{"id":"geografia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/21.2","paper_id":"geografia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"21.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21.2. (0-1)\nZadanie wykonaj na podstawie poniższej fotografii, na której przedstawiono podnóża masywu\nwulkanicznego Kilimandżaro.\nwww.multita.info\nDokończ zdanie - wybierz i zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie spośród\nodpowiedzi 1.-3.\nPodnóża masywu Kilimandżaro porasta przedstawiona na fotografii formacja roślinna\nzłożona z\nA.\nodpornych na suszę roślin\nzielnych z nielicznymi\ndrzewami i krzewami,\nwystępujących\nna glebach\n1.\nkasztanowych.\n2.\nczarnych ziemiach.\nB.\nwiecznie zielonych drzew\ni namorzynów,\n3.\nbrązowoczerwonych.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n19.3.\n20.\n21.1.\n21.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R","answer":"A","answer_text":"Zadanie 21.2. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego […].\nIV etap edukacyjny\n6.3) Zdający wyjaśnia zróżnicowanie\nformacji roślinnych na Ziemi […],\nprzyporządkowuje typowe gatunki flory\n[…] dla poszczególnych stref\nkrajobrazowych Ziemi.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawna odpowiedź\nA3","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**A3** - Podnóża masywu Kilimandżaro porasta formacja roślinna złożona z **odpornych na suszę roślin zielnych z nielicznymi drzewami i krzewami** (sawanna), występujących na glebach **brązowoczerwonych**.\n\n## Sposób 1 - Rozpoznanie formacji roślinnej z fotografii + klimat strefy\n\n**Krok 1 - co widzimy na fotografii?**\n\nNa zdjęciu widoczne są:\n- rozległa, sucha **trawa** pokrywająca równinę,\n- **pojedyncze drzewa akacjowe** o parasolowatym kształcie korony,\n- **słoń afrykański** - typowy megafaun sawanny,\n- w tle ośnieżony szczyt Kilimandżaro.\n\nTen krajobraz to klasyczna **sawanna tropikalna** - formacja złożona z traw i nielicznych drzew/krzewów przystosowanych do pory suchej. Pasuje zatem wariant **A** (odporne na suszę rośliny zielne z nielicznymi drzewami i krzewami).\n\nWariant B (wiecznie zielone drzewa i namorzyje) to wilgotny las równikowy lub mangrowce - zupełnie inny ekosystem, na zdjęciu niewidoczny.\n\n**Krok 2 - jaki typ gleby pod sawanną tropikalną?**\n\nKilimandżaro leży w Tanzanii, w strefie klimatu **tropikalnego z porą suchą (Aw)**. Gleby sawanny tropikalnej to **gleby brązowoczerwone** (ferralityczne lub fersiallityczne) - zabarwione tlenkami żelaza i glinu, ubogie w próchnicę.\n\n- **Kasztanowe** (opcja 1) - typowe dla stepów półsuchych strefy umiarkowanej (Kazachstan, Wielkie Równiny USA) - nie dla Afryki tropikalnej.\n- **Czarne ziemie** (opcja 2) - czarnoziemy lub wertysoły, zawierające dużo próchnicy; typowe dla stepów umiarkowanych (Ukraina, Rosja) lub wulkanicznych tropików z monsunowym nawilżeniem - nie dla otwartej sawanny pod Kilimandżaro.\n\nOdpowiedź: **A3**.\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez strefowość klimatyczno-glebową Afryki\n\nKilimandżaro leży na ok. \\(3^\\circ\\) S, u wschodnich wybrzeży Afryki. Strefa klimatyczna:\n\n- \\(0^\\circ\\)-\\(10^\\circ\\) N/S (interior Afryki Wschodniej) → **klimat Aw** (sawannowy, deszcze letnie, pora sucha).\n- Roczna suma opadów u podnóża: ok. 500-900 mm, wyraźna pora sucha.\n- Naturalna roślinność → **sawanna** ✓ (opcja A).\n- Gleby dominujące w tej strefie → **brązowoczerwone** (gleby laterytyczne/ferrytyczne w różnych stadiach), zabarwione wolnymi tlenkami Fe i Al - opcja **3** ✓.\n\nPionowa strefowość samego Kilimandżaro (od sawanny u podstawy → las górski → wrzosowisko → pustynia alpejska → lodowce) potwierdza, że na nizinnych podnóżach dominuje sawanna - nie las równikowy ani inne formacje.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 21.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za odpowiedź **A3** (jednocześnie poprawna litera A i poprawne uzasadnienie 3)\n> - **0 pkt** - za każdą inną kombinację (A1, A2, B1, B2, B3) lub odpowiedź niekompletną\n>\n> **Akceptowane warianty:** wyłącznie A3 - klucz nie wskazuje alternatyw.\n> **Wykluczone:** każda odpowiedź zawierająca literę B (namorzyje/wiecznie zielone lasy) lub uzasadnienia 1 (kasztanowe) i 2 (czarne ziemie).