{"id":"geografia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/19.2","paper_id":"geografia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"19.2","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.2. (0-2)\nLokalizacja zakładów produkcyjnych oznaczonych na rysunku numerami od 1 do 4 jest ściśle\nzwiązana z podłożem skalnym. Trzy z nich w procesie produkcyjnym wykorzystują\nwydobywane na miejscu, metodą odkrywkową, skały warstwy przypowierzchniowej.\nUzupełnij tabelę. Wpisz w odpowiednie komórki numery, którymi oznaczono\nna rysunku miejsca lokalizacji poniżej wymienionych zakładów produkcyjnych.\nZakład produkcyjny\nMiejsce lokalizacji\n(wpisz numer)\ncementownia\nfabryka porcelany\nhuta szkła\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n17.\n18.1.\n18.2.\n19.1.\n19.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nB\nA\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 19.2. (0-2)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej\n[…].\nIV etap edukacyjny\n5.1) Zdający opisuje skład mineralogiczny\nskorupy ziemskiej, główne grupy i rodzaje\nskał oraz ich gospodarcze zastosowanie\n[…].\nSchemat punktowania\n2 p. - za uzupełnienie trzech wierszy w tabeli właściwymi literami.\n1 p. - za uzupełnienie dwóch wierszy w tabeli właściwymi literami.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPoprawne odpowiedzi\ncementownia - 1\nfabryka porcelany - 4\nhuta szkła - 2","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Zakład produkcyjny | Miejsce lokalizacji |\n| cementownia | **1** |\n| fabryka porcelany | **4** |\n| huta szkła | **2** |\n\nZakład nr **3** to jedyny z czterech, który w produkcji **nie** wykorzystuje skał wydobywanych metodą odkrywkową na miejscu - stąd nie pojawia się w tabeli.\n\n## Sposób 1 - powiązanie surowca skalnego z typem zakładu\n\nKluczowe pytanie: z jakich skał wytwarzamy cement, porcelanę i szkło? Następnie szukamy na mapie, które lokalizacje leżą na odpowiednim podłożu skalnym.\n\n**Krok 1 - identyfikacja surowca dla każdego zakładu:**\n\n- **Cementownia** → główny surowiec to **wapień** (skała wapienna, kreda lub margle). Wapień wypalany w piecu daje wapno, które z dodatkiem gliny i gipsu tworzy klinkier cementowy. Wydobycie metodą odkrywkową → kamieniołom wapienia.\n- **Fabryka porcelany** → surowiec to **kaolin** (biała glina kaolinitowa, produkt wietrzenia skaleni w granitach). Kaolin wydobywa się odkrywkowo ze zwietrzałych skał granitoidowych lub osadów kaolinowych.\n- **Huta szkła** → surowiec to **piasek kwarcowy** (czysty SiO₂). Piasek wydobywa się odkrywkowo z naturalnych złóż (ławice piasków czwartorzędowych lub mezozoicznych).\n\n**Krok 2 - odczyt z mapy:**\n\nNa mapie (barwny załącznik, str. 3) poszczególne lokalizacje leżą na podłożu:\n- Lokalizacja **1** - na obszarze skał węglanowych (wapienie / kreda / margle).\n- Lokalizacja **2** - na obszarze piasków (piaski czwartorzędowe lub piaskowce).\n- Lokalizacja **4** - na obszarze skał granitoidowych / zwietrzałego granitu (kaolin).\n- Lokalizacja **3** - na podłożu, które nie jest surowcem dla żadnego z trzech wymienionych zakładów (lub jest to zakład niewydobywający surowca na miejscu, np. huta metali).\n\n**Krok 3 - przyporządkowanie:**\n\n| Surowiec | Typ skały | Lokalizacja na mapie | Zakład |\n| Wapień | węglanowa | 1 | cementownia |\n| Piasek kwarcowy | luźna / piaski | 2 | huta szkła |\n| Kaolin | zwietrzały granit | 4 | fabryka porcelany |\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację\n\nJeśli mamy wątpliwości co do jednej z lokalizacji, eliminujemy metodą wykluczenia:\n\n- **Cement = wapień** - to najłatwiejsze powiązanie, wapień to masowy, tani surowiec budowlany. Kamieniołomy wapienia to typowy widok przy cementowniach w Polsce (np. Górażdże, Lafarge Małogoszcz - Wyżyna Krakowsko-Częstochowska i Wyżyna Kielecka). → Lokalizacja **1** leży na skałach węglanowych ✔.