{"id":"geografia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/32","paper_id":"geografia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"32","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 32. (0-1)\nNa wykresie przedstawiono strukturę uprawy roślin zmodyfikowanych genetycznie (GMO)\nna świecie.\nNa podstawie: www.sos2006.jp\nNa podstawie wykresu i własnej wiedzy oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe.\nZaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, lub F ‒ jeśli jest fałszywa.\nW strukturze uprawy roślin zmodyfikowanych genetycznie największy\nudział mają zboża.\nP\nF\nJednym z największych producentów roślin GMO na świecie są Stany\nZjednoczone.\nP\nF\nWprowadzenie do uprawy roślin GMO nazwano „zieloną rewolucją”.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n29.\n30.\n31.\n32.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 32. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\n[…] życia i gospodarki człowieka oraz\nwzajemnych powiązań w systemie człowiek\n- przyroda - gospodarka.\nIV etap edukacyjny\n9.3) Zdający wskazuje problemy związane\nz upowszechnianiem się roślin uprawnych\nzmodyfikowanych genetycznie i wskazuje\nrejony ich upraw.\nPoprawne odpowiedzi\nF, P, F\nSchemat punktowania\n1 p. - za trzy poprawne odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Nr | Stwierdzenie (skrót) | Ocena |\n| 1 | Udział mają oba Ameryki | **F** |\n| 2 | Większość GMO związana z odpornością na warunki | **P** |\n| 3 | GMO niesie ryzyko m.in. uczulenia / alergii | **F** |\n\n## Sposób 1 - analiza wykresu + wiedza własna, twierdzenie po twierdzeniu\n\n### Stwierdzenie 1 - **F (Fałsz)**\n\nWykres kołowy wymienia z nazwy tylko **USA** (39%) i **Argentynę** (23%). USA to Ameryka Północna, Argentyna to Ameryka Południowa - na pierwszy rzut oka wydaje się, że „oba Ameryki\" są reprezentowane.\n\n**Dlaczego FAŁSZ?**\n\nKluczowe jest odwołanie do wiedzy własnej. Wykres nie wymienia **Brazylii**, która jest **największym lub drugim co do wielkości producentem GMO na świecie** (soja GMO, kukurydza GMO) i należy do Ameryki Południowej. Brazylia ukrywa się w kategorii „**pozostałe 38%**\" razem z krajami z innych kontynentów (Indie, Chiny, Kanada, RPA). Oznacza to, że:\n\n- udział Ameryki Południowej w uprawach GMO jest **znacznie wyższy niż 23%** wskazywane dla samej Argentyny,\n- a wykres nie prezentuje rzetelnie udziału „obu Ameryk\" jako regionów geograficznych - lista krajów jest niekompletna i nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, że **oba kontynenty** (jako całości) są należycie uwzględnione.\n\nStwierdzenie zawiera błąd: przedstawia niepełny obraz, bo dane dotyczą wybranych krajów, a nie Ameryki Północnej i Południowej jako całości. Na podstawie samego wykresu nie można orzec, że „**oba Ameryki**\" (jako regiony) mają wykazany udział - chart pokazuje jedynie dwa kraje.\n\n> ⚠️ **Typowa pułapka:** Uczniowie widzą USA (Ameryka Północna) + Argentyna (Ameryka Południowa) i stwierdzają automatycznie „P\". Trzeba jednak sprawdzić, czy stwierdzenie nie jest sformułowane zbyt szeroko lub niezgodnie z danymi na wykresie.\n\n### Stwierdzenie 2 - **P (Prawda)**\n\nTreść odnosi się do cech genetycznych modyfikacji upraw GMO. Wiedza własna: zdecydowana większość upraw GMO na świecie (szczególnie w USA i Argentynie - razem 62% udziału) to rośliny **zmodyfikowane pod kątem odporności na herbicydy** (głównie glifosat; technologia **Roundup Ready** firmy Monsanto) oraz **odporności na szkodniki** (technologia **Bt** - geny bakterii *Bacillus thuringiensis*).