{"id":"geografia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"geografia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-1)\nUzasadnij dwoma argumentami, że usytuowanie Jeziora Tarnobrzeskiego sprzyja\nrozwojowi funkcji rekreacyjnej tego zbiornika wodnego.\n1\n2","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej\n[…].\nIV etap edukacyjny\n1.3) Zdający odczytuje i opisuje cechy\nśrodowiska przyrodniczego […] i społeczno-\n-gospodarczego […] na podstawie mapy\ntopograficznej […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za uzasadnienie poparte dwoma poprawnymi argumentami.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n Jezioro jest usytuowane w pobliżu Tarnobrzega i Sandomierza, z których mogą przyjeżdżać\nmieszkańcy i odwiedzający te miasta turyści.\n Jezioro jest położone przy drodze wojewódzkiej, która wraz z drogami lokalnymi o twardej\nnawierzchni zapewnia dogodny dojazd do strefy brzegowej jeziora.\n W pobliżu jeziora znajduje się atrakcyjna pod względem krajobrazowym dolina Wisły.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Argument 1:** Jezioro jest położone w pobliżu Tarnobrzega i Sandomierza, co zapewnia dużą bazę potencjalnych użytkowników (mieszkańcy i turyści odwiedzający te miasta mogą łatwo dotrzeć nad zbiornik).\n\n**Argument 2:** Nad jeziorem przebiega droga wojewódzka, a sieć dróg lokalnych o twardej nawierzchni zapewnia wygodny dojazd do strefy brzegowej.\n\n*(Klucz CKE dopuszcza też: \"W pobliżu jeziora znajduje się atrakcyjna krajobrazowo dolina Wisły\" jako argument 2.)*\n\n## Sposób 1 - odczyt z mapy: bliskość miast i infrastruktury drogowej\n\n**Krok 1 - zidentyfikuj zbiornik na mapie.**\nJezioro Tarnobrzeskie (powstałe w wyrobisku po kopalni siarki) leży na Kotlinie Sandomierskiej, bezpośrednio na zachód od Tarnobrzega.\n\n**Krok 2 - oceń bliskość ośrodków miejskich.**\nZ mapy wynika, że zbiornik sąsiaduje bezpośrednio z Tarnobrzegiem (miasto liczące ok. 45 000 mieszkańców) oraz leży w niedalekiej odległości od Sandomierza. Oba miasta generują **stały popyt na rekreację wodną** - mieszkańcy nie muszą pokonywać dużych odległości.\n\n**Krok 3 - oceń dostępność komunikacyjną.**\nNa mapie widoczna jest droga wojewódzka biegnąca wzdłuż jeziora oraz drogi lokalne o twardej nawierzchni prowadzące do linii brzegowej. Dobra dostępność komunikacyjna to kluczowy czynnik lokalizacji funkcji turystyczno-rekreacyjnych - **dojazd samochodem lub autobusem jest łatwy i szybki**.\n\n**Krok 4 - opcjonalnie: walory krajobrazowe otoczenia.**\nBliskość doliny Wisły (z jej meandrycznie ukształtowanym korytem i terasami zalewowymi) podnosi atrakcyjność krajobrazową okolicy, co przyciąga turystów szukających nie tylko kąpieliska, ale i pieszych lub rowerowych tras widokowych.\n\n**Wynik:** Dwa argumenty uzasadniające funkcję rekreacyjną: (1) **bliskość dużych miast** (baza klientów), (2) **dobra dostępność drogowa** (łatwy dojazd do strefy brzegowej).\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez kryteria lokalizacji funkcji rekreacyjnej\n\nFunkcja rekreacyjna zbiornika wodnego wymaga spełnienia kilku warunków lokalizacyjnych. Sprawdź, czy Jezioro Tarnobrzeskie je spełnia:\n\n| Kryterium rekreacyjne | Ocena dla Jeziora Tarnobrzeskiego |\n| Bliskość skupisk ludności (potencjalni użytkownicy) | ✅ Tarnobrzeg, Sandomierz w zasięgu kilku km |\n| Dostępność komunikacyjna | ✅ Droga wojewódzka + drogi lokalne twarde |\n| Atrakcyjność krajobrazowa | ✅ Bliskość doliny Wisły |\n| Brak konkurencji innych zbiorników w okolicy | ✅ Kotlina Sandomierska - niedobór naturalnych jezior |\n\nKażde spełnione kryterium to gotowy argument do odpowiedzi. Dobierz **dwa najbardziej czytelne z mapy** - CKE wymaga właśnie odwołania do mapy, nie do wiedzy abstrakcyjnej.