{"id":"geografia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/25","paper_id":"geografia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"25","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25. (02)\nNa mapie literami AC oznaczono trzy grupy państw. Każda grupa składa się z trzech\nnajwiększych producentów wybranych roślin oleistych.\nNa podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2015, Warszawa 2015.\nW każdym wierszu tabeli podkreśl roślinę oleistą, której głównych producentów\nprzedstawiono na powyższej mapie.\nGrupa\npaństw\nRośliny oleiste\nA\noliwka\nsezam\nsoja\nB\nkukurydza\nrzepak\nsłonecznik\nC\nbawełna\norzechy ziemne\npalma oleista\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n24.\n25.\nMaks. liczba pkt\n2\n2\nUzyskana liczba pkt\nA\nC\nB\nB\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 25. (0-2)\nIV etap edukacyjny - zakres podstawowy\nI. Wykorzystanie różnych źródeł informacji\ndo analizy i prezentowania współczesnych\nproblemów przyrodniczych, gospodarczych,\nspołecznych, kulturowych i politycznych.\nIV etap edukacyjny - zakres podstawowy\n2.3) Zdający opisuje główne obszary upraw\n[…] na świecie […].\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawny wybór trzech roślin.\n1 p. - za poprawny wybór dwóch roślin.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPoprawna odpowiedź\noliwka\nsłonecznik\npalma oleista","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Grupa państw | Podkreślona roślina oleista |\n| A (Włochy, Hiszpania, Grecja) | **oliwka** |\n| B (Ukraina, Rosja, Argentyna, pd. USA) | **słonecznik** |\n| C (Indonezja, Malezja, Tajlandia) | **palma oleista** |\n\n## Sposób 1 - powiązanie regionu uprawy z wymaganiami klimatycznymi rośliny\n\n**Grupa A - basen Morza Śródziemnego (Włochy, Hiszpania, Grecja):**\nKlimat śródziemnomorski (Csa/Csb): gorące, suche lato; łagodna, deszczowa zima. **Oliwka** (drzewo oliwne, *Olea europaea*) jest rośliną ściśle śródziemnomorską - wymaga długiego gorącego lata, nie znosi mrozów, rośnie na suchych, kamienistych glebach. To jeden z symboli krajobrazu śródziemnomorskiego.\n- Sezam → uprawiany w tropikach i subtropikach Azji i Afryki, NIE w Europie Pd.\n- Soja → USA, Brazylia, Argentyna, Chiny - kraje o wilgotnym klimacie umiarkowanym.\n→ **Odpowiedź: oliwka**\n\n**Grupa B - strefy umiarkowane (Ukraina, Rosja, pd. USA, Argentyna):**\nObszary stepów i lasostepów z klimatem kontynentalnym umiarkowanym lub podzwrotnikowym (Ukraina, Rosja - step pontyjski; Argentyna - pampasy). **Słonecznik** (*Helianthus annuus*) wymaga długiego, ciepłego i słonecznego lata oraz czarnoziemów - idealnie pasuje do Ukrainy i Rosji (łącznie >50% światowej produkcji) oraz Argentyny.\n- Kukurydza → głównie roślina skrobiowa, nie oleista w tym kontekście; poza tym jej liderzy to USA i Chiny.\n- Rzepak → tak, Rosja i Ukraina uprawiają rzepak, ale **liderzy rzepaku to Kanada, Chiny, Indie** - na mapie ich nie ma. Argentyna to nie lider rzepaku.\n→ **Odpowiedź: słonecznik**\n\n**Grupa C - Azja Południowo-Wschodnia (Indonezja, Malezja, Tajlandia):**\nKlimat równikowy (Af) i monsunowy - gorąco i wilgotno przez cały rok. **Palma oleista** (*Elaeis guineensis*) wymaga właśnie takich warunków: temperatury >24 °C i opadów >2000 mm/rok. Indonezja i Malezja razem odpowiadają za ok. 85% światowej produkcji oleju palmowego.\n- Bawełna → Pakistan, Indie, USA, Chiny - nie Azja Pd-Wsch.\n- Orzechy ziemne → Chiny, Indie, Nigeria - nie Indonezja/Malezja.