\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych. Wymagana jest wiedza z następujących działów geografii:\n\n> 🌍 **Strefy glebowo-roślinne Afryki** - sawanna tropikalna (klimat Aw wg Köppena) wykształca się między wilgotnym lasem równikowym a półpustynią. Dominuje trawiasta roślinność z akacjami i baobabiami, przystosowana do pory suchej (kserofity i rośliny suchorostne).\n\n> 🪨 **Gleby brązowoczerwone (ferralityczne/fersiallityczne)** - typowe dla tropikalnych stref sawannowych. Intensywne zabarwienie pochodzi od tlenków żelaza (Fe₂O₃ - hematyt, limonit) i glinu. Ubogie w próchnicę (szybki rozkład materii organicznej w cieple).\n\n> 🗺️ **Kilimandżaro** - najwyższy szczyt Afryki (5 895 m n.p.m.), masyw wulkaniczny w Tanzanii (\\(\\approx 3^\\circ\\) S, \\(37^\\circ\\) E). Leży w strefie klimatu Aw - sawanna u podnóża, pionowa strefowość roślinności aż do wiecznych śniegów.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna (typowy błąd ucznia) |\n| **B** | wiecznie zielone drzewa i namorzyje | Namorzyje to ekosystem nadbrzeżny (lasy mangrowe) - tylko przy brzegach oceanicznych/estuariach. Wiecznie zielone lasy tropikalne rosną w strefie Af (bez pory suchej) - nie u podnóża Kilimandżaro, gdzie jest wyraźna pora sucha. |\n| **1** (kasztanowe) | gleby kasztanowe | Kasztanowe gleby stepów półsuchych - strefa umiarkowana (Azja Centralna, Kazachstan, USA). Nie ma ich w tropikalnej Afryce Wschodniej. |\n| **2** (czarne ziemie) | czarne ziemie | Czarnoziemy lub wertysoły - strefy stepów umiarkowanych z dużą ilością próchnicy (Ukraina, Rosja) lub monsunowe tropiki z czarnymi iłami - nie sawanna typowa. |\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - mylenie sawanny z lasem równikowym.** Widząc \"Afryka\" i \"tropiki\", część uczniów automatycznie wybiera opcję B (wiecznie zielone drzewa). Tymczasem z fotografii jednoznacznie wynika, że to sawanna - dominuje trawa, drzewa są rzadkie i bezlistne/parasolowate, krajobraz suchy. Las równikowy to gęsty, wielopiętrowy las bez widocznego nieba.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - pomylenie gleb tropikalnych z czarnoziemami / kasztanowymi.** Uczniowie znający gleby z geografii Polski/Europy kojarzą \"żyzne gleby\" z czarnoziemami lub kasztanowymi. Jednak w Afryce tropikalnej gleby pod sawanną są **brązowoczerwone** - nie czarne, nie kasztanowe. Czarnoziemy to Europa Wschodnia i stepy umiarkowane. Kasztanowe - półsuche stepy umiarkowane.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - niepełna odpowiedź.** Zadanie wymaga zaznaczenia JEDNOCZEŚNIE litery (A lub B) i numeru uzasadnienia (1, 2 lub 3). Samo zaznaczenie A bez 3 (lub odwrotnie) daje 0 punktów - klucz wymaga pary A3.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - namorzyje kojarzą się z \"tropikalnym\"** i część uczniów wybiera B myśląc, że Afryka = tropiki = namorzyje. Namorzyje rosną wyłącznie w strefie pływów morskich (estuaria, laguny) - nie na równinie śródlądowej u podnóża wulkanu.","image":"img/geografia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-21.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 21.2. (0-1)
Zadanie wykonaj na podstawie poniższej fotografii, na której przedstawiono podnóża masywu
wulkanicznego Kilimandżaro.
www.multita.info
Dokończ zdanie - wybierz i zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie spośród
odpowiedzi 1.-3.
Podnóża masywu Kilimandżaro porasta przedstawiona na fotografii formacja roślinna
złożona z
A.
odpornych na suszę roślin
zielnych z nielicznymi
drzewami i krzewami,
występujących
na glebach
1.
kasztanowych.
2.
czarnych ziemiach.
B.
wiecznie zielonych drzew
i namorzynów,
3.
brązowoczerwonych.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
19.3.
20.
21.1.
21.2.
Maks. liczba pkt
1
1
1
1
Uzyskana liczba pkt
MGE_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 21.2. (0-1)
IV etap edukacyjny
I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących
środowiska przyrodniczego […].
IV etap edukacyjny
6.3) Zdający wyjaśnia zróżnicowanie
formacji roślinnych na Ziemi […],
przyporządkowuje typowe gatunki flory
[…] dla poszczególnych stref
krajobrazowych Ziemi.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawną odpowiedź.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Poprawna odpowiedź
A3

