{"id":"geografia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"geografia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"8","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (0-1)\nNa wykresach przedstawiono zmiany wielkości średniego miesięcznego przepływu rzecznego\n(w ciągu roku) pomierzonego w czterech wybranych stacjach hydrologicznych w Europie,\nw tym  w dwóch położonych nad Wisłą.\n1.\n2.\n3.\n4.\nNa podstawie: www.sage.wisc.edu\nPrzyporządkuj każdej z podanych stacji hydrologicznych właściwy wykres, na którym\nprzedstawiono przepływy Wisły. Wpisz do tabeli numery wykresów.\nStacja\nhydrologiczna\nWspółrzędne\ngeograficzne\nNumer\nwykresu\nTczew\n54º05′N, 18º46′E\nWarszawa\n52º13′N, 21º00′E\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n7.\n8.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R\nZadania od 9. do 15. rozwiąż, korzystając z barwnej mapy szczegółowej okolic Sandomierza\ni Tarnobrzega (strona II barwnego materiału źródłowego).","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego […].\nIV etap edukacyjny\n10.4) Zdający omawia cechy reżimu\npolskich rzek.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne przyporządkowanie dwóch wykresów.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\nTczew 3\nWarszawa 2","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stacja hydrologiczna | Współrzędne geograficzne | Numer wykresu |\n| Tczew | \\(54^\\circ 05' N\\), \\(18^\\circ 46' E\\) | **3** |\n| Warszawa | \\(52^\\circ 13' N\\), \\(21^\\circ 00' E\\) | **2** |\n\n## Sposób 1 - reżim rzeki + położenie stacji na Wiśle\n\n**Krok 1: Identyfikacja reżimu Wisły.**\n\nWisła ma **reżim śnieżny** - maksimum przepływu przypada na **wiosnę (marzec-kwiecień)**, kiedy topnieją śniegi na Wyżynie Małopolskiej i w Karpatach. Latem (VIII-IX) przepływy są najniższe. Szukamy więc wykresów z wyraźnym **wiosennym maksimum** i letnim minimum.\n\nWykresy 2 i 3 spełniają ten warunek (max IV). Wykresy 1 (max zimą, XII-II) i 4 (max III, mały przepływ) to inne rzeki europejskie - eliminujemy je jako należące do Wisły.\n\n**Krok 2: Rozróżnienie Tczewa i Warszawy.**\n\nTczew leży **przy ujściu Wisły do Morza Bałtyckiego** (\\(54^\\circ N\\)), natomiast Warszawa leży **w środkowym biegu** Wisły (\\(52^\\circ N\\)). Kluczowa różnica:\n\n- **Tczew** zbiera wody z całej zlewni Wisły (niemal 194 000 km²) → **bardzo duże przepływy**, silne wiosenne maksimum.\n- **Warszawa** leży wyżej w biegu rzeki, zlewnia jest mniejsza → **mniejsze przepływy**, łagodniejszy przebieg.\n\n**Krok 3: Dopasowanie.**\n\n- Wykres 3: wyraźne maksimum **IV ≈ 1,8 tys. m³/s**, plateau ~0,8-0,9 → duże wartości i silny skok wiosenny → **Tczew (3)**.\n- Wykres 2: maksimum **IV ≈ 0,75 tys. m³/s**, plateau ~0,4-0,5 → mniejsze, spokojniejsze przepływy → **Warszawa (2)**.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację i logikę dorzecza\n\nSprawdzamy, czy przyporządkowanie jest wewnętrznie spójne z zasadą **narastania przepływu w dół rzeki**.\n\n- Wisła w Warszawie → Wisła w Tczewie: Tczew MUSI mieć wyższe przepływy niż Warszawa (przybywa wód z Narwi, Bugu, Sanu, Wieprza i dziesiątek mniejszych dopływów między tymi stacjami).\n- Wykres 3 (wartości ~1,8 tys. m³/s) jest kilkukrotnie wyższy niż wykres 2 (~0,75 tys. m³/s) - **proporcja spójna** z rzeczywistym stosunkiem przepływów Wisły (~0,7-0,8 tys. m³/s w Warszawie, ~1,5-2,0 tys. m³/s w Tczewie).\n- Oba wykresy mają ten sam miesiąc maksimum (IV) i to samo sezonowe minimum (lato) → spójny reżim tej samej rzeki na różnych stacjach.