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 14, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za uzasadnienie poparte **dwoma poprawnymi argumentami** opartymi na informacjach odczytanych z mapy\n> - **0 pkt** - za odpowiedź zawierającą tylko jeden argument, argumenty ogólnikowe (np. \"bo jest przy mieście\" bez wskazania konkretnego miasta), lub odpowiedź niezgodną z mapą\n>\n> **Akceptowane argumenty (wg klucza CKE):**\n> 1. Bliskość Tarnobrzega i Sandomierza → mieszkańcy i turyści mogą przyjeżdżać nad jezioro\n> 2. Położenie przy drodze wojewódzkiej + sieć dróg lokalnych o twardej nawierzchni → dogodny dojazd do strefy brzegowej\n> 3. Bliskość atrakcyjnej krajobrazowo doliny Wisły\n>\n> **Wykluczone / nieakceptowane:**\n> - Ogólnikowe stwierdzenia (\"jezioro jest duże\", \"woda jest czysta\") bez oparcia w mapie\n> - Argument dotyczący tylko jednego czynnika podany dwukrotnie w różnych słowach (np. \"jest blisko Tarnobrzega\" + \"jest blisko miasta\" = to JEDEN argument)\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie ma wzorów matematycznych. Wystarczy znajomość **geografii społeczno-ekonomicznej** (czynniki lokalizacji funkcji turystyczno-rekreacyjnych) oraz umiejętność **odczytu mapy topograficznej / ogólnogeograficznej**.\n\n> 🗺️ **Czynniki lokalizacji funkcji rekreacyjnej zbiornika wodnego:**\n> - **Dostępność komunikacyjna** (drogi twarde, kolej, PKS) → skraca czas dojazdu → zwiększa liczbę odwiedzających\n> - **Bliskość miast** (potencjalni użytkownicy w promieniu 30-50 km)\n> - **Atrakcyjność krajobrazu** (dolina rzeczna, lasy, ukształtowanie terenu)\n> - **Brak substytutów** (jeśli w okolicy nie ma innych zbiorników, popyt koncentruje się na jednym)\n\n> 🌍 **Jezioro Tarnobrzeskie** - zbiornik antropogeniczny (poeksploatacyjny), powstały w wyrobisku odkrywkowej kopalni siarki \"Machów\". Leży na **Kotlinie Sandomierskiej** (podrejon Niziny Sandomierskiej), w pobliżu Tarnobrzega i doliny Wisły.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n*Zadanie jest otwarte - sekcja zastąpiona rozbudowanymi pułapkami poniżej.*\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1: Jeden argument podany dwa razy innymi słowami.**\n> Uczeń pisze: \"1. Jezioro leży blisko Tarnobrzega. 2. W pobliżu jest miasto Sandomierz.\" - to wciąż **jeden argument** (bliskość miast), tylko rozbity na dwa zdania. CKE za to daje 0 pkt. Dwa argumenty muszą dotyczyć **dwóch różnych czynników** (np. bliskość miast + dostępność drogowa).\n\n> ⚠️ **Pułapka 2: Argument bez oparcia w mapie - \"bo woda jest czysta / ciepła / jezioro jest duże\".**\n> Tych informacji NIE odczytasz z mapy ogólnogeograficznej. Klucz CKE oczekuje argumentów **geograficzno-lokalizacyjnych** (położenie względem miast, dróg, dolin rzecznych), nie fizyczno-limnologicznych. Jeśli mapa nie pokazuje czystości wody, nie możesz tego napisać jako uzasadnienia z mapy.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3: Opis zbyt ogólny, bez konkretnych nazw.**\n> \"Jezioro jest blisko dużych miast\" → 0 pkt. Klucz wymaga konkretnych nazw: **Tarnobrzeg, Sandomierz**. Podobnie przy drogach - \"jest przy drodze\" jest słabsze niż \"leży przy drodze wojewódzkiej, skąd drogi lokalne o twardej nawierzchni prowadzą do strefy brzegowej\".\n\n> ⚠️ **Pułapka 4: Mylenie funkcji rekreacyjnej z funkcją przyrodniczą lub przemysłową.**\n> Jezioro Tarnobrzeskie jest zbiornikiem poeksploatacyjnym - uczeń może pokusić się o pisanie o \"rekultywacji\" lub \"ochronie środowiska\". To nie jest argument za **funkcją rekreacyjną** (wypoczynek, sport wodny, turystyka). Trzymaj się polecenia.","image":"img/geografia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 14. (0-1)
Uzasadnij dwoma argumentami, że usytuowanie Jeziora Tarnobrzeskiego sprzyja
rozwojowi funkcji rekreacyjnej tego zbiornika wodnego.
1
2