\n→ **Odpowiedź: palma oleista**\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację błędnych opcji\n\nSprawdzamy każdą odrzuconą roślinę:\n\n**Grupa A** - dlaczego NIE sezam i NIE soja?\n- **Sezam**: uprawiany w Indiach, Chinach, Sudanie, Etiopii - kraje tropikalne/subtropikalne spoza Europy. Włochy i Grecja nie są liderami sezamu.\n- **Soja**: czołowi producenci to Brazylia, USA, Argentyna, Chiny. W grupie A nie ma żadnego z tych krajów - Grecja ani Włochy nie są nigdzie w top producentów soi.\n\n**Grupa B** - dlaczego NIE kukurydza i NIE rzepak?\n- **Kukurydza**: największy producent to USA - ale kukurydza nie jest roślina oleistą w tradycyjnym sensie; ponadto liderami są też Chiny i Brazylia, a Argentyna produkuje kukurydzę, ale liderem rzepaku Argentyna nie jest.\n- **Rzepak**: czołowi producenci to Kanada (#1), Chiny (#2), Indie (#3), UE (Niemcy, Francja). **Ukraina i Rosja weszły do top-5 dopiero po 2015 r.**, a **Argentyna NIE jest czołowym producentem rzepaku** - na pampasach dominuje słonecznik i soja. W danych z 2015 roku (Rocznik 2015) liderzy słonecznika to właśnie Ukraina, Rosja, Argentyna - co **bezpośrednio pasuje do mapy**.\n\n**Grupa C** - dlaczego NIE bawełna i NIE orzechy ziemne?\n- **Bawełna**: liderzy to Chiny, Indie, USA - NIE Indonezja czy Malezja (klimat za wilgotny, za mało słoneczny).\n- **Orzechy ziemne**: Chiny, Indie, Nigeria, Senegal - NIE Azja Pd-Wsch. Malezja nie jest wiodącym producentem orzechów ziemnych.\n\nEliminacja potwierdza: **oliwka, słonecznik, palma oleista**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 25, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za poprawny wybór trzech roślin: oliwka (A), słonecznik (B), palma oleista (C).\n> - **1 pkt** - za poprawny wybór dokładnie dwóch spośród trzech roślin.\n> - **0 pkt** - za poprawny wybór tylko jednej lub żadnej rośliny.\n>\n> **Akceptowane warianty:** Odpowiedź musi być zaznaczona przez podkreślenie (zgodnie z poleceniem \"podkreśl\"). Klucz nie wymaga uzasadnienia - samo podkreślenie właściwej nazwy wystarczy.\n>\n> **Uwaga:** Punkty sumują się - każda prawidłowo wskazana roślina to krok do pełnych 2 punktów. Wystarczy pomylić jedną, żeby stracić punkt.\n\n## Wzory i referencje (jeśli używane)\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wystarczy wiedza z zakresu **geografii rolnictwa** - rozmieszczenie głównych upraw roślin oleistych na świecie.\n\nKluczowe fakty faktograficzne:\n\n> 🌿 **Oliwka** - roślina ściśle śródziemnomorska. Wymaga klimatu Cs (śródziemnomorskiego). Główni producenci: Hiszpania (ok. 40% światowych zbiorów oliwek), Włochy, Grecja, Turcja, Maroko.\n\n> 🌻 **Słonecznik** - roślina stepowa, umiarkowany-ciepły klimat kontynentalny, czarnoziemy. Główni producenci (dane 2015): Ukraina (#1), Rosja (#2), Argentyna (#3). Ogółem Europa Wschodnia + Argentyna = >70% produkcji.\n\n> 🌴 **Palma oleista** - roślina równikowa. Wymaga T >24 °C i P >2000 mm/rok. Indonezja + Malezja = ok. 85% produkcji oleju palmowego na świecie. Trzeci producent to Nigeria lub Tajlandia (w różnych latach).\n\n> 🌍 **Klasyfikacja Köppena** (pomocniczo): klimat Csa/Csb → oliwka; Dfb/step kontynentalny → słonecznik; Af/Am → palma oleista.