{"id":"geografia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/33","paper_id":"geografia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"33","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 33. (0-1)\nZadanie wykonaj na podstawie poniższej tabeli, w której zamieszczono dla wybranych\npaństw wysoko rozwiniętych gospodarczo długość utwardzonych dróg kołowych w tys. km,\noraz na podstawie mapy, na której przedstawiono gęstość na świecie utwardzonych dróg\nkołowych w km na 100 km2 (strona IV barwnego materiału źródłowego).\nPaństwo\nDrogi kołowe ogółem w tys. km\nAustralia\n823,2\nAustria\n124,5\nBelgia\n154,0\nHolandia\n139,3\nKanada\n1 042,3\nStany Zjednoczone\n6 586,6\nNa podstawie: Tablice geograficzne, Warszawa 2014.\nNa podstawie informacji zawartych w tabeli oraz przedstawionych na mapie sformułuj\nwniosek odnoszący się do związku między wielkością powierzchni państw wysoko\nrozwiniętych oraz długością i gęstością utwardzonych dróg kołowych na ich obszarze.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 33. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej\n[…].\nIV etap edukacyjny\n1.3) Zdający odczytuje i opisuje cechy\nśrodowiska […] społeczno-gospodarczego\n(np. […] szlaki transportowe) na podstawie\nmapy […] tematycznej.\n1.5) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między wybranymi elementami\nśrodowiska przyrodniczego i społeczno-\n-gospodarczego […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawny wniosek odnoszący się do związku między wielkością powierzchni państw\noraz długością i gęstością dróg.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowa odpowiedź\nW państwach o dużej powierzchni długość utwardzonych dróg kołowych jest większa niż\nw państwach o małej powierzchni, ale gęstość tych dróg jest mniejsza.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nW państwach o **dużej powierzchni** długość utwardzonych dróg kołowych jest **większa** niż w państwach o małej powierzchni, ale **gęstość** tych dróg jest **mniejsza**.\n\n## Sposób 1 - analiza danych z tabeli i mapy\n\n**Krok 1 - odczyt długości dróg z tabeli.**\n\nZestawiamy państwa pod względem wielkości powierzchni:\n\n| Kraj | Powierzchnia (orient.) | Drogi ogółem [tys. km] |\n| Stany Zjednoczone | ~9,8 mln km² | **6 586,6** |\n| Kanada | ~10,0 mln km² | **1 042,3** |\n| Australia | ~7,7 mln km² | **823,2** |\n| Belgia | ~30 tys. km² | 154,0 |\n| Holandia | ~42 tys. km² | 139,3 |\n| Austria | ~84 tys. km² | 124,5 |\n\nWniosek z tabeli: trzy największe państwa mają kilkaset razy większą całkowitą długość dróg niż trzy małe państwa europejskie. **Im większa powierzchnia → tym więcej km dróg.**\n\n**Krok 2 - odczyt gęstości z mapy (barwny załącznik, strona IV).**\n\nMapa gęstości dróg (km / 100 km²) pokazuje:\n- Belgia i Holandia - ciemne kolory (najwyższa klasa gęstości, kilkadziesiąt km / 100 km²).\n- Austria - gęstość wysoka w Alpach zachodniej Austrii niska, ale średnia kraju wciąż wielokrotnie wyższa niż w krajach kontynentalnych.\n- USA, Kanada, Australia - jasne kolory (niska lub bardzo niska gęstość, często poniżej 10 km / 100 km², na rozległych obszarach pustynnych i subarktycznych niemal 0).\n\n**Krok 3 - sformułowanie wniosku.**\n\nZestawiamy oba obserwowane trendy:\n- długość dróg **rośnie** wraz z powierzchnią kraju,\n- gęstość dróg **maleje** wraz z powierzchnią kraju.\n\nJest to logiczne: ogromne terytoria (pustynie Australii, tajga Kanady, prerie USA) mają słabo zurbanizowane i rzadko zaludnione obszary - sieć drogowa nie nadąża proporcjonalnie za powierzchnią. Małe, gęsto zaludnione kraje zachodnioeuropejskie mają z kolei rozbudowaną infrastrukturę na małym obszarze.