{"id":"geografia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/30","paper_id":"geografia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"30","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 30. (02)\nW tabeli przedstawiono udział głównych nośników energii wykorzystywanych do produkcji\nenergii elektrycznej w Polsce w roku 2012 i udział tych nośników prognozowany na rok 2030.\nWyszczególnienie\n2012 r.\n2030 r.\nUdział w %\nwęgiel kamienny i brunatny\n83,0\n56,6\ngaz ziemny\n3,9\n6,6\nprodukty naftowe\n1,8\n1,5\nenergia odnawialna\n11,3\n19,6\nNa podstawie: Ł. Lelek, J. Kulczycka, A. Lewandowska, Środowiskowa ocena prognozowanej struktury\nwytwarzania energii elektrycznej w Polsce do 2030 roku, www.min-pan.krakow.pl\nPrzedstaw dwie przyczyny prognozowanych zmian w udziale głównych nośników\nenergii wykorzystywanych w Polsce do produkcji energii elektrycznej.\n1\n2","answer":null,"answer_text":"Zadanie 30. (0-2)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej\n[…].\nIV etap edukacyjny\n9.7) Zdający charakteryzuje zmiany\nw strukturze zużycia energii postępujące\nwraz z rozwojem gospodarczym państw\nświata […].\nSchemat punktowania\n2 p. - za podanie dwóch poprawnych przyczyn.\n1 p. - za podanie jednej poprawnej przyczyny.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPrzykładowe odpowiedzi\n Polityka energetyczna Unii Europejskiej zobowiązuje Polskę do wzrostu udziału\nodnawialnych źródeł energii.\n Szkodliwość pozyskiwania i przetwarzania nieodnawialnych źródeł energii (dla środowiska\ni zdrowia ludności), nakazuje zmniejszenie udziału tych źródeł energii i wzrost udziału\nźródeł odnawialnych.\n Wzrostowi udziału gazu ziemnego będzie sprzyjało funkcjonowanie terminala LNG\nw Świnoujściu (gazoportu).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n1. **Zobowiązania Polski wobec UE** - polityka energetyczna Unii Europejskiej wymusza wzrost udziału odnawialnych źródeł energii (OZE) i ograniczenie emisji CO₂ z paliw kopalnych.\n2. **Szkodliwość środowiskowa węgla** - spalanie węgla kamiennego i brunatnego powoduje wysoką emisję CO₂, SO₂ i pyłów, co wymusza stopniowe odchodzenie od tego nośnika i zastępowanie go OZE i gazem.\n\n*(Klucz CKE akceptuje też: gazoportu/terminala LNG w Świnoujściu jako czynnik sprzyjający wzrostowi udziału gazu ziemnego.)*\n\n## Sposób 1 - analiza zmian w tabeli + przyczyny zewnętrzne (UE)\n\n**Krok 1: Zidentyfikuj kierunek zmian.**\n\nZ tabeli wynika:\n- Węgiel: spada z 83,0% → 56,6% (o prawie 27 punktów procentowych).\n- OZE: rośnie z 11,3% → 19,6%.\n- Gaz ziemny: rośnie z 3,9% → 6,6%.\n- Produkty naftowe: lekki spadek.\n\nDominującym trendem jest **odejście od węgla** i **wzrost OZE oraz gazu**.\n\n**Krok 2: Poszukaj przyczyny zewnętrznej - dlaczego Polska MUSIAŁA to zaplanować?**\n\nPolska jest członkiem UE od 2004 r. Unia Europejska narzuciła:\n- **Dyrektywy o energii odnawialnej** (cel 20% OZE do 2020, następnie 32% do 2030 - tzw. pakiet klimatyczno-energetyczny).\n- **System handlu emisjami CO₂ (ETS)** - im więcej węgla spalasz, tym droższe pozwolenia na emisję, co finansowo wymusza przejście na czystsze źródła.\n\nWniosek: **Polityka klimatyczna i energetyczna UE** to główna przyczyna prognozowanych zmian.\n\n**Krok 3: Poszukaj przyczyny środowiskowej/wewnętrznej.**\n\nSpalanie węgla to największe źródło smogu i chorób układu oddechowego w Polsce (raport WHO). Rosnąca świadomość społeczna i presja na ochronę środowiska, a także kosztowna rekultywacja terenów po kopalniach, powoduje zmniejszanie udziału węgla w miksie energetycznym.