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Roślina (odrzucona) | Typowy błąd ucznia |\n| A - sezam | Sezam | Uczeń kojarzy sezam z ciepłym klimatem i śródziemnomorskim jedzeniem (bułki sezamowe, hummus), ale sezam uprawia się w Indiach, Chinach, Sudanie - nie w Europie Pd. |\n| A - soja | Soja | Uczeń myli soję z oliwą - obie są \"oleiste\", ale soja to klimat umiarkowany wilgotny Azji/Ameryk, nie basenu Morza Śródziemnego. |\n| B - kukurydza | Kukurydza | Uczeń zna USA i Argentynę jako producentów kukurydzy - i tak jest, ale kukurydza to roślina SKROBIOWA, nie oleista w kontekście tej tabeli; poza tym liderem jest też Chiny, których na mapie nie zaznaczono. |\n| B - rzepak | Rzepak | Uczeń wie, że Ukraina produkuje rzepak - i to prawda, ale liderzy rzepaku (Kanada, Chiny, Indie) NIE są na mapie w grupie B. Argentyna to nie lider rzepaku. |\n| C - bawełna | Bawełna | Uczeń kojarzy Azję z bawełną, ale liderzy bawełny to Chiny, Indie, USA, Pakistan - nie Indonezja czy Malezja. |\n| C - orzechy ziemne | Orzechy ziemne | Uczeń kojarzy tropiki z orzechami, ale liderzy to Chiny, Indie, Nigeria - nie Azja Pd-Wsch. |\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - rzepak zamiast słonecznika dla grupy B.** Wielu uczniów wie, że Ukraina i Rosja produkują rzepak (co jest prawdą - weszły do czołówki po 2010 r.), ale **w danych z 2015 r. liderami rzepaku są Kanada, Chiny, Indie** - żaden z nich nie jest zaznaczony w grupie B na mapie. Argentyna z kolei jest liderem **słonecznika i soi**, nie rzepaku. Słonecznik to \"roślina stepowa\" Europy Wschodniej i Ameryki Południowej.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - pomylenie \"oleistości\" kukurydzy.** Kukurydza technicznie dostarcza oleju kukurydzianego, więc uczeń może ją uznać za roślinę oleistą i wybrać dla grupy B (USA, Argentyna). Ale w klasyfikacji CKE i w kontekście zadania kukurydza to przede wszystkim roślina zbożowa/skrobiowa, a jej czołowi producenci (USA, Chiny, Brazylia) nie pasują do mapy - Chiny i Brazylia nie są zaznaczone w grupie B.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - mylenie regionów uprawy sezamu i oliwki.** Sezam kojarzy się z kuchnią śródziemnomorską (tahini, falafel), przez co uczeń może go przypisać do grupy A. Jednak **sezam uprawia się w Indiach, Chinach, Sudanie, Etiopii, Tanzanii** - klimat tropikalny/podrównikowy. Oliwka to niemal wyłącznie basen Morza Śródziemnego.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - przypisanie orzechów ziemnych do grupy C zamiast palmy.** Uczeń wie, że tropiki → orzechy, więc sięga po \"orzechy ziemne\" dla Indonezji/Malezji. Ale liderzy orzechów ziemnych to **Chiny i Indie**, nie Azja Pd-Wsch. Indonezja i Malezja to bezsprzecznie kraina palmy oleistej - ten fakt jest jednym z topowych w geografii rolnictwa na maturze rozszerzonej.","image":"img/geografia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 25. (02)
Na mapie literami AC oznaczono trzy grupy państw. Każda grupa składa się z trzech
największych producentów wybranych roślin oleistych.
Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2015, Warszawa 2015.
W każdym wierszu tabeli podkreśl roślinę oleistą, której głównych producentów
przedstawiono na powyższej mapie.
Grupa
państw
Rośliny oleiste
A
oliwka
sezam
soja
B
kukurydza
rzepak
słonecznik
C
bawełna
orzechy ziemne
palma oleista
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
24.
25.
Maks. liczba pkt
2
2
Uzyskana liczba pkt
A
C
B
B
MGE_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 25. (0-2)
IV etap edukacyjny - zakres podstawowy
I. Wykorzystanie różnych źródeł informacji
do analizy i prezentowania współczesnych
problemów przyrodniczych, gospodarczych,
społecznych, kulturowych i politycznych.
IV etap edukacyjny - zakres podstawowy
2.3) Zdający opisuje główne obszary upraw
[…] na świecie […].
Schemat punktowania
2 p. - za poprawny wybór trzech roślin.
1 p. - za poprawny wybór dwóch roślin.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.
Poprawna odpowiedź
oliwka
słonecznik
palma oleista