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez obliczenie szacunkowej gęstości\n\nMożemy oszacować gęstość na podstawie tabeli i przybliżonej powierzchni, bez mapy:\n\n\\[\n\\text{gęstość} = \\frac{\\text{długość dróg [km]}}{\\text{powierzchnia [km}^2]} \\times 100\n\\]\n\n| Kraj | Drogi [km] | Powierzchnia [km²] | Gęstość [km/100 km²] |\n| Belgia | 154 000 | 30 500 | **\\(\\approx 505\\)** |\n| Holandia | 139 300 | 41 500 | **\\(\\approx 336\\)** |\n| Austria | 124 500 | 83 900 | **\\(\\approx 148\\)** |\n| USA | 6 586 600 | 9 830 000 | **\\(\\approx 67\\)** |\n| Kanada | 1 042 300 | 9 985 000 | **\\(\\approx 10\\)** |\n| Australia | 823 200 | 7 692 000 | **\\(\\approx 11\\)** |\n\nWynik potwierdza wniosek z Sposobu 1: Belgia ma gęstość **~45 razy wyższą** niż Kanada, mimo że Kanada ma **~6,8 razy dłuższą** sieć dróg.\n\nWniosek pozostaje taki sam - co stanowi weryfikację poprawności rozumowania.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 33, max 1 pkt):**\n>\n> - **1 pkt** - za poprawny wniosek **odnoszący się do OBU elementów jednocześnie**: (1) państwa o dużej powierzchni mają **większą** całkowitą długość dróg, (2) ale **mniejszą** gęstość dróg.\n> - **0 pkt** - za wniosek niepełny (opisujący tylko długość LUB tylko gęstość), za odpowiedź bez nawiązania do wielkości powierzchni, za odpowiedź ogólnikową lub niezgodną z danymi.\n>\n> **Przykładowa odpowiedź CKE:** „W państwach o dużej powierzchni długość utwardzonych dróg kołowych jest większa niż w państwach o małej powierzchni, ale gęstość tych dróg jest mniejsza.\"\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> Każde sformułowanie, które poprawnie wiąże: duża powierzchnia → większa łączna długość dróg + mniejsza gęstość dróg.\n>\n> **Wykluczone:**\n> - Odpowiedź opisująca tylko długość bez gęstości (lub tylko gęstość bez długości).\n> - Odpowiedź odwrotna („duże kraje mają gęstszą sieć dróg\").\n> - Brak nawiązania do powierzchni jako czynnika różnicującego.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych z karty. Wystarczy:\n\n- **Pojęcie gęstości dróg**: \\(\\text{gęstość} = \\dfrac{\\text{długość dróg [km]}}{\\text{powierzchnia [km}^2]} \\times 100\\) - podane w jednostkach km / 100 km².\n- **Umiejętność porównawczej analizy danych tabelarycznych** (czytanie tabeli + korelacja z mapą tematyczną).\n- **Wiedza geograficzna o krajach**: Belgia i Holandia - małe, gęsto zaludnione kraje zachodnioeuropejskie; USA, Kanada, Australia - rozległe terytoria z dużymi obszarami słabo dostępnymi.\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - opisanie tylko JEDNEJ zmiennej.**\n> Uczniowie często piszą tylko: „Im większa powierzchnia, tym dłuższa sieć dróg\" - to połowa wniosku i **0 punktów**. Klucz CKE wymaga jednoczesnego odniesienia do **długości** (rośnie z powierzchnią) i **gęstości** (maleje z powierzchnią). Obie te obserwacje muszą być w jednym zdaniu lub dwóch powiązanych zdaniach.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - mylenie długości z gęstością.**\n> „USA ma więcej dróg, więc ma gęstszą sieć\" - to błąd. USA ma największą sumę km, ale gęstość dróg jest tam znacznie mniejsza niż w Belgii. Gęstość to drogi na jednostkę powierzchni, nie drogi w liczbach bezwzględnych. Właśnie ten paradoks jest sednem zadania.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - pominięcie mapy.**\n> Zadanie polecenia mówi „na podstawie informacji zawartych w tabeli ORAZ przedstawionych na mapie\". Wniosek o gęstości powinien być oparty na mapie z barwnego załącznika - samo odczytanie z tabeli (bez mapy) jest technicznie niepełne, choć poprawne wartościowo. Przy egzaminie warto odwołać się do obu źródeł.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - brak nawiązania do „państw wysoko rozwiniętych\".**\n> Zadanie dotyczy **wybranych państw wysoko rozwiniętych** - nie należy formułować wniosku jako ogólnego prawa dla wszystkich krajów świata (mogą być wyjątki w krajach rozwijających się). Wniosek powinien być ograniczony do kontekstu zadania.","image":"img/geografia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-33.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 33. (0-1)<br>Zadanie wykonaj na podstawie poniższej tabeli, w której zamieszczono dla wybranych<br>państw wysoko rozwiniętych gospodarczo długość utwardzonych dróg kołowych w tys. km,<br>oraz na podstawie mapy, na której przedstawiono gęstość na świecie utwardzonych dróg<br>kołowych w km na 100 km2 (strona IV barwnego materiału źródłowego).