\n\n**Wynik:** Dwie przyczyny to (1) zobowiązania unijne dot. OZE i redukcji CO₂ oraz (2) szkodliwość środowiskowa i zdrowotna spalania węgla.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez trzecią zmianę (gaz ziemny + terminal LNG)\n\nOprócz wzrostu OZE klucz CKE wskazuje wzrost gazu ziemnego (3,9% → 6,6%) jako osobny trend, wymagający osobnej przyczyny, jeśli uczeń ją opisuje.\n\n**Argument weryfikujący:** W 2015 r. otwarto **terminal LNG w Świnoujściu** (gazoport), który umożliwia Polsce import skroplonego gazu ziemnego drogą morską - uniezależniając kraj od jednego dostawcy (Rosji). Gaz ziemny emituje ok. 50% mniej CO₂ niż węgiel, więc stanowi \"pomost\" w transformacji energetycznej.\n\nJeśli uczeń napisze tę odpowiedź jako jedną z dwóch przyczyn - klucz CKE ją akceptuje.\n\n**Weryfikacja spójności:** Suma udziałów w 2030 r. (56,6 + 6,6 + 1,5 + 19,6 = 84,3%) nie daje 100% - brakujące ~15,7% to zapewne energia jądrowa lub inne źródła (m.in. plany budowy elektrowni jądrowej w Polsce, które były prognozowane na ten okres). To potwierdza, że transformacja była wielokierunkowa i sterowana polityką państwa/UE.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 30, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za podanie **dwóch** poprawnych i różnych przyczyn prognozowanych zmian.\n> - **1 pkt** - za podanie **jednej** poprawnej przyczyny.\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niespełniającą kryteriów (np. opis zmian zamiast przyczyn, odpowiedź ogólnikowa).\n>\n> **Akceptowane warianty (z przykładowych odpowiedzi CKE):**\n> 1. Polityka energetyczna UE zobowiązuje Polskę do wzrostu udziału OZE.\n> 2. Szkodliwość pozyskiwania i przetwarzania nieodnawialnych źródeł energii dla środowiska i zdrowia nakazuje zmniejszenie ich udziału.\n> 3. Wzrostowi udziału gazu ziemnego sprzyja funkcjonowanie terminala LNG w Świnoujściu (gazoportu).\n>\n> **Wykluczone / niedostateczne:**\n> - Samo stwierdzenie \"OZE jest tańsze\" bez powiązania z polityką UE lub środowiskiem - zbyt ogólne.\n> - Opis zmian z tabeli (\"udział węgla spada\") zamiast **przyczyny** tej zmiany - to jest odczyt, nie odpowiedź na \"dlaczego\".\n\n## Wzory i referencje (jeśli używane)\n\nW tym zadaniu nie ma obliczeń matematycznych. Wystarczy wiedza z działu **gospodarka → energetyka** oraz **geografia polityczna → integracja europejska**.\n\nPrzydatne fakty kontekstowe:\n- **Pakiet klimatyczno-energetyczny UE \"20-20-20\"** (2009): 20% redukcja CO₂, 20% OZE, 20% poprawa efektywności energetycznej do 2020 r.\n- **System ETS** (Emissions Trading System) - handel pozwoleniami na emisję CO₂, mechanizm finansowy wymuszający odejście od węgla.\n- **Terminal LNG Świnoujście** - otwarty 2015 r., przepustowość 5 mld m³/rok gazu.\n- **Węgiel brunatny** - najtańsze, ale najbardziej emisyjne paliwo (Bełchatów - największa elektrownia węglowa w Europie).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n*Zadanie otwarte - brak opcji ABCD/P/F. Sekcja zastąpiona rozbudowanymi pułapkami poniżej.*\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1: Opis zmian zamiast przyczyny.**\n> Najczęstszy błąd - uczeń pisze \"udział węgla spada, a OZE rośnie\" - to jest odczyt z tabeli, nie odpowiedź na pytanie \"DLACZEGO tak prognozowano\". Klucz CKE wymaga **przyczyny zmiany**, nie opisu zmiany. Zawsze sprawdź: czy twoja odpowiedź zaczyna się od mechanizmu (polityka, koszty, środowisko, prawo), nie od \"udział X wzrasta\".\n\n> ⚠️ **Pułapka 2: Zbyt ogólna odpowiedź bez konkretu.