{"id":"geografia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/19.3","paper_id":"geografia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"19.3","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.3. (0-1)\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1. Podłoże skalne obszaru, na którym znajduje się zakład produkcyjny\noznaczony numerem 1., charakteryzuje się obecnością zrębu tektonicznego.\nP\nF\n2. Ze skał osadowych, które występują wokół intruzji magmowych,\nna skutek metamorfizmu powstały gnejsy.\nP\nF\n3. Bezpośrednio pod zakładami produkcyjnymi oznaczonymi numerami\n2. i 3. znajdują się skały osadowe okruchowe.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 19.3. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej\n[…].\nIV etap edukacyjny\n5.1) Zdający opisuje skład mineralogiczny\nskorupy ziemskiej, główne grupy i rodzaje\nskał […].\n5.5) Zdający charakteryzuje główne procesy\nwewnętrzne prowadzące do urozmaicenia\npowierzchni Ziemi […], plutonizm, ruchy\nskorupy ziemskiej […] oraz formy powstałe\nw ich wyniku.\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie trzech poprawnych odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\nP, F, P","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. Podłoże obszaru zakładu nr 1 charakteryzuje się zrębem tektonicznym. | **P** |\n| 2. Ze skał osadowych wokół intruzji magmowych na skutek metamorfizmu powstały gnejsy. | **F** |\n| 3. Bezpośrednio pod zakładami nr 2 i 3 znajdują się skały osadowe okruchowe. | **P** |\n\n## Sposób 1 - analiza mapy geologicznej i weryfikacja geologiczna każdego stwierdzenia\n\n**Stwierdzenie 1 - P (prawda)**\n\nZ mapy geologicznej dołączonej do arkusza odczytujemy budowę podłoża w rejonie zakładu nr 1. Widoczny jest tam blok skalny ograniczony z obu stron uskokami, przy czym blok środkowy jest wyniesiony względem otoczenia. To klasyczna definicja **zrębu tektonicznego** (horstu) - struktura powstaje, gdy tektonika uskokowa powoduje względne uniesienie bloku między dwoma równoległymi uskokami normalnymi. Stwierdzenie jest **prawdziwe**.\n\n**Stwierdzenie 2 - F (fałsz)**\n\nKluczowy błąd merytoryczny: w pobliżu intruzji magmowych zachodzi **metamorfizm kontaktowy** (termiczny). Wysoka temperatura płynącej magmy przenika w otaczające skały osadowe, lecz ciśnienie jest relatywnie niskie. W efekcie metamorfizmu kontaktowego ze skał osadowych (np. iłowców, wapieni) powstają **rogowce** (hornfelsy) lub **skarny** - NIE gnejsy. **Gnejsy** są produktem **metamorfizmu regionalnego** (dynamo-termicznego), wymagającego zarówno bardzo wysokiego ciśnienia, jak i wysokiej temperatury - typowego dla stref kolizji płyt tektonicznych w dużej głębokości. Mapa geologiczna pokazuje skały metamorficzne przy intruzjach, ale są to rogowce, nie gnejsy. Stwierdzenie jest **fałszywe**.\n\n**Stwierdzenie 3 - P (prawda)**\n\nZ mapy geologicznej odczytujemy rodzaj skał bezpośrednio pod zakładami nr 2 i 3. Legenda mapy wskazuje w tym rejonie **skały osadowe okruchowe** (np. piaskowce, zlepieńce, iłowce) - czyli skały powstałe przez nagromadzenie i scementowanie okruchów mineralnych. Stwierdzenie jest **prawdziwe**.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację błędów geologicznych (kontrolna)\n\nPodejście eliminacyjne pozwala zweryfikować odpowiedź nr 2:\n\n- Gdyby gnejsy powstawały z metamorfizmu kontaktowego → ich zasięg byłby ściśle ograniczony do aureoli kontaktowych wokół intruzji, tworząc wąskie pasy.\n- Tymczasem gnejsy na mapach geologicznych Polski i świata zawsze wiążą się z orogenezą i głębokimi strefami metamorfizmu regionalnego (np. Tatry - gnejsy serii Goryczkowej, Sudety - gnejsy izerskie).\n- Metamorfizm kontaktowy → rogowce; metamorfizm regionalny → gnejsy, łupki krystaliczne, migmatyty.\n\nTo jednoznacznie potwierdza, że stwierdzenie 2 jest **fałszywe**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 19.3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za podanie trzech poprawnych odpowiedzi: **P, F, P**\n> - **0 pkt** - za każdą inną kombinację odpowiedzi (nie ma punktowania cząstkowego - albo wszystkie trzy poprawnie, albo 0 punktów)\n>\n> Poprawne odpowiedzi wg klucza CKE: **1 → P, 2 → F, 3 → P**\n\nUwaga: w tym zadaniu nie ma punktowania częściowego. Jeden błąd w którymkolwiek wierszu oznacza 0 punktów za całe zadanie.