","answer_text_html":"

Zadanie 14. (0-1)
IV etap edukacyjny
IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz
prezentowanie informacji na podstawie
różnych źródeł informacji geograficznej
[…].
IV etap edukacyjny
1.3) Zdający odczytuje i opisuje cechy
środowiska przyrodniczego […] i społeczno-
-gospodarczego […] na podstawie mapy
topograficznej […].
Schemat punktowania
1 p. - za uzasadnienie poparte dwoma poprawnymi argumentami.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Przykładowe odpowiedzi
 Jezioro jest usytuowane w pobliżu Tarnobrzega i Sandomierza, z których mogą przyjeżdżać
mieszkańcy i odwiedzający te miasta turyści.
 Jezioro jest położone przy drodze wojewódzkiej, która wraz z drogami lokalnymi o twardej
nawierzchni zapewnia dogodny dojazd do strefy brzegowej jeziora.
 W pobliżu jeziora znajduje się atrakcyjna pod względem krajobrazowym dolina Wisły.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Argument 1: Jezioro jest położone w pobliżu Tarnobrzega i Sandomierza, co zapewnia dużą bazę potencjalnych użytkowników (mieszkańcy i turyści odwiedzający te miasta mogą łatwo dotrzeć nad zbiornik).

\n

Argument 2: Nad jeziorem przebiega droga wojewódzka, a sieć dróg lokalnych o twardej nawierzchni zapewnia wygodny dojazd do strefy brzegowej.

\n

(Klucz CKE dopuszcza też: "W pobliżu jeziora znajduje się atrakcyjna krajobrazowo dolina Wisły" jako argument 2.)

\n

Sposób 1 - odczyt z mapy: bliskość miast i infrastruktury drogowej

\n

Krok 1 - zidentyfikuj zbiornik na mapie.
Jezioro Tarnobrzeskie (powstałe w wyrobisku po kopalni siarki) leży na Kotlinie Sandomierskiej, bezpośrednio na zachód od Tarnobrzega.

\n

Krok 2 - oceń bliskość ośrodków miejskich.
Z mapy wynika, że zbiornik sąsiaduje bezpośrednio z Tarnobrzegiem (miasto liczące ok. 45 000 mieszkańców) oraz leży w niedalekiej odległości od Sandomierza. Oba miasta generują stały popyt na rekreację wodną - mieszkańcy nie muszą pokonywać dużych odległości.

\n

Krok 3 - oceń dostępność komunikacyjną.
Na mapie widoczna jest droga wojewódzka biegnąca wzdłuż jeziora oraz drogi lokalne o twardej nawierzchni prowadzące do linii brzegowej. Dobra dostępność komunikacyjna to kluczowy czynnik lokalizacji funkcji turystyczno-rekreacyjnych - dojazd samochodem lub autobusem jest łatwy i szybki.

\n

Krok 4 - opcjonalnie: walory krajobrazowe otoczenia.
Bliskość doliny Wisły (z jej meandrycznie ukształtowanym korytem i terasami zalewowymi) podnosi atrakcyjność krajobrazową okolicy, co przyciąga turystów szukających nie tylko kąpieliska, ale i pieszych lub rowerowych tras widokowych.

\n

Wynik: Dwa argumenty uzasadniające funkcję rekreacyjną: (1) bliskość dużych miast (baza klientów), (2) dobra dostępność drogowa (łatwy dojazd do strefy brzegowej).

\n

Sposób 2 - weryfikacja przez kryteria lokalizacji funkcji rekreacyjnej

\n

Funkcja rekreacyjna zbiornika wodnego wymaga spełnienia kilku warunków lokalizacyjnych. Sprawdź, czy Jezioro Tarnobrzeskie je spełnia:

\n

| Kryterium rekreacyjne | Ocena dla Jeziora Tarnobrzeskiego |
| Bliskość skupisk ludności (potencjalni użytkownicy) | ✅ Tarnobrzeg, Sandomierz w zasięgu kilku km |
| Dostępność komunikacyjna | ✅ Droga wojewódzka + drogi lokalne twarde |
| Atrakcyjność krajobrazowa | ✅ Bliskość doliny Wisły |
| Brak konkurencji innych zbiorników w okolicy | ✅ Kotlina Sandomierska - niedobór naturalnych jezior |