<br>Państwo<br>Drogi kołowe ogółem w tys. km<br>Australia<br>823,2<br>Austria<br>124,5<br>Belgia<br>154,0<br>Holandia<br>139,3<br>Kanada<br>1 042,3<br>Stany Zjednoczone<br>6 586,6<br>Na podstawie: Tablice geograficzne, Warszawa 2014.<br>Na podstawie informacji zawartych w tabeli oraz przedstawionych na mapie sformułuj<br>wniosek odnoszący się do związku między wielkością powierzchni państw wysoko<br>rozwiniętych oraz długością i gęstością utwardzonych dróg kołowych na ich obszarze.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 33. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz<br>prezentowanie informacji na podstawie<br>różnych źródeł informacji geograficznej<br>[…].<br>IV etap edukacyjny<br>1.3) Zdający odczytuje i opisuje cechy<br>środowiska […] społeczno-gospodarczego<br>(np. […] szlaki transportowe) na podstawie<br>mapy […] tematycznej.<br>1.5) Zdający formułuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między wybranymi elementami<br>środowiska przyrodniczego i społeczno-<br>-gospodarczego […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawny wniosek odnoszący się do związku między wielkością powierzchni państw<br>oraz długością i gęstością dróg.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Przykładowa odpowiedź<br>W państwach o dużej powierzchni długość utwardzonych dróg kołowych jest większa niż<br>w państwach o małej powierzchni, ale gęstość tych dróg jest mniejsza.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>W państwach o <strong>dużej powierzchni</strong> długość utwardzonych dróg kołowych jest <strong>większa</strong> niż w państwach o małej powierzchni, ale <strong>gęstość</strong> tych dróg jest <strong>mniejsza</strong>.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza danych z tabeli i mapy</h4>\n<p><strong>Krok 1 - odczyt długości dróg z tabeli.</strong></p>\n<p>Zestawiamy państwa pod względem wielkości powierzchni:</p>\n<p>| Kraj | Powierzchnia (orient.) | Drogi ogółem [tys. km] |<br>| Stany Zjednoczone | ~9,8 mln km² | <strong>6 586,6</strong> |<br>| Kanada | ~10,0 mln km² | <strong>1 042,3</strong> |<br>| Australia | ~7,7 mln km² | <strong>823,2</strong> |<br>| Belgia | ~30 tys. km² | 154,0 |<br>| Holandia | ~42 tys. km² | 139,3 |<br>| Austria | ~84 tys. km² | 124,5 |</p>\n<p>Wniosek z tabeli: trzy największe państwa mają kilkaset razy większą całkowitą długość dróg niż trzy małe państwa europejskie. <strong>Im większa powierzchnia → tym więcej km dróg.</strong></p>\n<p><strong>Krok 2 - odczyt gęstości z mapy (barwny załącznik, strona IV).</strong></p>\n<p>Mapa gęstości dróg (km / 100 km²) pokazuje:</p>\n<ul><li>Belgia i Holandia - ciemne kolory (najwyższa klasa gęstości, kilkadziesiąt km / 100 km²).</li><li>Austria - gęstość wysoka w Alpach zachodniej Austrii niska, ale średnia kraju wciąż wielokrotnie wyższa niż w krajach kontynentalnych.</li><li>USA, Kanada, Australia - jasne kolory (niska lub bardzo niska gęstość, często poniżej 10 km / 100 km², na rozległych obszarach pustynnych i subarktycznych niemal 0).</li></ul>\n<p><strong>Krok 3 - sformułowanie wniosku.</strong></p>\n<p>Zestawiamy oba obserwowane trendy:</p>\n<ul><li>długość dróg <strong>rośnie</strong> wraz z powierzchnią kraju,</li><li>gęstość dróg <strong>maleje</strong> wraz z powierzchnią kraju.</li></ul>\n<p>Jest to logiczne: ogromne terytoria (pustynie Australii, tajga Kanady, prerie USA) mają słabo zurbanizowane i rzadko zaludnione obszary - sieć drogowa nie nadąża proporcjonalnie za powierzchnią. Małe, gęsto zaludnione kraje zachodnioeuropejskie mają z kolei rozbudowaną infrastrukturę na małym obszarze.