\n\n- **Szkło = piasek kwarcowy** - huta szkła musi być przy złożu czystego piasku. Na mapie tylko lokalizacja **2** leży na obszarze piasków lub piaskowców. Huty szkła w Polsce też lokalizowane przy piaskach (np. okolice Żnina, Huta Szkła w Wołominie - piaski mazowieckie). → Lokalizacja **2** ✔.\n\n- **Porcelana = kaolin** - przez eliminację zostaje **4**. Kaolin wydobywany jest w Polsce m.in. w Sudetach (granity i ich zwietrzałe produkty). Fabryki porcelany tradycyjnie skupione są przy złożach kaolinu na Dolnym Śląsku (Ćmielów - skały metamorficzne, Wałbrzych). → Lokalizacja **4** ✔.\n\n- **Lokalizacja 3** - nie pasuje do żadnego z trzech zakładów korzystających z surowca odkrywkowego na miejscu. To potwierdzenie, że nr 3 jest tym jednym zakładem spoza tabeli.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 19.2, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za uzupełnienie **wszystkich trzech** wierszy tabeli właściwymi numerami (cementownia = 1, fabryka porcelany = 4, huta szkła = 2).\n> - **1 pkt** - za uzupełnienie **dokładnie dwóch** wierszy właściwymi numerami.\n> - **0 pkt** - za uzupełnienie jednego lub żadnego wiersza poprawnie, lub za odpowiedź niespełniającą powyższych kryteriów.\n>\n> **Akceptowane odpowiedzi:** wyłącznie kombinacja 1 / 4 / 2 (w odpowiednich wierszach).\n> **Wykluczone:** wpisanie numeru 3 do któregokolwiek wiersza; zamiana numerów między zakładami.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wymagana jest wiedza z zakresu **geologii i geografii ekonomicznej (przemysł surowcowy)**:\n\n> 🪨 **Surowce skalne a lokalizacja przemysłu** - klasyczny czynnik lokalizacji przemysłu ciężkiego i materiałów budowlanych: zakłady przetwarzające masowe surowce mineralne (wapień, piasek, kaolin) lokalizuje się bezpośrednio przy złożach, ponieważ transport surowca jest kosztowny, a wydobycie odkrywkowe umożliwia niskie koszty produkcji.\n\n> 🏭 **Surowce dla trzech zakładów:**\n> - Cement: **wapień** (CaCO₃) + glina → klinkier. Kamieniołomy wapienia przy cementowni.\n> - Porcelana: **kaolin** (Al₂Si₂O₅(OH)₄) - biała glina, produkt kaolinizacji skaleni w granitach.\n> - Szkło: **piasek kwarcowy** (SiO₂) + soda + wapień → typowe złoża piasków czwartorzędowych lub piaskowców.\n\n> 🌍 **Polskie przykłady** (do zilustrowania zasady):\n> - Cementownie na **Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej** i **Kieleckiej** (wapień triasowy i dewońsko-karbońsko-jurajski).\n> - Kaolin wydobywany na **Dolnym Śląsku** (okolice Nowogrodzca, Strzegomia - granity sudeckie).\n> - Huty szkła przy piaskach **mazowieckich** i **dolnośląskich**.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędna próba | Co uczeń zrobił źle |\n| Cementownia = 2 (piaski) | Pomylił surowiec - myślał, że cement robi się z piasku. Cement wymaga wapienia (CaCO₃), nie SiO₂. |\n| Fabryka porcelany = 2 (piaski) | Skojarzył \"porcelana = glina = piasek\". Kaolin to nie zwykła glina ani piasek - to produkt wietrzenia granitów, leży na innych strukturach geologicznych. |\n| Huta szkła = 4 (granit/kaolin) | Nie znał surowca dla szkła. Szkło = piasek kwarcowy; kaolin służy do porcelany. |\n| Cementownia = 4, porcelana = 1 | Zamienił wapień z kaolinitem - oba to \"białe minerały\", ale mają zupełnie inne zastosowania przemysłowe. |\n| Wpisanie numeru 3 do któregoś wiersza | Nie zauważył, że treść mówi o TRZECH z CZTERECH zakładów - czwarty (nr 3) nie korzysta z surowca odkrywkowego na miejscu. |\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - mylenie surowców dla szkła i porcelany:** Uczniowie kojarzą oba produkty z \"kruchymi białymi materiałami\" i losowo przypisują lokalizacje. Różnica kluczowa: **porcelana = kaolin** (biała glina z granitu), **szkło = piasek kwarcowy** (SiO₂). To dwa zupełnie różne typy skał i dwa różne typy podłoża na mapie.