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

A3 - Podnóża masywu Kilimandżaro porasta formacja roślinna złożona z odpornych na suszę roślin zielnych z nielicznymi drzewami i krzewami (sawanna), występujących na glebach brązowoczerwonych.

\n

Sposób 1 - Rozpoznanie formacji roślinnej z fotografii + klimat strefy

\n

Krok 1 - co widzimy na fotografii?

\n

Na zdjęciu widoczne są:

\n\n

Ten krajobraz to klasyczna sawanna tropikalna - formacja złożona z traw i nielicznych drzew/krzewów przystosowanych do pory suchej. Pasuje zatem wariant A (odporne na suszę rośliny zielne z nielicznymi drzewami i krzewami).

\n

Wariant B (wiecznie zielone drzewa i namorzyje) to wilgotny las równikowy lub mangrowce - zupełnie inny ekosystem, na zdjęciu niewidoczny.

\n

Krok 2 - jaki typ gleby pod sawanną tropikalną?

\n

Kilimandżaro leży w Tanzanii, w strefie klimatu tropikalnego z porą suchą (Aw). Gleby sawanny tropikalnej to gleby brązowoczerwone (ferralityczne lub fersiallityczne) - zabarwione tlenkami żelaza i glinu, ubogie w próchnicę.

\n\n

Odpowiedź: A3.

\n

Sposób 2 - Weryfikacja przez strefowość klimatyczno-glebową Afryki

\n

Kilimandżaro leży na ok. \\(3^\\circ\\) S, u wschodnich wybrzeży Afryki. Strefa klimatyczna:

\n\n

Pionowa strefowość samego Kilimandżaro (od sawanny u podstawy → las górski → wrzosowisko → pustynia alpejska → lodowce) potwierdza, że na nizinnych podnóżach dominuje sawanna - nie las równikowy ani inne formacje.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 21.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - za odpowiedź A3 (jednocześnie poprawna litera A i poprawne uzasadnienie 3)
- 0 pkt - za każdą inną kombinację (A1, A2, B1, B2, B3) lub odpowiedź niekompletną

