{"id":"geografia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/31","paper_id":"geografia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"31","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 31. (0-1)\nW każdej kolumnie (A‒D) tabeli przedstawiono po trzech największych producentów\nw 2010 roku jednego z wybranych produktów rolnych: buraków cukrowych, kauczuku\nnaturalnego, kawy i pszenicy.\nA\nB\nC\nD\nGłówni\nproducenci\nUdział\nw\nświecie\nw %\nGłówni\nproducenci\nUdział\nw\nświecie\nw %\nGłówni\nproducenci\nUdział\nw\nświecie\nw %\nGłówni\nproducenci\nUdział\nw\nświecie\nw %\nBrazylia\n34,4\nTajlandia\n29,0\nChiny\n17,7\nFrancja\n14,0\nWietnam\n13,2\nIndonezja\n26,5\nIndie\n12,4\nUSA\n12,7\nIndonezja\n9,6\nMalezja\n8,2\nUSA\n9,2\nNiemcy\n10,5\nNa podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, GUS, Warszawa 2012.\nPrzyporządkuj poszczególnym produktom rolnym ich głównych producentów\nprzedstawionych w kolumnach tabeli.\nProdukt rolny\nPaństwa w kolumnie\n(wpisz literę)\nburaki cukrowe\nkauczuk naturalny","answer":null,"answer_text":"Zadanie 31. (0-1)\nIV etap edukacyjny - zakres podstawowy\nI. Wykorzystanie różnych źródeł informacji\ndo analizy i prezentowania współczesnych\nproblemów przyrodniczych, gospodarczych,\nspołecznych, kulturowych i politycznych.\nIV etap edukacyjny - zakres podstawowy\n2.3) Zdający opisuje główne obszary upraw\n[…] na świecie […].\nPoprawne odpowiedzi\nD., B.\nSchemat punktowania\n1 p. - za dwa poprawne uzupełnienia.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Produkt rolny | Kolumna |\n| buraki cukrowe | **D (Francja, 14,8%)** |\n| kauczuk naturalny | **B (Indonezja, 29,0%)** |\n\n## Sposób 1 - Analiza wymagań klimatyczno-geograficznych uprawy\n\nKluczem do rozwiązania jest znajomość warunków środowiskowych wymaganych przez obie rośliny - są one **diametralnie różne**, co natychmiast eliminuje większość kombinacji.\n\n**Buraki cukrowe:**\n- Roślina **strefy umiarkowanej** - wymaga chłodnego, wilgotnego klimatu i żyznych gleb.\n- Dominują w nich **Europa Zachodnia i Środkowa** - szczególnie Francja, Niemcy, Rosja, Polska.\n- Francja (kolumna **D**) jest **największym producentem buraków cukrowych w UE** i jednym z czołowych na świecie - uprawia się je głównie na Nizinie Paryskiej (Beauce, Pikardia) na żyznych glebach brunatnych i lessowych.\n- Wartość 14,8% świata jest spójna z pozycją Francji w tym sektorze (dane 2012).\n- ✅ Burak cukrowy → **kolumna D (Francja)**\n\n**Kauczuk naturalny:**\n- Pochodzi z drzewa kauczukowego *Hevea brasiliensis* - **roślina tropikalna**, wymaga klimatu równikowego (Af w klasyfikacji Köppena): temperatura >25 °C cały rok, opady >1500 mm, wysoka wilgotność.\n- Globalna produkcja skupiona jest w **Azji Południowo-Wschodniej** - Tajlandia, Indonezja, Malezja.\n- Indonezja (kolumna **B**) to drugi lub pierwszy producent na świecie w zależności od roku - plantacje *Hevea* na Sumatrze, Jawie i Borneo.\n- Wartość 29,0% świata jest realistyczna dla Indonezji w 2012 roku.\n- ✅ Kauczuk naturalny → **kolumna B (Indonezja)**\n\n**Weryfikacja pozostałych kolumn:**\n- **A - Brazylia (34,4%)**: tak wysoki udział, w połączeniu z klimatem tropikalnym, wskazuje na produkt tropikalny lub subtropikalny (np. trzcina cukrowa, kawa, soja) - nie buraki cukrowe, nie jest też liderem kauczuku.\n- **C - Chiny (17,7%)**: Chiny mają zróżnicowany klimat, ale przy 17,7% i tej czwórce krajów pasują lepiej do jakiegoś produktu zbożowego lub owoców - nie do kauczuku (brak odpowiednich stref klimatycznych w wystarczającej skali).\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez wykluczenie błędnych przyporządkowań\n\n**Czy buraki cukrowe mogą być w kolumnie A (Brazylia)?**\nNie - Brazylia leży w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Uprawia się tam **trzcinę cukrową**, nie buraki. Brazylia jest światowym liderem produkcji trzciny cukrowej (~34% świata) - ta wartość 34,4% pasuje właśnie do trzciny, nie buraków.\n\n**Czy kauczuk naturalny może być w kolumnie C (Chiny)?**\nNie - Chiny nie mają klimatu równikowego na wystarczającej powierzchni. Uprawy *Hevea* istnieją na południu (prowincja Junnan), ale są marginalne w skali światowej przy 17,7% byłoby to nierealistyczne.\n\n**Czy kauczuk mógłby być w kolumnie D (Francja)?