{"id":"geografia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/29","paper_id":"geografia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"29","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29. (0-1)\nWedług Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) około 90%\nświatowych zasobów ryb jest nadmiernie eksploatowanych lub zagrożonych przełowieniem.\nNa podstawie: www.msc.org\nZaznacz dwa czynniki, które sprzyjają ograniczeniu nadmiernej eksploatacji łowisk\nmorskich i służą zrównoważonej światowej gospodarce morskiej.\nA. Rozwój akwakultury.\nB. Zwiększenie połowów ryb głębinowych.\nC. Wzrost zatrudnienia we flocie trawlerów.\nD. Wzrost przemysłowych połowów ssaków morskich.\nE. Dostosowywanie limitów połowów do zasobności łowisk.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n26.\n27.\n28.\n29.\nMaks. liczba pkt\n2\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 29. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIII. Proponowanie rozwiązań problemów\nwystępujących w środowisku\ngeograficznym, zgodnie z koncepcją\nzrównoważonego rozwoju i zasadami\nwspółpracy, w tym międzynarodowej.\nIV etap edukacyjny\n6.6) Zdający omawia podstawowe zasady\nzrównoważonego rozwoju i ocenia\nmożliwości ich realizacji w skali […]\nregionalnej i globalnej.\nSchemat punktowania\n1 p. - za dwie poprawne odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\nA., E.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**A. Rozwój akwakultury** oraz **E. Dostosowywanie limitów połowów do zasobności łowisk.**\n\nObie odpowiedzi muszą być zaznaczone łącznie - tylko wtedy przysługuje 1 punkt.\n\n## Sposób 1 - Analiza każdej opcji przez pytanie \"czy to zmniejsza presję na dzikie łowiska?\"\n\nKluczowe kryterium oceny każdej opcji to: **czy działanie zmniejsza presję człowieka na dzikie populacje ryb morskich i sprzyja ich odtworzeniu?**\n\n**A. Rozwój akwakultury** - hodowla ryb, skorupiaków i małży w kontrolowanych warunkach (stawy, klatki morskie, farmy przybrzeżne). Akwakultura zastępuje połowy dzikich ryb - konsument kupuje rybę hodowlaną zamiast dziką. Zmniejsza się presja na naturalne łowiska. ✅ **Sprzyja zrównoważonej gospodarce morskiej.**\n\n**B. Zwiększenie połowów ryb głębinowych** - ryby głębinowe (np. gładzica, mora, grenadier) są wyjątkowo wolno rozmnażające się i długowieczne. Ich eksploatacja przemysłowa to jeden z najbardziej destrukcyjnych typów połowów. ❌ **Pogłębia eksploatację, nie ogranicza.**\n\n**C. Wzrost zatrudnienia we flocie trawlerów** - trawlery to statki połowowe ciągnące wielkie sieci denne, niszczące biotopy denna i łowiące masowo wszystkie gatunki. Więcej trawlerów = więcej połowów = większa presja. ❌ **Nasila problem.**\n\n**D. Wzrost przemysłowych połowów ssaków morskich** - wieloryby, delfiny, foki. Polowania przemysłowe są w większości zakazane przez moratorium IWC (1986), a ssaki morskie są elementem morskich łańcuchów pokarmowych. Ich redukcja destabilizuje ekosystem. ❌ **Niszczy ekosystem morski.**\n\n**E. Dostosowywanie limitów połowów do zasobności łowisk** - kwoty połowowe (TAC - Total Allowable Catch) ustalane na podstawie badań naukowych biostanu populacji to kluczowy mechanizm zarządzania rybołówstwem. Gdy populacja się odtwarza, limit rośnie; gdy spada - jest redukowany. ✅ **To fundament zrównoważonej gospodarki morskiej.**\n\n**Odpowiedź: A i E.**\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację: które działania ZWIĘKSZAJĄ presję na łowiska?