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - pominięcie informacji \"trzy z czterech\":** Treść zadania wyraźnie mówi, że *trzy* zakłady korzystają z surowca wydobywanego na miejscu. Oznacza to, że jeden z czterech numerów (tu: 3) NIE trafi do tabeli. Uczeń, który nie przeczyta uważnie, może próbować wcisnąć nr 3 do jakiegoś wiersza i popełnić błąd.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - cement z piaskowca lub gliny:** Niektórzy uczniowie wiedzą, że do cementu dodaje się glinę, i błędnie wskazują lokalizację na glinie/iłach jako \"cementownię\". Decydującym surowcem cementu portlandzkiego jest **wapień** - bez kamieniołomu wapienia nie ma cementowni przy złożu odkrywkowym.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - nieodczytanie mapy geologicznej:** To zadanie wymaga umiejętności pracy z mapą geologiczną lub litologiczną (różne kolory = różne typy skał). Jeśli uczeń nie zna legendy odwzorowań geologicznych (np. niebieski/szary = skały węglanowe, żółty = piaski, różowy = granity), nie jest w stanie poprawnie przyporządkować lokalizacji bez wiedzy o surowcach.","image":"img/geografia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-19.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 19.2. (0-2)<br>Lokalizacja zakładów produkcyjnych oznaczonych na rysunku numerami od 1 do 4 jest ściśle<br>związana z podłożem skalnym. Trzy z nich w procesie produkcyjnym wykorzystują<br>wydobywane na miejscu, metodą odkrywkową, skały warstwy przypowierzchniowej.<br>Uzupełnij tabelę. Wpisz w odpowiednie komórki numery, którymi oznaczono<br>na rysunku miejsca lokalizacji poniżej wymienionych zakładów produkcyjnych.<br>Zakład produkcyjny<br>Miejsce lokalizacji<br>(wpisz numer)<br>cementownia<br>fabryka porcelany<br>huta szkła<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>17.<br>18.1.<br>18.2.<br>19.1.<br>19.2.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>1<br>1<br>2<br>Uzyskana liczba pkt<br>B<br>A<br>MGE_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 19.2. (0-2)<br>IV etap edukacyjny<br>IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz<br>prezentowanie informacji na podstawie<br>różnych źródeł informacji geograficznej<br>[…].<br>IV etap edukacyjny<br>5.1) Zdający opisuje skład mineralogiczny<br>skorupy ziemskiej, główne grupy i rodzaje<br>skał oraz ich gospodarcze zastosowanie<br>[…].<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za uzupełnienie trzech wierszy w tabeli właściwymi literami.<br>1 p. - za uzupełnienie dwóch wierszy w tabeli właściwymi literami.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.<br>Poprawne odpowiedzi<br>cementownia - 1<br>fabryka porcelany - 4<br>huta szkła - 2</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Zakład produkcyjny | Miejsce lokalizacji |<br>| cementownia | <strong>1</strong> |<br>| fabryka porcelany | <strong>4</strong> |<br>| huta szkła | <strong>2</strong> |</p>\n<p>Zakład nr <strong>3</strong> to jedyny z czterech, który w produkcji <strong>nie</strong> wykorzystuje skał wydobywanych metodą odkrywkową na miejscu - stąd nie pojawia się w tabeli.</p>\n<h4>Sposób 1 - powiązanie surowca skalnego z typem zakładu</h4>\n<p>Kluczowe pytanie: z jakich skał wytwarzamy cement, porcelanę i szkło? Następnie szukamy na mapie, które lokalizacje leżą na odpowiednim podłożu skalnym.</p>\n<p><strong>Krok 1 - identyfikacja surowca dla każdego zakładu:</strong></p>\n<ul><li><strong>Cementownia</strong> → główny surowiec to <strong>wapień</strong> (skała wapienna, kreda lub margle). Wapień wypalany w piecu daje wapno, które z dodatkiem gliny i gipsu tworzy klinkier cementowy. Wydobycie metodą odkrywkową → kamieniołom wapienia.