**\n> \"OZE jest bardziej ekologiczne\" - to stwierdzenie, nie przyczyna zmiany struktury produkcji energii. Trzeba powiązać z **konkretnym mechanizmem**: dyrektywy UE wymuszają określony % OZE, lub normy emisyjne nakładają kary finansowe, lub gazoport umożliwia dywersyfikację dostaw. Klucz CKE premiuje konkretne odniesienia do polityki energetycznej, a nie ogólniki ekologiczne.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3: Podanie tylko jednej przyczyny (lub dwóch o tej samej treści).**\n> Za jedno poprawne uzasadnienie uczeń dostaje tylko 1 pkt. Jeśli uczeń napisze dwa razy to samo (np. \"zobowiązania UE\" i \"dyrektywy UE\") - CKE liczy to jako JEDNĄ przyczynę. Dwie przyczyny muszą dotyczyć różnych mechanizmów, np. (1) zewnętrzna - polityka UE + (2) środowiskowa - szkodliwość węgla LUB (3) infrastrukturalna - gazoport.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4: Mylenie \"prognozowanych zmian\" z \"zmianami od 2012 do dziś\".**\n> Zadanie pyta o przyczyny zmian **prognozowanych na 2030 r.**, a tabela pochodzi z opracowania z ok. 2013-2014 r. Uczeń nie powinien pisać np. \"bo pandemia COVID zmniejszyła zużycie energii\" - to zdarzenia spoza ram czasowych i merytorycznych zadania. Trzymaj się przyczyn strukturalnych i politycznych aktualnych na moment prognozy.","image":"img/geografia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-30.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 30. (02)<br>W tabeli przedstawiono udział głównych nośników energii wykorzystywanych do produkcji<br>energii elektrycznej w Polsce w roku 2012 i udział tych nośników prognozowany na rok 2030.<br>Wyszczególnienie<br>2012 r.<br>2030 r.<br>Udział w %<br>węgiel kamienny i brunatny<br>83,0<br>56,6<br>gaz ziemny<br>3,9<br>6,6<br>produkty naftowe<br>1,8<br>1,5<br>energia odnawialna<br>11,3<br>19,6<br>Na podstawie: Ł. Lelek, J. Kulczycka, A. Lewandowska, Środowiskowa ocena prognozowanej struktury<br>wytwarzania energii elektrycznej w Polsce do 2030 roku, www.min-pan.krakow.pl<br>Przedstaw dwie przyczyny prognozowanych zmian w udziale głównych nośników<br>energii wykorzystywanych w Polsce do produkcji energii elektrycznej.<br>1<br>2</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 30. (0-2)<br>IV etap edukacyjny<br>IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz<br>prezentowanie informacji na podstawie<br>różnych źródeł informacji geograficznej<br>[…].<br>IV etap edukacyjny<br>9.7) Zdający charakteryzuje zmiany<br>w strukturze zużycia energii postępujące<br>wraz z rozwojem gospodarczym państw<br>świata […].<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za podanie dwóch poprawnych przyczyn.<br>1 p. - za podanie jednej poprawnej przyczyny.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.<br>Przykładowe odpowiedzi<br> Polityka energetyczna Unii Europejskiej zobowiązuje Polskę do wzrostu udziału<br>odnawialnych źródeł energii.<br> Szkodliwość pozyskiwania i przetwarzania nieodnawialnych źródeł energii (dla środowiska<br>i zdrowia ludności), nakazuje zmniejszenie udziału tych źródeł energii i wzrost udziału<br>źródeł odnawialnych.<br> Wzrostowi udziału gazu ziemnego będzie sprzyjało funkcjonowanie terminala LNG<br>w Świnoujściu (gazoportu).</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<ol><li><strong>Zobowiązania Polski wobec UE</strong> - polityka energetyczna Unii Europejskiej wymusza wzrost udziału odnawialnych źródeł energii (OZE) i ograniczenie emisji CO₂ z paliw kopalnych.</li><li><strong>Szkodliwość środowiskowa węgla</strong> - spalanie węgla kamiennego i brunatnego powoduje wysoką emisję CO₂, SO₂ i pyłów, co wymusza stopniowe odchodzenie od tego nośnika i zastępowanie go OZE i gazem.