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Grupa państw | Podkreślona roślina oleista |
| A (Włochy, Hiszpania, Grecja) | oliwka |
| B (Ukraina, Rosja, Argentyna, pd. USA) | słonecznik |
| C (Indonezja, Malezja, Tajlandia) | palma oleista |

\n

Sposób 1 - powiązanie regionu uprawy z wymaganiami klimatycznymi rośliny

\n

Grupa A - basen Morza Śródziemnego (Włochy, Hiszpania, Grecja):
Klimat śródziemnomorski (Csa/Csb): gorące, suche lato; łagodna, deszczowa zima. Oliwka (drzewo oliwne, Olea europaea) jest rośliną ściśle śródziemnomorską - wymaga długiego gorącego lata, nie znosi mrozów, rośnie na suchych, kamienistych glebach. To jeden z symboli krajobrazu śródziemnomorskiego.

\n\n

→ Odpowiedź: oliwka

\n

Grupa B - strefy umiarkowane (Ukraina, Rosja, pd. USA, Argentyna):
Obszary stepów i lasostepów z klimatem kontynentalnym umiarkowanym lub podzwrotnikowym (Ukraina, Rosja - step pontyjski; Argentyna - pampasy). Słonecznik (Helianthus annuus) wymaga długiego, ciepłego i słonecznego lata oraz czarnoziemów - idealnie pasuje do Ukrainy i Rosji (łącznie >50% światowej produkcji) oraz Argentyny.

\n\n

→ Odpowiedź: słonecznik

\n

Grupa C - Azja Południowo-Wschodnia (Indonezja, Malezja, Tajlandia):
Klimat równikowy (Af) i monsunowy - gorąco i wilgotno przez cały rok. Palma oleista (Elaeis guineensis) wymaga właśnie takich warunków: temperatury >24 °C i opadów >2000 mm/rok. Indonezja i Malezja razem odpowiadają za ok. 85% światowej produkcji oleju palmowego.

\n\n

→ Odpowiedź: palma oleista

\n

Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację błędnych opcji

\n

Sprawdzamy każdą odrzuconą roślinę:

\n

Grupa A - dlaczego NIE sezam i NIE soja?

\n\n

Grupa B - dlaczego NIE kukurydza i NIE rzepak?

\n\n

Grupa C - dlaczego NIE bawełna i NIE orzechy ziemne?

\n\n

Eliminacja potwierdza: oliwka, słonecznik, palma oleista.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 25, max 2 pkt):
- 2 pkt - za poprawny wybór trzech roślin: oliwka (A), słonecznik (B), palma oleista (C).
- 1 pkt - za poprawny wybór dokładnie dwóch spośród trzech roślin.
- 0 pkt - za poprawny wybór tylko jednej lub żadnej rośliny.

Akceptowane warianty: Odpowiedź musi być zaznaczona przez podkreślenie (zgodnie z poleceniem "podkreśl"). Klucz nie wymaga uzasadnienia - samo podkreślenie właściwej nazwy wystarczy.

Uwaga: Punkty sumują się - każda prawidłowo wskazana roślina to krok do pełnych 2 punktów. Wystarczy pomylić jedną, żeby stracić punkt.
\n

Wzory i referencje (jeśli używane)

\n

W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wystarczy wiedza z zakresu geografii rolnictwa - rozmieszczenie głównych upraw roślin oleistych na świecie.