</li><li><strong>Fabryka porcelany</strong> → surowiec to <strong>kaolin</strong> (biała glina kaolinitowa, produkt wietrzenia skaleni w granitach). Kaolin wydobywa się odkrywkowo ze zwietrzałych skał granitoidowych lub osadów kaolinowych.</li><li><strong>Huta szkła</strong> → surowiec to <strong>piasek kwarcowy</strong> (czysty SiO₂). Piasek wydobywa się odkrywkowo z naturalnych złóż (ławice piasków czwartorzędowych lub mezozoicznych).</li></ul>\n<p><strong>Krok 2 - odczyt z mapy:</strong></p>\n<p>Na mapie (barwny załącznik, str. 3) poszczególne lokalizacje leżą na podłożu:</p>\n<ul><li>Lokalizacja <strong>1</strong> - na obszarze skał węglanowych (wapienie / kreda / margle).</li><li>Lokalizacja <strong>2</strong> - na obszarze piasków (piaski czwartorzędowe lub piaskowce).</li><li>Lokalizacja <strong>4</strong> - na obszarze skał granitoidowych / zwietrzałego granitu (kaolin).</li><li>Lokalizacja <strong>3</strong> - na podłożu, które nie jest surowcem dla żadnego z trzech wymienionych zakładów (lub jest to zakład niewydobywający surowca na miejscu, np. huta metali).</li></ul>\n<p><strong>Krok 3 - przyporządkowanie:</strong></p>\n<p>| Surowiec | Typ skały | Lokalizacja na mapie | Zakład |<br>| Wapień | węglanowa | 1 | cementownia |<br>| Piasek kwarcowy | luźna / piaski | 2 | huta szkła |<br>| Kaolin | zwietrzały granit | 4 | fabryka porcelany |</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację</h4>\n<p>Jeśli mamy wątpliwości co do jednej z lokalizacji, eliminujemy metodą wykluczenia:</p>\n<ul><li><strong>Cement = wapień</strong> - to najłatwiejsze powiązanie, wapień to masowy, tani surowiec budowlany. Kamieniołomy wapienia to typowy widok przy cementowniach w Polsce (np. Górażdże, Lafarge Małogoszcz - Wyżyna Krakowsko-Częstochowska i Wyżyna Kielecka). → Lokalizacja <strong>1</strong> leży na skałach węglanowych ✔.</li></ul>\n<ul><li><strong>Szkło = piasek kwarcowy</strong> - huta szkła musi być przy złożu czystego piasku. Na mapie tylko lokalizacja <strong>2</strong> leży na obszarze piasków lub piaskowców. Huty szkła w Polsce też lokalizowane przy piaskach (np. okolice Żnina, Huta Szkła w Wołominie - piaski mazowieckie). → Lokalizacja <strong>2</strong> ✔.</li></ul>\n<ul><li><strong>Porcelana = kaolin</strong> - przez eliminację zostaje <strong>4</strong>. Kaolin wydobywany jest w Polsce m.in. w Sudetach (granity i ich zwietrzałe produkty). Fabryki porcelany tradycyjnie skupione są przy złożach kaolinu na Dolnym Śląsku (Ćmielów - skały metamorficzne, Wałbrzych). → Lokalizacja <strong>4</strong> ✔.</li></ul>\n<ul><li><strong>Lokalizacja 3</strong> - nie pasuje do żadnego z trzech zakładów korzystających z surowca odkrywkowego na miejscu. To potwierdzenie, że nr 3 jest tym jednym zakładem spoza tabeli.</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 19.2, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - za uzupełnienie <strong>wszystkich trzech</strong> wierszy tabeli właściwymi numerami (cementownia = 1, fabryka porcelany = 4, huta szkła = 2).<br>- <strong>1 pkt</strong> - za uzupełnienie <strong>dokładnie dwóch</strong> wierszy właściwymi numerami.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za uzupełnienie jednego lub żadnego wiersza poprawnie, lub za odpowiedź niespełniającą powyższych kryteriów.<br><br><strong>Akceptowane odpowiedzi:</strong> wyłącznie kombinacja 1 / 4 / 2 (w odpowiednich wierszach).<br><strong>Wykluczone:</strong> wpisanie numeru 3 do któregokolwiek wiersza; zamiana numerów między zakładami.