\n\nPodejście odwrotne: odrzuć opcje, które wprost zwiększają skalę połowów lub niszczą środowisko morskie.\n\n- **B** = więcej połowów (głębinowych) → więcej eksploatacji → odrzucamy.\n- **C** = więcej trawlerów → więcej połowów → odrzucamy.\n- **D** = więcej polowań na ssaki → niszczenie ekosystemu → odrzucamy.\n\nZostają dwie opcje: **A** i **E**.\n\n- **A** (akwakultura) = alternatywa dla połowów dzikich ryb → redukuje presję na łowiska → **zostaje**.\n- **E** (limity połowów) = narzędzie regulacyjne chroniące biostan → **zostaje**.\n\nEliminacja działa bezbłędnie: wszystkie trzy odrzucone opcje wprost zwiększają presję lub niszczą ekosystem, natomiast A i E są mechanizmami ochronnymi i regulacyjnymi.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 29, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za zaznaczenie dokładnie dwóch poprawnych odpowiedzi: **A i E** (obie muszą być zaznaczone).\n> - **0 pkt** - za zaznaczenie tylko jednej z dwóch poprawnych odpowiedzi, za zaznaczenie jakiejkolwiek błędnej odpowiedzi (nawet jeśli obie poprawne też są zaznaczone - zaznaczenie B, C lub D dyskwalifikuje odpowiedź), lub za odpowiedź pustą.\n>\n> **Akceptowane warianty:** dokładnie A i E - bez żadnej innej odpowiedzi.\n>\n> **Wykluczone:** każda kombinacja zawierająca B, C lub D; zaznaczenie tylko A albo tylko E.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wymagana jest wiedza z zakresu geografii ekonomicznej - **gospodarka morska i zrównoważony rozwój**.\n\n> 🌊 **Akwakultura** - hodowla organizmów wodnych (ryby, małże, algi, krewetki) w kontrolowanych warunkach. Globalnie ok. 50% spożywanych owoców morza pochodzi już z akwakultury. Kraje wiodące: Chiny (~60% światowej produkcji), Norwegia (łosoś), Wietnam (tilapia, krewetki).\n\n> 🎣 **TAC (Total Allowable Catch)** - całkowity dopuszczalny połów, ustalany przez organy zarządzające rybołówstwem (np. UE dla Morza Bałtyckiego i Północnego, ICES - Międzynarodowa Rada Badań Morza) na podstawie ocen naukowych zasobności stad ryb. Instrument wdrażany przez kwoty krajowe i licencje połowowe.\n\n> 📌 **Zasada zrównoważonego rybołówstwa (MSY - Maximum Sustainable Yield)**: maksymalny połów, który nie zmniejsza zdolności reprodukcyjnej populacji w długim terminie - podstawa naukowa dla ustalania TAC.\n\n> 🌍 **FAO** (Food and Agriculture Organization ONZ) - organ monitorujący stan globalnych zasobów rybnych; od 2022 r. szacuje, że ponad 35% stad ryb jest poławianych na poziomie biologicznie niemożliwym do utrzymania.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna (typowy błąd ucznia) |\n| B | Zwiększenie połowów ryb głębinowych | Uczeń myśli: \"głębinowe = nieeksploatowane = wolny zapas\" - błąd, bo ryby głębinowe żyją setki lat, rozmnażają się wolno i są skrajnie wrażliwe na eksploatację. To odwrotność zrównoważoności. |\n| C | Wzrost zatrudnienia we flocie trawlerów | Uczeń kojarzy \"wzrost zatrudnienia\" z rozwojem i postępem - tu jednak wzrost floty trawlerów = wzrost połowów przemysłowych = pogłębienie nadeksploatacji. |\n| D | Wzrost przemysłowych połowów ssaków morskich | Uczeń może pomylić \"ssaki morskie\" z rybami i założyć, że polowanie na foki/wieloryby \"odciąży\" łowiska ryb. W rzeczywistości ssaki są drapieżnikami szczytowymi, ich usunięcie destabilizuje całe morskie łańcuchy pokarmowe. |\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - zaznaczenie tylko jednej poprawnej odpowiedzi (np. tylko E):** Klucz CKE przyznaje 1 punkt wyłącznie za zaznaczenie obu: A **i** E. Zaznaczenie tylko jednej, nawet poprawnej, daje 0 punktów. Zawsze sprawdź, czy w poleceniu jest \"zaznacz dwa\".