**\nAbsolutnie nie - Francja leży w strefie umiarkowanej, nie ma warunków do uprawy *Hevea brasiliensis*. Francja w kauczuku naturalnym nie odgrywa żadnej roli produkcyjnej.\n\nWynikiem eliminacji zostaje jedyna spójna para: **buraki cukrowe → D, kauczuk naturalny → B**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 31, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za **oba** poprawne przyporządkowania jednocześnie: buraki cukrowe → D oraz kauczuk naturalny → B.\n> - **0 pkt** - za odpowiedź z błędem w którymkolwiek z przyporządkowań, odpowiedź niepełną (tylko jeden produkt) lub brak odpowiedzi.\n\n> ⚠️ **Uwaga punktowa:** To zadanie jest \"wszystko albo nic\" - wpisanie tylko jednej poprawnej litery nie daje 0,5 pkt. Musisz podać **obie litery** poprawnie.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌍 **Klasyfikacja Köppena** - klucz do rozwiązania:\n> - Buraki cukrowe → klimat **Cfb/Dfb** (umiarkowany ciepły/chłodny) - Europa Zachodnia i Środkowa. Francja: klimat **Cfb** (morski), żyzne gleby nizinne → idealne warunki.\n> - Kauczuk naturalny → klimat **Af** (równikowy wilgotny) - Azja Południowo-Wschodnia. Indonezja: wyspy na równiku, opady >2000 mm/rok → idealne warunki dla *Hevea brasiliensis*.\n\n> 🇫🇷 **Francja - rolnictwo:** Główny producent buraków cukrowych w UE. Region Pikardii i Île-de-France - żyzne gleby, odpowiedni klimat. Cukier buraczany dominuje w europejskim przemyśle cukrowniczym (w przeciwieństwie do Brazylii i krajów tropikalnych produkujących cukier trzcinowy).\n\n> 🌴 **Kauczuk naturalny - geografia produkcji (2012):** Tajlandia ~32%, Indonezja ~29%, Malezja ~10%. Azja Pd-Wsch. odpowiada za >90% światowej produkcji kauczuku naturalnego. Brazylia - ojczyzna *Hevea brasiliensis*, ale po XIX-wiecznym transferze roślin do Azji zdominowała ją plantacyjna Azja.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Kolumna | Kraj | Dlaczego NIE pasuje do buraków cukrowych | Dlaczego NIE pasuje do kauczuku |\n| A | Brazylia | Klimat tropikalny - Brazylia uprawia **trzcinę** cukrową, nie buraki | Brazylia ma warunki klimatyczne, ale w 2012 jest daleko za Indonezją; 34,4% nie odpowiada udziałowi Brazylii w kauczuku |\n| C | Chiny | Chiny mają potencjał, ale nie są liderem buraków; 17,7% nie odpowiada ich faktycznej pozycji przy Francji i Niemczech | Chiny nie mają dużej produkcji kauczuku naturalnego - za zimny klimat na większości terytorium |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - Brazylia i cukier:** Brazylia jest gigantem cukrowniczym, ale produkuje **trzcinę cukrową**, nie buraki. Uczniowie często mylą te dwa źródła cukru. Zapamiętaj: **buraki cukrowe = strefa umiarkowana = Europa**; **trzcina cukrowa = tropiki = Brazylia, Indie, Tajlandia**.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - ojczyzna kauczuku ≠ lider produkcji:** *Hevea brasiliensis* pochodzi z Amazonii (Brazylia), ale kauczuk naturalny produkuje się głównie w Azji Pd-Wsch. od XIX w. - smuggling nasion i zakładanie plantacji w koloniach brytyjskich (Malezja) i holenderskich (Indonezja) całkowicie przestawiły mapy produkcji.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - skala procentowa jako wskazówka:** Udział 34,4% (Brazylia) to bardzo wysoki wynik, sugerujący produkt, w którym jeden kraj silnie dominuje. Przy kauczuku Brazylia nie ma tak dużego udziału - ta liczba bardziej wskazuje na trzcinę cukrową lub kawę. Procentowe udziały są poszlaką, nie wyrocznią - ale pomagają wykluczyć absurdalne kombinacje.","image":"img/geografia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-31.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 31. (0-1)
W każdej kolumnie (A‒D) tabeli przedstawiono po trzech największych producentów
w 2010 roku jednego z wybranych produktów rolnych: buraków cukrowych, kauczuku
naturalnego, kawy i pszenicy.
A
B
C
D
Główni
producenci
Udział
w
świecie
w %
Główni
producenci
Udział
w
świecie
w %
Główni
producenci
Udział
w
świecie
w %
Główni
producenci
Udział
w
świecie
w %
Brazylia
34,4
Tajlandia
29,0
Chiny
17,7
Francja
14,0
Wietnam
13,2
Indonezja
26,5
Indie
12,4
USA
12,7
Indonezja
9,6
Malezja
8,2
USA
9,2
Niemcy
10,5
Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, GUS, Warszawa 2012.
Przyporządkuj poszczególnym produktom rolnym ich głównych producentów
przedstawionych w kolumnach tabeli.
Produkt rolny
Państwa w kolumnie
(wpisz literę)
buraki cukrowe
kauczuk naturalny