\n

Kluczowe fakty faktograficzne:

\n
🌿 Oliwka - roślina ściśle śródziemnomorska. Wymaga klimatu Cs (śródziemnomorskiego). Główni producenci: Hiszpania (ok. 40% światowych zbiorów oliwek), Włochy, Grecja, Turcja, Maroko.
\n
🌻 Słonecznik - roślina stepowa, umiarkowany-ciepły klimat kontynentalny, czarnoziemy. Główni producenci (dane 2015): Ukraina (#1), Rosja (#2), Argentyna (#3). Ogółem Europa Wschodnia + Argentyna = >70% produkcji.
\n
🌴 Palma oleista - roślina równikowa. Wymaga T >24 °C i P >2000 mm/rok. Indonezja + Malezja = ok. 85% produkcji oleju palmowego na świecie. Trzeci producent to Nigeria lub Tajlandia (w różnych latach).
\n
🌍 Klasyfikacja Köppena (pomocniczo): klimat Csa/Csb → oliwka; Dfb/step kontynentalny → słonecznik; Af/Am → palma oleista.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Roślina (odrzucona) | Typowy błąd ucznia |
| A - sezam | Sezam | Uczeń kojarzy sezam z ciepłym klimatem i śródziemnomorskim jedzeniem (bułki sezamowe, hummus), ale sezam uprawia się w Indiach, Chinach, Sudanie - nie w Europie Pd. |
| A - soja | Soja | Uczeń myli soję z oliwą - obie są "oleiste", ale soja to klimat umiarkowany wilgotny Azji/Ameryk, nie basenu Morza Śródziemnego. |
| B - kukurydza | Kukurydza | Uczeń zna USA i Argentynę jako producentów kukurydzy - i tak jest, ale kukurydza to roślina SKROBIOWA, nie oleista w kontekście tej tabeli; poza tym liderem jest też Chiny, których na mapie nie zaznaczono. |
| B - rzepak | Rzepak | Uczeń wie, że Ukraina produkuje rzepak - i to prawda, ale liderzy rzepaku (Kanada, Chiny, Indie) NIE są na mapie w grupie B. Argentyna to nie lider rzepaku. |
| C - bawełna | Bawełna | Uczeń kojarzy Azję z bawełną, ale liderzy bawełny to Chiny, Indie, USA, Pakistan - nie Indonezja czy Malezja. |
| C - orzechy ziemne | Orzechy ziemne | Uczeń kojarzy tropiki z orzechami, ale liderzy to Chiny, Indie, Nigeria - nie Azja Pd-Wsch. |

\n

Typowe pułapki i częste błędy uczniów

\n
⚠️ Pułapka 1 - rzepak zamiast słonecznika dla grupy B. Wielu uczniów wie, że Ukraina i Rosja produkują rzepak (co jest prawdą - weszły do czołówki po 2010 r.), ale w danych z 2015 r. liderami rzepaku są Kanada, Chiny, Indie - żaden z nich nie jest zaznaczony w grupie B na mapie. Argentyna z kolei jest liderem słonecznika i soi, nie rzepaku. Słonecznik to "roślina stepowa" Europy Wschodniej i Ameryki Południowej.
\n
⚠️ Pułapka 2 - pomylenie "oleistości" kukurydzy. Kukurydza technicznie dostarcza oleju kukurydzianego, więc uczeń może ją uznać za roślinę oleistą i wybrać dla grupy B (USA, Argentyna). Ale w klasyfikacji CKE i w kontekście zadania kukurydza to przede wszystkim roślina zbożowa/skrobiowa, a jej czołowi producenci (USA, Chiny, Brazylia) nie pasują do mapy - Chiny i Brazylia nie są zaznaczone w grupie B.
\n
⚠️ Pułapka 3 - mylenie regionów uprawy sezamu i oliwki. Sezam kojarzy się z kuchnią śródziemnomorską (tahini, falafel), przez co uczeń może go przypisać do grupy A. Jednak sezam uprawia się w Indiach, Chinach, Sudanie, Etiopii, Tanzanii - klimat tropikalny/podrównikowy. Oliwka to niemal wyłącznie basen Morza Śródziemnego.
\n
⚠️ Pułapka 4 - przypisanie orzechów ziemnych do grupy C zamiast palmy. Uczeń wie, że tropiki → orzechy, więc sięga po "orzechy ziemne" dla Indonezji/Malezji. Ale liderzy orzechów ziemnych to Chiny i Indie, nie Azja Pd-Wsch. Indonezja i Malezja to bezsprzecznie kraina palmy oleistej - ten fakt jest jednym z topowych w geografii rolnictwa na maturze rozszerzonej.
"}]}