</li></ol>\n<p><em>(Klucz CKE akceptuje też: gazoportu/terminala LNG w Świnoujściu jako czynnik sprzyjający wzrostowi udziału gazu ziemnego.)</em></p>\n<h4>Sposób 1 - analiza zmian w tabeli + przyczyny zewnętrzne (UE)</h4>\n<p><strong>Krok 1: Zidentyfikuj kierunek zmian.</strong></p>\n<p>Z tabeli wynika:</p>\n<ul><li>Węgiel: spada z 83,0% → 56,6% (o prawie 27 punktów procentowych).</li><li>OZE: rośnie z 11,3% → 19,6%.</li><li>Gaz ziemny: rośnie z 3,9% → 6,6%.</li><li>Produkty naftowe: lekki spadek.</li></ul>\n<p>Dominującym trendem jest <strong>odejście od węgla</strong> i <strong>wzrost OZE oraz gazu</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 2: Poszukaj przyczyny zewnętrznej - dlaczego Polska MUSIAŁA to zaplanować?</strong></p>\n<p>Polska jest członkiem UE od 2004 r. Unia Europejska narzuciła:</p>\n<ul><li><strong>Dyrektywy o energii odnawialnej</strong> (cel 20% OZE do 2020, następnie 32% do 2030 - tzw. pakiet klimatyczno-energetyczny).</li><li><strong>System handlu emisjami CO₂ (ETS)</strong> - im więcej węgla spalasz, tym droższe pozwolenia na emisję, co finansowo wymusza przejście na czystsze źródła.</li></ul>\n<p>Wniosek: <strong>Polityka klimatyczna i energetyczna UE</strong> to główna przyczyna prognozowanych zmian.</p>\n<p><strong>Krok 3: Poszukaj przyczyny środowiskowej/wewnętrznej.</strong></p>\n<p>Spalanie węgla to największe źródło smogu i chorób układu oddechowego w Polsce (raport WHO). Rosnąca świadomość społeczna i presja na ochronę środowiska, a także kosztowna rekultywacja terenów po kopalniach, powoduje zmniejszanie udziału węgla w miksie energetycznym.</p>\n<p><strong>Wynik:</strong> Dwie przyczyny to (1) zobowiązania unijne dot. OZE i redukcji CO₂ oraz (2) szkodliwość środowiskowa i zdrowotna spalania węgla.</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez trzecią zmianę (gaz ziemny + terminal LNG)</h4>\n<p>Oprócz wzrostu OZE klucz CKE wskazuje wzrost gazu ziemnego (3,9% → 6,6%) jako osobny trend, wymagający osobnej przyczyny, jeśli uczeń ją opisuje.</p>\n<p><strong>Argument weryfikujący:</strong> W 2015 r. otwarto <strong>terminal LNG w Świnoujściu</strong> (gazoport), który umożliwia Polsce import skroplonego gazu ziemnego drogą morską - uniezależniając kraj od jednego dostawcy (Rosji). Gaz ziemny emituje ok. 50% mniej CO₂ niż węgiel, więc stanowi &quot;pomost&quot; w transformacji energetycznej.</p>\n<p>Jeśli uczeń napisze tę odpowiedź jako jedną z dwóch przyczyn - klucz CKE ją akceptuje.</p>\n<p><strong>Weryfikacja spójności:</strong> Suma udziałów w 2030 r. (56,6 + 6,6 + 1,5 + 19,6 = 84,3%) nie daje 100% - brakujące ~15,7% to zapewne energia jądrowa lub inne źródła (m.in. plany budowy elektrowni jądrowej w Polsce, które były prognozowane na ten okres). To potwierdza, że transformacja była wielokierunkowa i sterowana polityką państwa/UE.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 30, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - za podanie <strong>dwóch</strong> poprawnych i różnych przyczyn prognozowanych zmian.<br>- <strong>1 pkt</strong> - za podanie <strong>jednej</strong> poprawnej przyczyny.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź niespełniającą kryteriów (np. opis zmian zamiast przyczyn, odpowiedź ogólnikowa).<br><br><strong>Akceptowane warianty (z przykładowych odpowiedzi CKE):</strong><br>1. Polityka energetyczna UE zobowiązuje Polskę do wzrostu udziału OZE.