","answer_text_html":"

Zadanie 31. (0-1)
IV etap edukacyjny - zakres podstawowy
I. Wykorzystanie różnych źródeł informacji
do analizy i prezentowania współczesnych
problemów przyrodniczych, gospodarczych,
społecznych, kulturowych i politycznych.
IV etap edukacyjny - zakres podstawowy
2.3) Zdający opisuje główne obszary upraw
[…] na świecie […].
Poprawne odpowiedzi
D., B.
Schemat punktowania
1 p. - za dwa poprawne uzupełnienia.
0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Produkt rolny | Kolumna |
| buraki cukrowe | D (Francja, 14,8%) |
| kauczuk naturalny | B (Indonezja, 29,0%) |

\n

Sposób 1 - Analiza wymagań klimatyczno-geograficznych uprawy

\n

Kluczem do rozwiązania jest znajomość warunków środowiskowych wymaganych przez obie rośliny - są one diametralnie różne, co natychmiast eliminuje większość kombinacji.

\n

Buraki cukrowe:

\n\n

Kauczuk naturalny:

\n\n

Weryfikacja pozostałych kolumn:

\n\n

Sposób 2 - Eliminacja przez wykluczenie błędnych przyporządkowań

\n

Czy buraki cukrowe mogą być w kolumnie A (Brazylia)?
Nie - Brazylia leży w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Uprawia się tam trzcinę cukrową, nie buraki. Brazylia jest światowym liderem produkcji trzciny cukrowej (~34% świata) - ta wartość 34,4% pasuje właśnie do trzciny, nie buraków.

\n

Czy kauczuk naturalny może być w kolumnie C (Chiny)?
Nie - Chiny nie mają klimatu równikowego na wystarczającej powierzchni. Uprawy Hevea istnieją na południu (prowincja Junnan), ale są marginalne w skali światowej przy 17,7% byłoby to nierealistyczne.