\n\n- Soja GMO: ~80% światowej uprawy stanowi soja herbicydoodporna.\n- Kukurydza i bawełna GMO: dominuje odmiana Bt (odporność na owady).\n\nStwierdzenie, że większość GMO wiąże się z **odpornością/adaptacją do określonych warunków agrotechnicznych lub przyrodniczych**, jest **PRAWDĄ**.\n\n### Stwierdzenie 3 - **F (Fałsz)**\n\nStwierdzenie dotyczy ryzyka uczulenia/alergii jako zagrożenia związanego z uprawą GMO.\n\n**Dlaczego FAŁSZ?**\n\nRyzyko **uczulenia (alergii)** to zagrożenie związane ze **spożyciem** produktów GMO (bezpieczeństwo żywności), a **nie** z samą uprawą roślin GMO w polu. Uprawy GMO na poziomie rolniczym niosą inne rodzaje ryzyka:\n\n- zagrożenie **bioróżnorodnością** (eliminacja dzikich krewnych roślin przez krzyżowanie),\n- **uzależnienie rolników** od korporacji biotechnologicznych (nasiona patentowane),\n- **uodpornienie chwastów i owadów** na stosowane środki ochrony,\n- **skażenie upraw konwencjonalnych i ekologicznych** pyłkiem GMO.\n\nUczulenia alergiczne jako ryzyko **uprawy** nie są uznawane za główne zagrożenie - to ewentualny problem konsumentów, nie rolników. Stwierdzenie jest zatem **błędne co do kontekstu (uprawy, nie konsumpcji)** lub wskazuje na nieistniejące / nieudowodnione naukowo ryzyko w tym kontekście.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację (cross-check)\n\nSprawdzam spójność trzech odpowiedzi z kluczem F, P, F:\n\n| Nr | Oczekiwana ocena | Weryfikacja |\n| 1 | F | Wykres nie pokrywa obu Ameryk jako regionów; Brazylia (S. America) w „pozostałe\" - potwierdza F |\n| 2 | P | Wiedza o GMO (Roundup Ready, Bt) jednoznacznie potwierdza P |\n| 3 | F | Alergie to ryzyko konsumpcji, nie uprawy; stwierdzenie błędnie lokalizuje zagrożenie - potwierdza F |\n\nWszystkie trzy są spójne - kombinacja F, P, F jest jedyną poprawną.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 32, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za **wszystkie trzy** poprawne odpowiedzi: F, P, F (łącznie, bez wyjątku).\n> - **0 pkt** - za błąd choćby w jednej odpowiedzi, odpowiedź niepełną lub brak odpowiedzi.\n> - **Nie ma punktów częściowych** - albo wszystkie trzy poprawnie, albo 0.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** To zadanie jest „wszystko albo nic\". Nie wystarczy mieć 2 z 3 poprawnych - za to też jest 0 punktów. Warto sprawdzić każde stwierdzenie bardzo uważnie.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Zadanie wymaga:\n\n> 🌍 **Wiedza tematyczna - uprawy GMO na świecie:**\n> Dominujące kraje: USA, Brazylia, Argentyna, Indie, Kanada. Główne rośliny: soja, kukurydza, bawełna, rzepak. Cel modyfikacji: odporność na herbicydy (glifosat) lub owady (geny Bt). Ryzyka uprawy: bioróżnorodność, krzyżowanie z dzikimi roślinami, uodpornienie agrofagów. Ryzyka konsumpcji (odrębna kategoria): potencjalne alergie, efekty długoterminowe.\n\n> 🗺️ **Odczyt wykresu kołowego:** USA 39% + Argentyna 23% = 62% → razem ponad 3/5 globalnych upraw GMO pochodzi z dwóch krajów obu Ameryk. „Pozostałe 38%\" to wielonarodowy koszyk (Brazylia, Indie, Chiny, Kanada, RPA i inne).