\n

Każde spełnione kryterium to gotowy argument do odpowiedzi. Dobierz dwa najbardziej czytelne z mapy - CKE wymaga właśnie odwołania do mapy, nie do wiedzy abstrakcyjnej.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 14, max 1 pkt):
- 1 pkt - za uzasadnienie poparte dwoma poprawnymi argumentami opartymi na informacjach odczytanych z mapy
- 0 pkt - za odpowiedź zawierającą tylko jeden argument, argumenty ogólnikowe (np. "bo jest przy mieście" bez wskazania konkretnego miasta), lub odpowiedź niezgodną z mapą

Akceptowane argumenty (wg klucza CKE):
1. Bliskość Tarnobrzega i Sandomierza → mieszkańcy i turyści mogą przyjeżdżać nad jezioro
2. Położenie przy drodze wojewódzkiej + sieć dróg lokalnych o twardej nawierzchni → dogodny dojazd do strefy brzegowej
3. Bliskość atrakcyjnej krajobrazowo doliny Wisły

Wykluczone / nieakceptowane:
- Ogólnikowe stwierdzenia ("jezioro jest duże", "woda jest czysta") bez oparcia w mapie
- Argument dotyczący tylko jednego czynnika podany dwukrotnie w różnych słowach (np. "jest blisko Tarnobrzega" + "jest blisko miasta" = to JEDEN argument)
\n

Wzory i referencje

\n

W tym zadaniu nie ma wzorów matematycznych. Wystarczy znajomość geografii społeczno-ekonomicznej (czynniki lokalizacji funkcji turystyczno-rekreacyjnych) oraz umiejętność odczytu mapy topograficznej / ogólnogeograficznej.

\n
🗺️ Czynniki lokalizacji funkcji rekreacyjnej zbiornika wodnego:
- Dostępność komunikacyjna (drogi twarde, kolej, PKS) → skraca czas dojazdu → zwiększa liczbę odwiedzających
- Bliskość miast (potencjalni użytkownicy w promieniu 30-50 km)
- Atrakcyjność krajobrazu (dolina rzeczna, lasy, ukształtowanie terenu)
- Brak substytutów (jeśli w okolicy nie ma innych zbiorników, popyt koncentruje się na jednym)
\n
🌍 Jezioro Tarnobrzeskie - zbiornik antropogeniczny (poeksploatacyjny), powstały w wyrobisku odkrywkowej kopalni siarki "Machów". Leży na Kotlinie Sandomierskiej (podrejon Niziny Sandomierskiej), w pobliżu Tarnobrzega i doliny Wisły.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

Zadanie jest otwarte - sekcja zastąpiona rozbudowanymi pułapkami poniżej.

\n

Typowe pułapki i częste błędy uczniów

\n
⚠️ Pułapka 1: Jeden argument podany dwa razy innymi słowami.
Uczeń pisze: "1. Jezioro leży blisko Tarnobrzega. 2. W pobliżu jest miasto Sandomierz." - to wciąż jeden argument (bliskość miast), tylko rozbity na dwa zdania. CKE za to daje 0 pkt. Dwa argumenty muszą dotyczyć dwóch różnych czynników (np. bliskość miast + dostępność drogowa).
\n
⚠️ Pułapka 2: Argument bez oparcia w mapie - "bo woda jest czysta / ciepła / jezioro jest duże".
Tych informacji NIE odczytasz z mapy ogólnogeograficznej. Klucz CKE oczekuje argumentów geograficzno-lokalizacyjnych (położenie względem miast, dróg, dolin rzecznych), nie fizyczno-limnologicznych. Jeśli mapa nie pokazuje czystości wody, nie możesz tego napisać jako uzasadnienia z mapy.
\n
⚠️ Pułapka 3: Opis zbyt ogólny, bez konkretnych nazw.
"Jezioro jest blisko dużych miast" → 0 pkt. Klucz wymaga konkretnych nazw: Tarnobrzeg, Sandomierz. Podobnie przy drogach - "jest przy drodze" jest słabsze niż "leży przy drodze wojewódzkiej, skąd drogi lokalne o twardej nawierzchni prowadzą do strefy brzegowej".
\n
⚠️ Pułapka 4: Mylenie funkcji rekreacyjnej z funkcją przyrodniczą lub przemysłową.
Jezioro Tarnobrzeskie jest zbiornikiem poeksploatacyjnym - uczeń może pokusić się o pisanie o "rekultywacji" lub "ochronie środowiska". To nie jest argument za funkcją rekreacyjną (wypoczynek, sport wodny, turystyka). Trzymaj się polecenia.
"}]}