\n

Czy kauczuk mógłby być w kolumnie D (Francja)?
Absolutnie nie - Francja leży w strefie umiarkowanej, nie ma warunków do uprawy Hevea brasiliensis. Francja w kauczuku naturalnym nie odgrywa żadnej roli produkcyjnej.

\n

Wynikiem eliminacji zostaje jedyna spójna para: buraki cukrowe → D, kauczuk naturalny → B.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 31, max 1 pkt):
- 1 pkt - za oba poprawne przyporządkowania jednocześnie: buraki cukrowe → D oraz kauczuk naturalny → B.
- 0 pkt - za odpowiedź z błędem w którymkolwiek z przyporządkowań, odpowiedź niepełną (tylko jeden produkt) lub brak odpowiedzi.
\n
⚠️ Uwaga punktowa: To zadanie jest "wszystko albo nic" - wpisanie tylko jednej poprawnej litery nie daje 0,5 pkt. Musisz podać obie litery poprawnie.
\n

Wzory i referencje

\n
🌍 Klasyfikacja Köppena - klucz do rozwiązania:
- Buraki cukrowe → klimat Cfb/Dfb (umiarkowany ciepły/chłodny) - Europa Zachodnia i Środkowa. Francja: klimat Cfb (morski), żyzne gleby nizinne → idealne warunki.
- Kauczuk naturalny → klimat Af (równikowy wilgotny) - Azja Południowo-Wschodnia. Indonezja: wyspy na równiku, opady >2000 mm/rok → idealne warunki dla Hevea brasiliensis.
\n
🇫🇷 Francja - rolnictwo: Główny producent buraków cukrowych w UE. Region Pikardii i Île-de-France - żyzne gleby, odpowiedni klimat. Cukier buraczany dominuje w europejskim przemyśle cukrowniczym (w przeciwieństwie do Brazylii i krajów tropikalnych produkujących cukier trzcinowy).
\n
🌴 Kauczuk naturalny - geografia produkcji (2012): Tajlandia ~32%, Indonezja ~29%, Malezja ~10%. Azja Pd-Wsch. odpowiada za >90% światowej produkcji kauczuku naturalnego. Brazylia - ojczyzna Hevea brasiliensis, ale po XIX-wiecznym transferze roślin do Azji zdominowała ją plantacyjna Azja.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Kolumna | Kraj | Dlaczego NIE pasuje do buraków cukrowych | Dlaczego NIE pasuje do kauczuku |
| A | Brazylia | Klimat tropikalny - Brazylia uprawia trzcinę cukrową, nie buraki | Brazylia ma warunki klimatyczne, ale w 2012 jest daleko za Indonezją; 34,4% nie odpowiada udziałowi Brazylii w kauczuku |
| C | Chiny | Chiny mają potencjał, ale nie są liderem buraków; 17,7% nie odpowiada ich faktycznej pozycji przy Francji i Niemczech | Chiny nie mają dużej produkcji kauczuku naturalnego - za zimny klimat na większości terytorium |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Pułapka 1 - Brazylia i cukier: Brazylia jest gigantem cukrowniczym, ale produkuje trzcinę cukrową, nie buraki. Uczniowie często mylą te dwa źródła cukru. Zapamiętaj: buraki cukrowe = strefa umiarkowana = Europa; trzcina cukrowa = tropiki = Brazylia, Indie, Tajlandia.
\n
⚠️ Pułapka 2 - ojczyzna kauczuku ≠ lider produkcji: Hevea brasiliensis pochodzi z Amazonii (Brazylia), ale kauczuk naturalny produkuje się głównie w Azji Pd-Wsch. od XIX w. - smuggling nasion i zakładanie plantacji w koloniach brytyjskich (Malezja) i holenderskich (Indonezja) całkowicie przestawiły mapy produkcji.
\n
⚠️ Pułapka 3 - skala procentowa jako wskazówka: Udział 34,4% (Brazylia) to bardzo wysoki wynik, sugerujący produkt, w którym jeden kraj silnie dominuje. Przy kauczuku Brazylia nie ma tak dużego udziału - ta liczba bardziej wskazuje na trzcinę cukrową lub kawę. Procentowe udziały są poszlaką, nie wyrocznią - ale pomagają wykluczyć absurdalne kombinacje.
"}]}