\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - mylenie \"więcej zatrudnienia\" z \"korzyścią dla środowiska\":** Wzrost zatrudnienia we flocie trawlerów (opcja C) brzmi jak \"rozwój\" - ekonomicznie może być pozytywny dla rybołówstwa jako sektora, ale z punktu widzenia ochrony zasobów morskich to katastrofa. Na maturze zawsze pytaj: \"czy to chroni łowiska czy je eksploatuje?\"\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - \"głębia = nieskończony zasób\":** Wiele osób instynktownie traktuje ocean głęboki jako niewykorzystany rezerwuar. Tymczasem ryby głębinowe (np. grenadier, hoki) mają jeden z najwolniejszych cykli reprodukcyjnych spośród wszystkich kręgowców i są skrajnie podatne na przetrzebienie. Opcja B to klasyczna \"pułapka na ignorantów\" w zadaniach o rybołówstwie.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - zaznaczenie 3 odpowiedzi \"na wszelki wypadek\":** Niektórzy uczniowie zaznaczają A, E i np. jeszcze B. Każda błędna odpowiedź dyskwalifikuje całą odpowiedź. Trzeba wybrać dokładnie dwie - nie więcej, nie mniej.","image":"img/geografia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 29. (0-1)<br>Według Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) około 90%<br>światowych zasobów ryb jest nadmiernie eksploatowanych lub zagrożonych przełowieniem.<br>Na podstawie: www.msc.org<br>Zaznacz dwa czynniki, które sprzyjają ograniczeniu nadmiernej eksploatacji łowisk<br>morskich i służą zrównoważonej światowej gospodarce morskiej.<br>A. Rozwój akwakultury.<br>B. Zwiększenie połowów ryb głębinowych.<br>C. Wzrost zatrudnienia we flocie trawlerów.<br>D. Wzrost przemysłowych połowów ssaków morskich.<br>E. Dostosowywanie limitów połowów do zasobności łowisk.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>26.<br>27.<br>28.<br>29.<br>Maks. liczba pkt<br>2<br>2<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MGE_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 29. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>III. Proponowanie rozwiązań problemów<br>występujących w środowisku<br>geograficznym, zgodnie z koncepcją<br>zrównoważonego rozwoju i zasadami<br>współpracy, w tym międzynarodowej.<br>IV etap edukacyjny<br>6.6) Zdający omawia podstawowe zasady<br>zrównoważonego rozwoju i ocenia<br>możliwości ich realizacji w skali […]<br>regionalnej i globalnej.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawne odpowiedzi<br>A., E.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>A. Rozwój akwakultury</strong> oraz <strong>E. Dostosowywanie limitów połowów do zasobności łowisk.</strong></p>\n<p>Obie odpowiedzi muszą być zaznaczone łącznie - tylko wtedy przysługuje 1 punkt.</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza każdej opcji przez pytanie &quot;czy to zmniejsza presję na dzikie łowiska?&quot;</h4>\n<p>Kluczowe kryterium oceny każdej opcji to: <strong>czy działanie zmniejsza presję człowieka na dzikie populacje ryb morskich i sprzyja ich odtworzeniu?</strong></p>\n<p><strong>A. Rozwój akwakultury</strong> - hodowla ryb, skorupiaków i małży w kontrolowanych warunkach (stawy, klatki morskie, farmy przybrzeżne). Akwakultura zastępuje połowy dzikich ryb - konsument kupuje rybę hodowlaną zamiast dziką. Zmniejsza się presja na naturalne łowiska. ✅ <strong>Sprzyja zrównoważonej gospodarce morskiej.