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z geologii dynamicznej i petrografii na poziomie matury rozszerzonej.\n\n> 🪨 **Metamorfizm kontaktowy vs. regionalny:**\n> - **Kontaktowy** (termiczny): wysoka temperatura, niskie ciśnienie, wąska aureola wokół intruzji → produkt: **rogowce** (hornfelsy), **skarny** (przy wapieniach)\n> - **Regionalny** (dynamo-termiczny): wysoka temperatura + wysokie ciśnienie, duże obszary (orogenezy) → produkt: **gnejsy**, **łupki krystaliczne**, **migmatyty**\n\n> 🔺 **Zrąb tektoniczny (horst)**: blok skalny ograniczony z dwóch stron uskokami normalnymi, wyniesiony względem sąsiednich bloków. Odwrotność rowu tektonicznego (grabenu).\n\n> 🪨 **Skały osadowe okruchowe**: powstają przez nagromadzenie i scementowanie okruchów mineralnych. Podział wg uziarnienia: zlepieńce (>2 mm), piaskowce (0,0625-2 mm), mułowce, iłowce (<0,004 mm). Odróżniamy je od skał osadowych chemicznych (np. sole, wapienie) i organogenicznych (węgiel, kreda pisząca).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Stwierdzenie | Błędna ocena | Typowy błąd ucznia |\n| 1 | F (błędnie) | Uczeń myli **zrąb** (horst - blok wyniesiony) z **rowem tektonicznym** (graben - blok obniżony). Widząc uskoki na mapie, przypisuje im graben zamiast horstu, nie sprawdzając względnego położenia bloku. |\n| 2 | P (błędnie) | Uczeń wie, że gnejsy są skałami metamorficznymi i że intruzje powodują metamorfizm - ale nie rozróżnia typu metamorfizmu. Wnioskuje pochopnie: „metamorfizm + skały osadowe = gnejsy\", nie wiedząc, że metamorfizm kontaktowy daje rogowce, a nie gnejsy. |\n| 3 | F (błędnie) | Uczeń myli skały osadowe okruchowe z innymi typami skał osadowych (chemicznymi lub organogenicznymi) albo błędnie odczytuje legendę mapy geologicznej, nie identyfikując symbolu skał okruchowych. |\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - metamorfizm kontaktowy ≠ gnejsy.** To najczęstszy błąd w tym zadaniu. Uczniowie pamiętają, że gnejsy to skały metamorficzne i skojarzą intruzję z metamorfizmem - ale nie wiedzą, że metamorfizm kontaktowy (ciepło od magmy) daje rogowce (hornfelsy), a gnejsy wymagają ogromnego ciśnienia typowego dla orogenez. Zapamiętaj: **intruzja → rogowiec; górotwórcza kolizja → gnejs**.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - horst vs. graben - mylenie kierunku przemieszczenia.** Zrąb (horst) to blok **wyniesiony** między uskokami. Rów tektoniczny (graben) to blok **obniżony**. Na mapie geologicznej uczeń widzi uskoki i musi ocenić, czy środkowy blok jest wyżej czy niżej od sąsiednich - bez dokładnego odczytu z mapy łatwo pomylić te dwie struktury.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - brak punktowania częściowego.** W tym zadaniu obowiązuje zasada „wszystko albo nic\" - 1 punkt tylko za trzy poprawne odpowiedzi jednocześnie. Uczeń, który poprawnie oceni dwa stwierdzenia i pomyli jedno, dostaje 0 punktów. Warto więc dwukrotnie sprawdzić każde z trzech stwierdzeń, bo jeden błąd niszczy cały punkt.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - nieodróżnianie typów skał osadowych.** Skały osadowe dzielimy na: okruchowe (detrytyczne - zlepieńce, piaskowce, iłowce), chemiczne (sole, gips, wapienie chemiczne) i organogeniczne (węgiel, kreda, wapienie muszlowe). Stwierdzenie 3 pyta konkretnie o **okruchowe** - uczeń musi umieć rozpoznać je na legendzie mapy geologicznej i nie mylić z np. wapieniami organogenicznymi.","image":"img/geografia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-19.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 19.3. (0-1)<br>Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest<br>prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.</p>\n<ol><li>Podłoże skalne obszaru, na którym znajduje się zakład produkcyjny</li></ol>\n<p>oznaczony numerem 1., charakteryzuje się obecnością zrębu tektonicznego.<br>P<br>F</p>\n<ol><li>Ze skał osadowych, które występują wokół intruzji magmowych,</li></ol>\n<p>na skutek metamorfizmu powstały gnejsy.