Akceptowane warianty: wyłącznie A3 - klucz nie wskazuje alternatyw.
Wykluczone: każda odpowiedź zawierająca literę B (namorzyje/wiecznie zielone lasy) lub uzasadnienia 1 (kasztanowe) i 2 (czarne ziemie).
\n

Wzory i referencje

\n

W tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych. Wymagana jest wiedza z następujących działów geografii:

\n
🌍 Strefy glebowo-roślinne Afryki - sawanna tropikalna (klimat Aw wg Köppena) wykształca się między wilgotnym lasem równikowym a półpustynią. Dominuje trawiasta roślinność z akacjami i baobabiami, przystosowana do pory suchej (kserofity i rośliny suchorostne).
\n
🪨 Gleby brązowoczerwone (ferralityczne/fersiallityczne) - typowe dla tropikalnych stref sawannowych. Intensywne zabarwienie pochodzi od tlenków żelaza (Fe₂O₃ - hematyt, limonit) i glinu. Ubogie w próchnicę (szybki rozkład materii organicznej w cieple).
\n
🗺️ Kilimandżaro - najwyższy szczyt Afryki (5 895 m n.p.m.), masyw wulkaniczny w Tanzanii (\\(\\approx 3^\\circ\\) S, \\(37^\\circ\\) E). Leży w strefie klimatu Aw - sawanna u podnóża, pionowa strefowość roślinności aż do wiecznych śniegów.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna (typowy błąd ucznia) |
| B | wiecznie zielone drzewa i namorzyje | Namorzyje to ekosystem nadbrzeżny (lasy mangrowe) - tylko przy brzegach oceanicznych/estuariach. Wiecznie zielone lasy tropikalne rosną w strefie Af (bez pory suchej) - nie u podnóża Kilimandżaro, gdzie jest wyraźna pora sucha. |
| 1 (kasztanowe) | gleby kasztanowe | Kasztanowe gleby stepów półsuchych - strefa umiarkowana (Azja Centralna, Kazachstan, USA). Nie ma ich w tropikalnej Afryce Wschodniej. |
| 2 (czarne ziemie) | czarne ziemie | Czarnoziemy lub wertysoły - strefy stepów umiarkowanych z dużą ilością próchnicy (Ukraina, Rosja) lub monsunowe tropiki z czarnymi iłami - nie sawanna typowa. |

\n

Typowe pułapki i częste błędy uczniów

\n
⚠️ Pułapka 1 - mylenie sawanny z lasem równikowym. Widząc "Afryka" i "tropiki", część uczniów automatycznie wybiera opcję B (wiecznie zielone drzewa). Tymczasem z fotografii jednoznacznie wynika, że to sawanna - dominuje trawa, drzewa są rzadkie i bezlistne/parasolowate, krajobraz suchy. Las równikowy to gęsty, wielopiętrowy las bez widocznego nieba.
\n
⚠️ Pułapka 2 - pomylenie gleb tropikalnych z czarnoziemami / kasztanowymi. Uczniowie znający gleby z geografii Polski/Europy kojarzą "żyzne gleby" z czarnoziemami lub kasztanowymi. Jednak w Afryce tropikalnej gleby pod sawanną są brązowoczerwone - nie czarne, nie kasztanowe. Czarnoziemy to Europa Wschodnia i stepy umiarkowane. Kasztanowe - półsuche stepy umiarkowane.
\n
⚠️ Pułapka 3 - niepełna odpowiedź. Zadanie wymaga zaznaczenia JEDNOCZEŚNIE litery (A lub B) i numeru uzasadnienia (1, 2 lub 3). Samo zaznaczenie A bez 3 (lub odwrotnie) daje 0 punktów - klucz wymaga pary A3.
\n
⚠️ Pułapka 4 - namorzyje kojarzą się z "tropikalnym" i część uczniów wybiera B myśląc, że Afryka = tropiki = namorzyje. Namorzyje rosną wyłącznie w strefie pływów morskich (estuaria, laguny) - nie na równinie śródlądowej u podnóża wulkanu.
"}]}