</strong></p>\n<p><strong>B. Zwiększenie połowów ryb głębinowych</strong> - ryby głębinowe (np. gładzica, mora, grenadier) są wyjątkowo wolno rozmnażające się i długowieczne. Ich eksploatacja przemysłowa to jeden z najbardziej destrukcyjnych typów połowów. ❌ <strong>Pogłębia eksploatację, nie ogranicza.</strong></p>\n<p><strong>C. Wzrost zatrudnienia we flocie trawlerów</strong> - trawlery to statki połowowe ciągnące wielkie sieci denne, niszczące biotopy denna i łowiące masowo wszystkie gatunki. Więcej trawlerów = więcej połowów = większa presja. ❌ <strong>Nasila problem.</strong></p>\n<p><strong>D. Wzrost przemysłowych połowów ssaków morskich</strong> - wieloryby, delfiny, foki. Polowania przemysłowe są w większości zakazane przez moratorium IWC (1986), a ssaki morskie są elementem morskich łańcuchów pokarmowych. Ich redukcja destabilizuje ekosystem. ❌ <strong>Niszczy ekosystem morski.</strong></p>\n<p><strong>E. Dostosowywanie limitów połowów do zasobności łowisk</strong> - kwoty połowowe (TAC - Total Allowable Catch) ustalane na podstawie badań naukowych biostanu populacji to kluczowy mechanizm zarządzania rybołówstwem. Gdy populacja się odtwarza, limit rośnie; gdy spada - jest redukowany. ✅ <strong>To fundament zrównoważonej gospodarki morskiej.</strong></p>\n<p><strong>Odpowiedź: A i E.</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację: które działania ZWIĘKSZAJĄ presję na łowiska?</h4>\n<p>Podejście odwrotne: odrzuć opcje, które wprost zwiększają skalę połowów lub niszczą środowisko morskie.</p>\n<ul><li><strong>B</strong> = więcej połowów (głębinowych) → więcej eksploatacji → odrzucamy.</li><li><strong>C</strong> = więcej trawlerów → więcej połowów → odrzucamy.</li><li><strong>D</strong> = więcej polowań na ssaki → niszczenie ekosystemu → odrzucamy.</li></ul>\n<p>Zostają dwie opcje: <strong>A</strong> i <strong>E</strong>.</p>\n<ul><li><strong>A</strong> (akwakultura) = alternatywa dla połowów dzikich ryb → redukuje presję na łowiska → <strong>zostaje</strong>.</li><li><strong>E</strong> (limity połowów) = narzędzie regulacyjne chroniące biostan → <strong>zostaje</strong>.</li></ul>\n<p>Eliminacja działa bezbłędnie: wszystkie trzy odrzucone opcje wprost zwiększają presję lub niszczą ekosystem, natomiast A i E są mechanizmami ochronnymi i regulacyjnymi.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 29, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za zaznaczenie dokładnie dwóch poprawnych odpowiedzi: <strong>A i E</strong> (obie muszą być zaznaczone).<br>- <strong>0 pkt</strong> - za zaznaczenie tylko jednej z dwóch poprawnych odpowiedzi, za zaznaczenie jakiejkolwiek błędnej odpowiedzi (nawet jeśli obie poprawne też są zaznaczone - zaznaczenie B, C lub D dyskwalifikuje odpowiedź), lub za odpowiedź pustą.<br><br><strong>Akceptowane warianty:</strong> dokładnie A i E - bez żadnej innej odpowiedzi.<br><br><strong>Wykluczone:</strong> każda kombinacja zawierająca B, C lub D; zaznaczenie tylko A albo tylko E.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wymagana jest wiedza z zakresu geografii ekonomicznej - <strong>gospodarka morska i zrównoważony rozwój</strong>.