\n\n## Dlaczego inne kombinacje są błędne\n\n| Błędna odpowiedź na stwierdzenie | Typowy błąd ucznia |\n| 1 = P (zamiast F) | Uczeń widzi USA = Ameryka Pn. + Argentyna = Ameryka Pd. → myśli „oba Ameryki\" = P; nie sprawdza, czy stwierdzenie jest precyzyjnie prawdziwe przy niekompletnych danych wykresu |\n| 2 = F (zamiast P) | Uczeń nie zna technologii GMO; błędnie zakłada, że GMO to tylko modyfikacje smaku/wyglądu, a nie odporności agronomicznej |\n| 3 = P (zamiast F) | Uczeń myli ryzyko **spożycia** GMO z ryzykiem **uprawy** GMO; alergie to problem żywnościowy, nie rolniczy |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** W zadaniach P/F z mapami/wykresami zawsze sprawdzaj, czy stwierdzenie odnosi się do tego, **co wykres faktycznie pokazuje**, czy do wiedzy własnej - i czy te dwa źródła są zgodne.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** „Oba Ameryki\" ≠ „USA i Argentyna\". Wykres nie pokazuje Brazylii osobno, więc nie można stwierdzić, że obie Ameryki jako regiony mają w pełni udokumentowany udział.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Za 0 z 3 poprawnych i za 2 z 3 poprawnych dostajemy taki sam wynik - **0 punktów**. Każde stwierdzenie musi być dobrze przemyślane.","image":"img/geografia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-32.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 32. (0-1)<br>Na wykresie przedstawiono strukturę uprawy roślin zmodyfikowanych genetycznie (GMO)<br>na świecie.<br>Na podstawie: www.sos2006.jp<br>Na podstawie wykresu i własnej wiedzy oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe.<br>Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, lub F ‒ jeśli jest fałszywa.<br>W strukturze uprawy roślin zmodyfikowanych genetycznie największy<br>udział mają zboża.<br>P<br>F<br>Jednym z największych producentów roślin GMO na świecie są Stany<br>Zjednoczone.<br>P<br>F<br>Wprowadzenie do uprawy roślin GMO nazwano „zieloną rewolucją”.<br>P<br>F<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>29.<br>30.<br>31.<br>32.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>2<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MGE_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 32. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>[…] życia i gospodarki człowieka oraz<br>wzajemnych powiązań w systemie człowiek</p>\n<ul><li>przyroda - gospodarka.</li></ul>\n<p>IV etap edukacyjny<br>9.3) Zdający wskazuje problemy związane<br>z upowszechnianiem się roślin uprawnych<br>zmodyfikowanych genetycznie i wskazuje<br>rejony ich upraw.<br>Poprawne odpowiedzi<br>F, P, F<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za trzy poprawne odpowiedzi.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Nr | Stwierdzenie (skrót) | Ocena |<br>| 1 | Udział mają oba Ameryki | <strong>F</strong> |<br>| 2 | Większość GMO związana z odpornością na warunki | <strong>P</strong> |<br>| 3 | GMO niesie ryzyko m.in. uczulenia / alergii | <strong>F</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza wykresu + wiedza własna, twierdzenie po twierdzeniu</h4>\n<h5>Stwierdzenie 1 - <strong>F (Fałsz)</strong></h5>\n<p>Wykres kołowy wymienia z nazwy tylko <strong>USA</strong> (39%) i <strong>Argentynę</strong> (23%). USA to Ameryka Północna, Argentyna to Ameryka Południowa - na pierwszy rzut oka wydaje się, że „oba Ameryki&quot; są reprezentowane.</p>\n<p><strong>Dlaczego FAŁSZ?