacze pary</strong> w układzie chłodzenia. Polska elektrownia Kozienice (na Wiśle) to przykład jednostki szczególnie wrażliwej na susze - wspomniany w komunikacie obszar Świerczów Górnych to właśnie jej lokalizacja.</p>\n<p>📐 <strong>Reżim rzek</strong> - Wisła i jej dopływy (reżim śnieżno-deszczowy) mają naturalnie najniższe stany wód <strong>latem i wczesną jesienią</strong> - pokrywa się to z sezonowością letnich susz i największym zapotrzebowaniem na energię do klimatyzacji. Efekt podwójny: mniej wody do chłodzenia + większy pobór energii.</p>\n<p>W tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych - wystarczy rozumienie mechanizmów <strong>hydrologii rzek</strong> i <strong>technologii elektrowni cieplnych</strong>.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego NIE pasuje do luki |<br>| <strong>D</strong> | Wzrost poboru wody do celów chłodniczych | Przy niskim poziomie rzeki pobór jest <strong>ograniczany</strong> przez prawo, nie zwiększany. Wstawienie D zaburza logikę: E → D nie ma sensu (niska woda → więcej poboru? Niemożliwe prawnie i faktycznie). |<br>| Zamiana A↔B | A po B | Najpierw musi nastąpić <strong>zakłócenie pracy</strong> (A), zanim nastąpi <strong>spadek produkcji</strong> (B). Odwrócenie kolejności jest nielogiczne - produkcja spada <em>wskutek</em> zakłócenia, nie przed nim. |<br>| Zamiana E↔A | A po C, bez E | Bez ogniwa E (niski poziom rzeki) nie ma wyjaśnienia, <strong>dlaczego</strong> elektrownia ma problemy. Sama susza nie trafia bezpośrednio do maszyn - potrzebny jest pośrednik hydrologiczny. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Opcja D brzmi kusząco - „elektrownia potrzebuje więcej wody gdy jest gorąco&quot;. Ale zadanie mówi o suszy, nie o upale. Przy suszy hydrologicznej rzeka ma za mało wody, więc pobór jest ograniczany - nie rośnie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Nie wolno zamieniać A i B miejscami. Logika: <strong>najpierw</strong> coś się psuje w elektrowni (A), <strong>potem</strong> ona produkuje mniej (B). Inaczej: skutek (B) nie może poprzedzić przyczyny (A).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Zadanie jest za 1 punkt bez możliwości uzyskania punktów cząstkowych - każdy błąd to 0 pkt. Warto więc sprawdzić całą sekwencję dwa razy przed wpisaniem.</blockquote>"}]}