</p>\n<blockquote>🌊 <strong>Akwakultura</strong> - hodowla organizmów wodnych (ryby, małże, algi, krewetki) w kontrolowanych warunkach. Globalnie ok. 50% spożywanych owoców morza pochodzi już z akwakultury. Kraje wiodące: Chiny (~60% światowej produkcji), Norwegia (łosoś), Wietnam (tilapia, krewetki).</blockquote>\n<blockquote>🎣 <strong>TAC (Total Allowable Catch)</strong> - całkowity dopuszczalny połów, ustalany przez organy zarządzające rybołówstwem (np. UE dla Morza Bałtyckiego i Północnego, ICES - Międzynarodowa Rada Badań Morza) na podstawie ocen naukowych zasobności stad ryb. Instrument wdrażany przez kwoty krajowe i licencje połowowe.</blockquote>\n<blockquote>📌 <strong>Zasada zrównoważonego rybołówstwa (MSY - Maximum Sustainable Yield)</strong>: maksymalny połów, który nie zmniejsza zdolności reprodukcyjnej populacji w długim terminie - podstawa naukowa dla ustalania TAC.</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>FAO</strong> (Food and Agriculture Organization ONZ) - organ monitorujący stan globalnych zasobów rybnych; od 2022 r. szacuje, że ponad 35% stad ryb jest poławianych na poziomie biologicznie niemożliwym do utrzymania.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna (typowy błąd ucznia) |<br>| B | Zwiększenie połowów ryb głębinowych | Uczeń myśli: &quot;głębinowe = nieeksploatowane = wolny zapas&quot; - błąd, bo ryby głębinowe żyją setki lat, rozmnażają się wolno i są skrajnie wrażliwe na eksploatację. To odwrotność zrównoważoności. |<br>| C | Wzrost zatrudnienia we flocie trawlerów | Uczeń kojarzy &quot;wzrost zatrudnienia&quot; z rozwojem i postępem - tu jednak wzrost floty trawlerów = wzrost połowów przemysłowych = pogłębienie nadeksploatacji. |<br>| D | Wzrost przemysłowych połowów ssaków morskich | Uczeń może pomylić &quot;ssaki morskie&quot; z rybami i założyć, że polowanie na foki/wieloryby &quot;odciąży&quot; łowiska ryb. W rzeczywistości ssaki są drapieżnikami szczytowymi, ich usunięcie destabilizuje całe morskie łańcuchy pokarmowe. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i częste błędy uczniów</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - zaznaczenie tylko jednej poprawnej odpowiedzi (np. tylko E):</strong> Klucz CKE przyznaje 1 punkt wyłącznie za zaznaczenie obu: A <strong>i</strong> E. Zaznaczenie tylko jednej, nawet poprawnej, daje 0 punktów. Zawsze sprawdź, czy w poleceniu jest &quot;zaznacz dwa&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - mylenie &quot;więcej zatrudnienia&quot; z &quot;korzyścią dla środowiska&quot;:</strong> Wzrost zatrudnienia we flocie trawlerów (opcja C) brzmi jak &quot;rozwój&quot; - ekonomicznie może być pozytywny dla rybołówstwa jako sektora, ale z punktu widzenia ochrony zasobów morskich to katastrofa. Na maturze zawsze pytaj: &quot;czy to chroni łowiska czy je eksploatuje?&quot;</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - &quot;głębia = nieskończony zasób&quot;:</strong> Wiele osób instynktownie traktuje ocean głęboki jako niewykorzystany rezerwuar. Tymczasem ryby głębinowe (np. grenadier, hoki) mają jeden z najwolniejszych cykli reprodukcyjnych spośród wszystkich kręgowców i są skrajnie podatne na przetrzebienie. Opcja B to klasyczna &quot;pułapka na ignorantów&quot; w zadaniach o rybołówstwie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 4 - zaznaczenie 3 odpowiedzi &quot;na wszelki wypadek&quot;:</strong> Niektórzy uczniowie zaznaczają A, E i np. jeszcze B. Każda błędna odpowiedź dyskwalifikuje całą odpowiedź. Trzeba wybrać dokładnie dwie - nie więcej, nie mniej.</blockquote>"}]}