</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez obliczenie szacunkowej gęstości</h4>\n<p>Możemy oszacować gęstość na podstawie tabeli i przybliżonej powierzchni, bez mapy:</p>\n<p>\\[<br>\\text{gęstość} = \\frac{\\text{długość dróg [km]}}{\\text{powierzchnia [km}^2]} \\times 100<br>\\]</p>\n<p>| Kraj | Drogi [km] | Powierzchnia [km²] | Gęstość [km/100 km²] |<br>| Belgia | 154 000 | 30 500 | <strong>\\(\\approx 505\\)</strong> |<br>| Holandia | 139 300 | 41 500 | <strong>\\(\\approx 336\\)</strong> |<br>| Austria | 124 500 | 83 900 | <strong>\\(\\approx 148\\)</strong> |<br>| USA | 6 586 600 | 9 830 000 | <strong>\\(\\approx 67\\)</strong> |<br>| Kanada | 1 042 300 | 9 985 000 | <strong>\\(\\approx 10\\)</strong> |<br>| Australia | 823 200 | 7 692 000 | <strong>\\(\\approx 11\\)</strong> |</p>\n<p>Wynik potwierdza wniosek z Sposobu 1: Belgia ma gęstość <strong>~45 razy wyższą</strong> niż Kanada, mimo że Kanada ma <strong>~6,8 razy dłuższą</strong> sieć dróg.</p>\n<p>Wniosek pozostaje taki sam - co stanowi weryfikację poprawności rozumowania.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 33, max 1 pkt):</strong><br><br>- <strong>1 pkt</strong> - za poprawny wniosek <strong>odnoszący się do OBU elementów jednocześnie</strong>: (1) państwa o dużej powierzchni mają <strong>większą</strong> całkowitą długość dróg, (2) ale <strong>mniejszą</strong> gęstość dróg.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za wniosek niepełny (opisujący tylko długość LUB tylko gęstość), za odpowiedź bez nawiązania do wielkości powierzchni, za odpowiedź ogólnikową lub niezgodną z danymi.<br><br><strong>Przykładowa odpowiedź CKE:</strong> „W państwach o dużej powierzchni długość utwardzonych dróg kołowych jest większa niż w państwach o małej powierzchni, ale gęstość tych dróg jest mniejsza.&quot;<br><br><strong>Akceptowane warianty:</strong><br>Każde sformułowanie, które poprawnie wiąże: duża powierzchnia → większa łączna długość dróg + mniejsza gęstość dróg.<br><br><strong>Wykluczone:</strong><br>- Odpowiedź opisująca tylko długość bez gęstości (lub tylko gęstość bez długości).<br>- Odpowiedź odwrotna („duże kraje mają gęstszą sieć dróg&quot;).<br>- Brak nawiązania do powierzchni jako czynnika różnicującego.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych z karty. Wystarczy:</p>\n<ul><li><strong>Pojęcie gęstości dróg</strong>: \\(\\text{gęstość} = \\dfrac{\\text{długość dróg [km]}}{\\text{powierzchnia [km}^2]} \\times 100\\) - podane w jednostkach km / 100 km².</li><li><strong>Umiejętność porównawczej analizy danych tabelarycznych</strong> (czytanie tabeli + korelacja z mapą tematyczną).</li><li><strong>Wiedza geograficzna o krajach</strong>: Belgia i Holandia - małe, gęsto zaludnione kraje zachodnioeuropejskie; USA, Kanada, Australia - rozległe terytoria z dużymi obszarami słabo dostępnymi.</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki i częste błędy uczniów</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - opisanie tylko JEDNEJ zmiennej.</strong><br>Uczniowie często piszą tylko: „Im większa powierzchnia, tym dłuższa sieć dróg&quot; - to połowa wniosku i <strong>0 punktów</strong>. Klucz CKE wymaga jednoczesnego odniesienia do <strong>długości</strong> (rośnie z powierzchnią) i <strong>gęstości</strong> (maleje z powierzchnią). Obie te obserwacje muszą być w jednym zdaniu lub dwóch powiązanych zdaniach.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - mylenie długości z gęstością.</strong><br>„USA ma więcej dróg, więc ma gęstszą sieć&quot; - to błąd. USA ma największą sumę km, ale gęstość dróg jest tam znacznie mniejsza niż w Belgii. Gęstość to drogi na jednostkę powierzchni, nie drogi w liczbach bezwzględnych. Właśnie ten paradoks jest sednem zadania.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - pominięcie mapy.</strong><br>Zadanie polecenia mówi „na podstawie informacji zawartych w tabeli ORAZ przedstawionych na mapie&quot;. Wniosek o gęstości powinien być oparty na mapie z barwnego załącznika - samo odczytanie z tabeli (bez mapy) jest technicznie niepełne, choć poprawne wartościowo. Przy egzaminie warto odwołać się do obu źródeł.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 4 - brak nawiązania do „państw wysoko rozwiniętych&quot;.</strong><br>Zadanie dotyczy <strong>wybranych państw wysoko rozwiniętych</strong> - nie należy formułować wniosku jako ogólnego prawa dla wszystkich krajów świata (mogą być wyjątki w krajach rozwijających się). Wniosek powinien być ograniczony do kontekstu zadania.</blockquote>"}]}