<br>P<br>F</p>\n<ol><li>Bezpośrednio pod zakładami produkcyjnymi oznaczonymi numerami</li><li>i 3. znajdują się skały osadowe okruchowe.</li></ol>\n<p>P<br>F</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 19.3. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz<br>prezentowanie informacji na podstawie<br>różnych źródeł informacji geograficznej<br>[…].<br>IV etap edukacyjny<br>5.1) Zdający opisuje skład mineralogiczny<br>skorupy ziemskiej, główne grupy i rodzaje<br>skał […].<br>5.5) Zdający charakteryzuje główne procesy<br>wewnętrzne prowadzące do urozmaicenia<br>powierzchni Ziemi […], plutonizm, ruchy<br>skorupy ziemskiej […] oraz formy powstałe<br>w ich wyniku.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za podanie trzech poprawnych odpowiedzi.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawne odpowiedzi<br>P, F, P</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. Podłoże obszaru zakładu nr 1 charakteryzuje się zrębem tektonicznym. | <strong>P</strong> |<br>| 2. Ze skał osadowych wokół intruzji magmowych na skutek metamorfizmu powstały gnejsy. | <strong>F</strong> |<br>| 3. Bezpośrednio pod zakładami nr 2 i 3 znajdują się skały osadowe okruchowe. | <strong>P</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza mapy geologicznej i weryfikacja geologiczna każdego stwierdzenia</h4>\n<p><strong>Stwierdzenie 1 - P (prawda)</strong></p>\n<p>Z mapy geologicznej dołączonej do arkusza odczytujemy budowę podłoża w rejonie zakładu nr 1. Widoczny jest tam blok skalny ograniczony z obu stron uskokami, przy czym blok środkowy jest wyniesiony względem otoczenia. To klasyczna definicja <strong>zrębu tektonicznego</strong> (horstu) - struktura powstaje, gdy tektonika uskokowa powoduje względne uniesienie bloku między dwoma równoległymi uskokami normalnymi. Stwierdzenie jest <strong>prawdziwe</strong>.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 2 - F (fałsz)</strong></p>\n<p>Kluczowy błąd merytoryczny: w pobliżu intruzji magmowych zachodzi <strong>metamorfizm kontaktowy</strong> (termiczny). Wysoka temperatura płynącej magmy przenika w otaczające skały osadowe, lecz ciśnienie jest relatywnie niskie. W efekcie metamorfizmu kontaktowego ze skał osadowych (np. iłowców, wapieni) powstają <strong>rogowce</strong> (hornfelsy) lub <strong>skarny</strong> - NIE gnejsy. <strong>Gnejsy</strong> są produktem <strong>metamorfizmu regionalnego</strong> (dynamo-termicznego), wymagającego zarówno bardzo wysokiego ciśnienia, jak i wysokiej temperatury - typowego dla stref kolizji płyt tektonicznych w dużej głębokości. Mapa geologiczna pokazuje skały metamorficzne przy intruzjach, ale są to rogowce, nie gnejsy. Stwierdzenie jest <strong>fałszywe</strong>.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 3 - P (prawda)</strong></p>\n<p>Z mapy geologicznej odczytujemy rodzaj skał bezpośrednio pod zakładami nr 2 i 3. Legenda mapy wskazuje w tym rejonie <strong>skały osadowe okruchowe</strong> (np. piaskowce, zlepieńce, iłowce) - czyli skały powstałe przez nagromadzenie i scementowanie okruchów mineralnych. Stwierdzenie jest <strong>prawdziwe</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację błędów geologicznych (kontrolna)</h4>\n<p>Podejście eliminacyjne pozwala zweryfikować odpowiedź nr 2:</p>\n<ul><li>Gdyby gnejsy powstawały z metamorfizmu kontaktowego → ich zasięg byłby ściśle ograniczony do aureoli kontaktowych wokół intruzji, tworząc wąskie pasy.</li><li>Tymczasem gnejsy na mapach geologicznych Polski i świata zawsze wiążą się z orogenezą i głębokimi strefami metamorfizmu regionalnego (np. Tatry - gnejsy serii Goryczkowej, Sudety - gnejsy izerskie).</li><li>Metamorfizm kontaktowy → rogowce; metamorfizm regionalny → gnejsy, łupki krystaliczne, migmatyty.</li></ul>\n<p>To jednoznacznie potwierdza, że stwierdzenie 2 jest <strong>fałszywe</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 19.3, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za podanie trzech poprawnych odpowiedzi: <strong>P, F, P</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - za każdą inną kombinację odpowiedzi (nie ma punktowania cząstkowego - albo wszystkie trzy poprawnie, albo 0 punktów)<br><br>Poprawne odpowiedzi wg klucza CKE: <strong>1 → P, 2 → F, 3 → P</strong></blockquote>\n<p>Uwaga: w tym zadaniu nie ma punktowania częściowego. Jeden błąd w którymkolwiek wierszu oznacza 0 punktów za całe zadanie.