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wymagana jest wiedza z zakresu <strong>geologii i geografii ekonomicznej (przemysł surowcowy)</strong>:</p>\n<blockquote>🪨 <strong>Surowce skalne a lokalizacja przemysłu</strong> - klasyczny czynnik lokalizacji przemysłu ciężkiego i materiałów budowlanych: zakłady przetwarzające masowe surowce mineralne (wapień, piasek, kaolin) lokalizuje się bezpośrednio przy złożach, ponieważ transport surowca jest kosztowny, a wydobycie odkrywkowe umożliwia niskie koszty produkcji.</blockquote>\n<blockquote>🏭 <strong>Surowce dla trzech zakładów:</strong><br>- Cement: <strong>wapień</strong> (CaCO₃) + glina → klinkier. Kamieniołomy wapienia przy cementowni.<br>- Porcelana: <strong>kaolin</strong> (Al₂Si₂O₅(OH)₄) - biała glina, produkt kaolinizacji skaleni w granitach.<br>- Szkło: <strong>piasek kwarcowy</strong> (SiO₂) + soda + wapień → typowe złoża piasków czwartorzędowych lub piaskowców.</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Polskie przykłady</strong> (do zilustrowania zasady):<br>- Cementownie na <strong>Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej</strong> i <strong>Kieleckiej</strong> (wapień triasowy i dewońsko-karbońsko-jurajski).<br>- Kaolin wydobywany na <strong>Dolnym Śląsku</strong> (okolice Nowogrodzca, Strzegomia - granity sudeckie).<br>- Huty szkła przy piaskach <strong>mazowieckich</strong> i <strong>dolnośląskich</strong>.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędna próba | Co uczeń zrobił źle |<br>| Cementownia = 2 (piaski) | Pomylił surowiec - myślał, że cement robi się z piasku. Cement wymaga wapienia (CaCO₃), nie SiO₂. |<br>| Fabryka porcelany = 2 (piaski) | Skojarzył &quot;porcelana = glina = piasek&quot;. Kaolin to nie zwykła glina ani piasek - to produkt wietrzenia granitów, leży na innych strukturach geologicznych. |<br>| Huta szkła = 4 (granit/kaolin) | Nie znał surowca dla szkła. Szkło = piasek kwarcowy; kaolin służy do porcelany. |<br>| Cementownia = 4, porcelana = 1 | Zamienił wapień z kaolinitem - oba to &quot;białe minerały&quot;, ale mają zupełnie inne zastosowania przemysłowe. |<br>| Wpisanie numeru 3 do któregoś wiersza | Nie zauważył, że treść mówi o TRZECH z CZTERECH zakładów - czwarty (nr 3) nie korzysta z surowca odkrywkowego na miejscu. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i częste błędy uczniów</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - mylenie surowców dla szkła i porcelany:</strong> Uczniowie kojarzą oba produkty z &quot;kruchymi białymi materiałami&quot; i losowo przypisują lokalizacje. Różnica kluczowa: <strong>porcelana = kaolin</strong> (biała glina z granitu), <strong>szkło = piasek kwarcowy</strong> (SiO₂). To dwa zupełnie różne typy skał i dwa różne typy podłoża na mapie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - pominięcie informacji &quot;trzy z czterech&quot;:</strong> Treść zadania wyraźnie mówi, że <em>trzy</em> zakłady korzystają z surowca wydobywanego na miejscu. Oznacza to, że jeden z czterech numerów (tu: 3) NIE trafi do tabeli. Uczeń, który nie przeczyta uważnie, może próbować wcisnąć nr 3 do jakiegoś wiersza i popełnić błąd.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - cement z piaskowca lub gliny:</strong> Niektórzy uczniowie wiedzą, że do cementu dodaje się glinę, i błędnie wskazują lokalizację na glinie/iłach jako &quot;cementownię&quot;. Decydującym surowcem cementu portlandzkiego jest <strong>wapień</strong> - bez kamieniołomu wapienia nie ma cementowni przy złożu odkrywkowym.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 4 - nieodczytanie mapy geologicznej:</strong> To zadanie wymaga umiejętności pracy z mapą geologiczną lub litologiczną (różne kolory = różne typy skał). Jeśli uczeń nie zna legendy odwzorowań geologicznych (np. niebieski/szary = skały węglanowe, żółty = piaski, różowy = granity), nie jest w stanie poprawnie przyporządkować lokalizacji bez wiedzy o surowcach.</blockquote>"}]}