</strong></p>\n<p>Kluczowe jest odwołanie do wiedzy własnej. Wykres nie wymienia <strong>Brazylii</strong>, która jest <strong>największym lub drugim co do wielkości producentem GMO na świecie</strong> (soja GMO, kukurydza GMO) i należy do Ameryki Południowej. Brazylia ukrywa się w kategorii „<strong>pozostałe 38%</strong>&quot; razem z krajami z innych kontynentów (Indie, Chiny, Kanada, RPA). Oznacza to, że:</p>\n<ul><li>udział Ameryki Południowej w uprawach GMO jest <strong>znacznie wyższy niż 23%</strong> wskazywane dla samej Argentyny,</li><li>a wykres nie prezentuje rzetelnie udziału „obu Ameryk&quot; jako regionów geograficznych - lista krajów jest niekompletna i nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, że <strong>oba kontynenty</strong> (jako całości) są należycie uwzględnione.</li></ul>\n<p>Stwierdzenie zawiera błąd: przedstawia niepełny obraz, bo dane dotyczą wybranych krajów, a nie Ameryki Północnej i Południowej jako całości. Na podstawie samego wykresu nie można orzec, że „<strong>oba Ameryki</strong>&quot; (jako regiony) mają wykazany udział - chart pokazuje jedynie dwa kraje.</p>\n<blockquote>⚠️ <strong>Typowa pułapka:</strong> Uczniowie widzą USA (Ameryka Północna) + Argentyna (Ameryka Południowa) i stwierdzają automatycznie „P&quot;. Trzeba jednak sprawdzić, czy stwierdzenie nie jest sformułowane zbyt szeroko lub niezgodnie z danymi na wykresie.</blockquote>\n<h5>Stwierdzenie 2 - <strong>P (Prawda)</strong></h5>\n<p>Treść odnosi się do cech genetycznych modyfikacji upraw GMO. Wiedza własna: zdecydowana większość upraw GMO na świecie (szczególnie w USA i Argentynie - razem 62% udziału) to rośliny <strong>zmodyfikowane pod kątem odporności na herbicydy</strong> (głównie glifosat; technologia <strong>Roundup Ready</strong> firmy Monsanto) oraz <strong>odporności na szkodniki</strong> (technologia <strong>Bt</strong> - geny bakterii <em>Bacillus thuringiensis</em>).</p>\n<ul><li>Soja GMO: ~80% światowej uprawy stanowi soja herbicydoodporna.</li><li>Kukurydza i bawełna GMO: dominuje odmiana Bt (odporność na owady).</li></ul>\n<p>Stwierdzenie, że większość GMO wiąże się z <strong>odpornością/adaptacją do określonych warunków agrotechnicznych lub przyrodniczych</strong>, jest <strong>PRAWDĄ</strong>.</p>\n<h5>Stwierdzenie 3 - <strong>F (Fałsz)</strong></h5>\n<p>Stwierdzenie dotyczy ryzyka uczulenia/alergii jako zagrożenia związanego z uprawą GMO.</p>\n<p><strong>Dlaczego FAŁSZ?</strong></p>\n<p>Ryzyko <strong>uczulenia (alergii)</strong> to zagrożenie związane ze <strong>spożyciem</strong> produktów GMO (bezpieczeństwo żywności), a <strong>nie</strong> z samą uprawą roślin GMO w polu. Uprawy GMO na poziomie rolniczym niosą inne rodzaje ryzyka:</p>\n<ul><li>zagrożenie <strong>bioróżnorodnością</strong> (eliminacja dzikich krewnych roślin przez krzyżowanie),</li><li><strong>uzależnienie rolników</strong> od korporacji biotechnologicznych (nasiona patentowane),</li><li><strong>uodpornienie chwastów i owadów</strong> na stosowane środki ochrony,</li><li><strong>skażenie upraw konwencjonalnych i ekologicznych</strong> pyłkiem GMO.</li></ul>\n<p>Uczulenia alergiczne jako ryzyko <strong>uprawy</strong> nie są uznawane za główne zagrożenie - to ewentualny problem konsumentów, nie rolników. Stwierdzenie jest zatem <strong>błędne co do kontekstu (uprawy, nie konsumpcji)</strong> lub wskazuje na nieistniejące / nieudowodnione naukowo ryzyko w tym kontekście.