<br>2. Szkodliwość pozyskiwania i przetwarzania nieodnawialnych źródeł energii dla środowiska i zdrowia nakazuje zmniejszenie ich udziału.<br>3. Wzrostowi udziału gazu ziemnego sprzyja funkcjonowanie terminala LNG w Świnoujściu (gazoportu).<br><br><strong>Wykluczone / niedostateczne:</strong><br>- Samo stwierdzenie &quot;OZE jest tańsze&quot; bez powiązania z polityką UE lub środowiskiem - zbyt ogólne.<br>- Opis zmian z tabeli (&quot;udział węgla spada&quot;) zamiast <strong>przyczyny</strong> tej zmiany - to jest odczyt, nie odpowiedź na &quot;dlaczego&quot;.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje (jeśli używane)</h4>\n<p>W tym zadaniu nie ma obliczeń matematycznych. Wystarczy wiedza z działu <strong>gospodarka → energetyka</strong> oraz <strong>geografia polityczna → integracja europejska</strong>.</p>\n<p>Przydatne fakty kontekstowe:</p>\n<ul><li><strong>Pakiet klimatyczno-energetyczny UE &quot;20-20-20&quot;</strong> (2009): 20% redukcja CO₂, 20% OZE, 20% poprawa efektywności energetycznej do 2020 r.</li><li><strong>System ETS</strong> (Emissions Trading System) - handel pozwoleniami na emisję CO₂, mechanizm finansowy wymuszający odejście od węgla.</li><li><strong>Terminal LNG Świnoujście</strong> - otwarty 2015 r., przepustowość 5 mld m³/rok gazu.</li><li><strong>Węgiel brunatny</strong> - najtańsze, ale najbardziej emisyjne paliwo (Bełchatów - największa elektrownia węglowa w Europie).</li></ul>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p><em>Zadanie otwarte - brak opcji ABCD/P/F. Sekcja zastąpiona rozbudowanymi pułapkami poniżej.</em></p>\n<h4>Typowe pułapki i częste błędy uczniów</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1: Opis zmian zamiast przyczyny.</strong><br>Najczęstszy błąd - uczeń pisze &quot;udział węgla spada, a OZE rośnie&quot; - to jest odczyt z tabeli, nie odpowiedź na pytanie &quot;DLACZEGO tak prognozowano&quot;. Klucz CKE wymaga <strong>przyczyny zmiany</strong>, nie opisu zmiany. Zawsze sprawdź: czy twoja odpowiedź zaczyna się od mechanizmu (polityka, koszty, środowisko, prawo), nie od &quot;udział X wzrasta&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2: Zbyt ogólna odpowiedź bez konkretu.</strong><br>&quot;OZE jest bardziej ekologiczne&quot; - to stwierdzenie, nie przyczyna zmiany struktury produkcji energii. Trzeba powiązać z <strong>konkretnym mechanizmem</strong>: dyrektywy UE wymuszają określony % OZE, lub normy emisyjne nakładają kary finansowe, lub gazoport umożliwia dywersyfikację dostaw. Klucz CKE premiuje konkretne odniesienia do polityki energetycznej, a nie ogólniki ekologiczne.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3: Podanie tylko jednej przyczyny (lub dwóch o tej samej treści).</strong><br>Za jedno poprawne uzasadnienie uczeń dostaje tylko 1 pkt. Jeśli uczeń napisze dwa razy to samo (np. &quot;zobowiązania UE&quot; i &quot;dyrektywy UE&quot;) - CKE liczy to jako JEDNĄ przyczynę. Dwie przyczyny muszą dotyczyć różnych mechanizmów, np. (1) zewnętrzna - polityka UE + (2) środowiskowa - szkodliwość węgla LUB (3) infrastrukturalna - gazoport.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 4: Mylenie &quot;prognozowanych zmian&quot; z &quot;zmianami od 2012 do dziś&quot;.</strong><br>Zadanie pyta o przyczyny zmian <strong>prognozowanych na 2030 r.</strong>, a tabela pochodzi z opracowania z ok. 2013-2014 r. Uczeń nie powinien pisać np. &quot;bo pandemia COVID zmniejszyła zużycie energii&quot; - to zdarzenia spoza ram czasowych i merytorycznych zadania. Trzymaj się przyczyn strukturalnych i politycznych aktualnych na moment prognozy.</blockquote>"}]}