</p>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z geologii dynamicznej i petrografii na poziomie matury rozszerzonej.</p>\n<blockquote>🪨 <strong>Metamorfizm kontaktowy vs. regionalny:</strong><br>- <strong>Kontaktowy</strong> (termiczny): wysoka temperatura, niskie ciśnienie, wąska aureola wokół intruzji → produkt: <strong>rogowce</strong> (hornfelsy), <strong>skarny</strong> (przy wapieniach)<br>- <strong>Regionalny</strong> (dynamo-termiczny): wysoka temperatura + wysokie ciśnienie, duże obszary (orogenezy) → produkt: <strong>gnejsy</strong>, <strong>łupki krystaliczne</strong>, <strong>migmatyty</strong></blockquote>\n<blockquote>🔺 <strong>Zrąb tektoniczny (horst)</strong>: blok skalny ograniczony z dwóch stron uskokami normalnymi, wyniesiony względem sąsiednich bloków. Odwrotność rowu tektonicznego (grabenu).</blockquote>\n<blockquote>🪨 <strong>Skały osadowe okruchowe</strong>: powstają przez nagromadzenie i scementowanie okruchów mineralnych. Podział wg uziarnienia: zlepieńce (&gt;2 mm), piaskowce (0,0625-2 mm), mułowce, iłowce (&lt;0,004 mm). Odróżniamy je od skał osadowych chemicznych (np. sole, wapienie) i organogenicznych (węgiel, kreda pisząca).</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Błędna ocena | Typowy błąd ucznia |<br>| 1 | F (błędnie) | Uczeń myli <strong>zrąb</strong> (horst - blok wyniesiony) z <strong>rowem tektonicznym</strong> (graben - blok obniżony). Widząc uskoki na mapie, przypisuje im graben zamiast horstu, nie sprawdzając względnego położenia bloku. |<br>| 2 | P (błędnie) | Uczeń wie, że gnejsy są skałami metamorficznymi i że intruzje powodują metamorfizm - ale nie rozróżnia typu metamorfizmu. Wnioskuje pochopnie: „metamorfizm + skały osadowe = gnejsy&quot;, nie wiedząc, że metamorfizm kontaktowy daje rogowce, a nie gnejsy. |<br>| 3 | F (błędnie) | Uczeń myli skały osadowe okruchowe z innymi typami skał osadowych (chemicznymi lub organogenicznymi) albo błędnie odczytuje legendę mapy geologicznej, nie identyfikując symbolu skał okruchowych. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i częste błędy uczniów</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - metamorfizm kontaktowy ≠ gnejsy.</strong> To najczęstszy błąd w tym zadaniu. Uczniowie pamiętają, że gnejsy to skały metamorficzne i skojarzą intruzję z metamorfizmem - ale nie wiedzą, że metamorfizm kontaktowy (ciepło od magmy) daje rogowce (hornfelsy), a gnejsy wymagają ogromnego ciśnienia typowego dla orogenez. Zapamiętaj: <strong>intruzja → rogowiec; górotwórcza kolizja → gnejs</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - horst vs. graben - mylenie kierunku przemieszczenia.</strong> Zrąb (horst) to blok <strong>wyniesiony</strong> między uskokami. Rów tektoniczny (graben) to blok <strong>obniżony</strong>. Na mapie geologicznej uczeń widzi uskoki i musi ocenić, czy środkowy blok jest wyżej czy niżej od sąsiednich - bez dokładnego odczytu z mapy łatwo pomylić te dwie struktury.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - brak punktowania częściowego.</strong> W tym zadaniu obowiązuje zasada „wszystko albo nic&quot; - 1 punkt tylko za trzy poprawne odpowiedzi jednocześnie. Uczeń, który poprawnie oceni dwa stwierdzenia i pomyli jedno, dostaje 0 punktów. Warto więc dwukrotnie sprawdzić każde z trzech stwierdzeń, bo jeden błąd niszczy cały punkt.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 4 - nieodróżnianie typów skał osadowych.</strong> Skały osadowe dzielimy na: okruchowe (detrytyczne - zlepieńce, piaskowce, iłowce), chemiczne (sole, gips, wapienie chemiczne) i organogeniczne (węgiel, kreda, wapienie muszlowe). Stwierdzenie 3 pyta konkretnie o <strong>okruchowe</strong> - uczeń musi umieć rozpoznać je na legendzie mapy geologicznej i nie mylić z np. wapieniami organogenicznymi.</blockquote>"}]}