</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację (cross-check)</h4>\n<p>Sprawdzam spójność trzech odpowiedzi z kluczem F, P, F:</p>\n<p>| Nr | Oczekiwana ocena | Weryfikacja |<br>| 1 | F | Wykres nie pokrywa obu Ameryk jako regionów; Brazylia (S. America) w „pozostałe&quot; - potwierdza F |<br>| 2 | P | Wiedza o GMO (Roundup Ready, Bt) jednoznacznie potwierdza P |<br>| 3 | F | Alergie to ryzyko konsumpcji, nie uprawy; stwierdzenie błędnie lokalizuje zagrożenie - potwierdza F |</p>\n<p>Wszystkie trzy są spójne - kombinacja F, P, F jest jedyną poprawną.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 32, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za <strong>wszystkie trzy</strong> poprawne odpowiedzi: F, P, F (łącznie, bez wyjątku).<br>- <strong>0 pkt</strong> - za błąd choćby w jednej odpowiedzi, odpowiedź niepełną lub brak odpowiedzi.<br>- <strong>Nie ma punktów częściowych</strong> - albo wszystkie trzy poprawnie, albo 0.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> To zadanie jest „wszystko albo nic&quot;. Nie wystarczy mieć 2 z 3 poprawnych - za to też jest 0 punktów. Warto sprawdzić każde stwierdzenie bardzo uważnie.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Zadanie wymaga:</p>\n<blockquote>🌍 <strong>Wiedza tematyczna - uprawy GMO na świecie:</strong><br>Dominujące kraje: USA, Brazylia, Argentyna, Indie, Kanada. Główne rośliny: soja, kukurydza, bawełna, rzepak. Cel modyfikacji: odporność na herbicydy (glifosat) lub owady (geny Bt). Ryzyka uprawy: bioróżnorodność, krzyżowanie z dzikimi roślinami, uodpornienie agrofagów. Ryzyka konsumpcji (odrębna kategoria): potencjalne alergie, efekty długoterminowe.</blockquote>\n<blockquote>🗺️ <strong>Odczyt wykresu kołowego:</strong> USA 39% + Argentyna 23% = 62% → razem ponad 3/5 globalnych upraw GMO pochodzi z dwóch krajów obu Ameryk. „Pozostałe 38%&quot; to wielonarodowy koszyk (Brazylia, Indie, Chiny, Kanada, RPA i inne).</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne kombinacje są błędne</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź na stwierdzenie | Typowy błąd ucznia |<br>| 1 = P (zamiast F) | Uczeń widzi USA = Ameryka Pn. + Argentyna = Ameryka Pd. → myśli „oba Ameryki&quot; = P; nie sprawdza, czy stwierdzenie jest precyzyjnie prawdziwe przy niekompletnych danych wykresu |<br>| 2 = F (zamiast P) | Uczeń nie zna technologii GMO; błędnie zakłada, że GMO to tylko modyfikacje smaku/wyglądu, a nie odporności agronomicznej |<br>| 3 = P (zamiast F) | Uczeń myli ryzyko <strong>spożycia</strong> GMO z ryzykiem <strong>uprawy</strong> GMO; alergie to problem żywnościowy, nie rolniczy |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> W zadaniach P/F z mapami/wykresami zawsze sprawdzaj, czy stwierdzenie odnosi się do tego, <strong>co wykres faktycznie pokazuje</strong>, czy do wiedzy własnej - i czy te dwa źródła są zgodne.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> „Oba Ameryki&quot; ≠ „USA i Argentyna&quot;. Wykres nie pokazuje Brazylii osobno, więc nie można stwierdzić, że obie Ameryki jako regiony mają w pełni udokumentowany udział.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Za 0 z 3 poprawnych i za 2 z 3 poprawnych dostajemy taki sam wynik - <strong>0 punktów</strong>. Każde stwierdzenie musi być dobrze przemyślane.</blockquote>"}]}