\n- Wykres 1 (max zimą XII-II) odpowiada reżimowi **atlantyckiemu / śródziemnomorskiemu** (np. rzeki Półwyspu Iberyjskiego lub Wysp Brytyjskich) - zdecydowanie nie Wisła.\n- Wykres 4 (max III, bardzo małe przepływy ~0,5 tys. m³/s) to prawdopodobnie mała rzeka środkowoeuropejska - nie Wisła w żadnej z dużych stacji.\n\nWniosek potwierdzony: **Tczew = 3, Warszawa = 2**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawne przyporządkowanie **obu** wykresów jednocześnie: Tczew → wykres 3 **i** Warszawa → wykres 2.\n> - **0 pkt** - za przyporządkowanie tylko jednej stacji, odwrotne przypisanie (Tczew → 2, Warszawa → 3), lub jakiekolwiek inne rozwiązanie.\n> - **Akceptowane:** Tczew: 3, Warszawa: 2 (jedyna poprawna wersja).\n> - **Wykluczone:** przyporządkowanie wykresów 1 lub 4 do którejkolwiek ze stacji na Wiśle; odwrócenie przypisania.\n\n⚠️ Punkt jest **niepodzielny** - samo wpisanie jednej dobrej odpowiedzi nie daje 0,5 pkt.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌊 **Reżim śnieżny rzek** (z biblioteki: Hydrologia → Reżim rzek): maksimum wiosenne (III-V) wywołane topnieniem pokrywy śnieżnej. Cecha charakterystyczna Wisły, Niemna, Dniepru i większości rzek Polski. Min. letnie VIII-IX z powodu wysokiego parowania i braku zasilania śniegiem.\n\n> 📍 **Położenie stacji na rzece**: im niżej w biegu rzeki → tym większa zlewnia → tym wyższe średnie i maksymalne przepływy. Zasada ta pozwala odróżnić Tczew (ujście) od Warszawy (środkowy bieg), nawet gdy oba wykresy mają identyczny kształt krzywej sezonowej.\n\n> 🗺️ **Dopływy Wisły między Warszawą a Tczewem**: Narew (z Bugiem), Wieprz, Pilica - to one odpowiadają za niemal **dwukrotnie wyższe** przepływy w Tczewie niż w Warszawie.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędna odpowiedź | Treść | Dlaczego błędna |\n| Tczew → 2 | mały przepływ ~0,75 tys. m³/s | Tczew to niemal ujście Wisły - przepływ musi być największy spośród polskich stacji; wartości ~0,75 są typowe dla Warszawy |\n| Warszawa → 3 | duży przepływ ~1,8 tys. m³/s | Warszawa leży w środkowym biegu; takie wartości odpowiadają dolnej Wiśle, nie stolicy |\n| Tczew lub Warszawa → 1 | max XII-II | Wisła ma max wiosenny (IV), nie zimowy; wykres 1 to rzeka klimatu atlantyckiego/śródziemnomorskiego |\n| Tczew lub Warszawa → 4 | małe przepływy, max III | Za małe wartości dla dużej rzeki; Wisła w Tczewie i Warszawie ma wyraźnie wyższe przepływy |\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1: Odwrócenie Tczew/Warszawa.** Uczniowie często przyporządkowują wykres 2 do Tczewa i 3 do Warszawy, bo \"Warszawa jest ważniejszym miastem\". Tymczasem decyduje **pozycja w biegu rzeki** - Tczew leży NIŻEJ (bliżej morza), więc przepływy są tam WYŻSZE. Im bliżej ujścia, tym więcej wody zebranej z całej zlewni.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2: Mylenie reżimów - wybór wykresu 1 jako Wisły.** Wykres 1 (max zimą) wygląda \"dramatycznie\" i przyciąga uwagę, ale to cecha rzek oceanicznych i śródziemnomorskich, gdzie max opadów przypada na zimę. Wisła płynie w klimacie kontynentalnym - maks. zimowy jest dla niej niemożliwy. Zawsze sprawdź: jaki klimat → jaki reżim rzeki?\n\n> ⚠️ **Pułapka 3: Niepełna odpowiedź = 0 punktów.** Punkt jest przyznawany tylko za **oba** poprawne przyporządkowania jednocześnie. Wpisanie tylko jednego numeru (np. tylko \"Tczew: 3\" bez Warszawy) nie daje żadnych punktów - czytaj uważnie polecenie i wypełniaj całą tabelę.","image":"img/geografia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 8. (0-1)<br>Na wykresach przedstawiono zmiany wielkości średniego miesięcznego przepływu rzecznego<br>(w ciągu roku) pomierzonego w czterech wybranych stacjach hydrologicznych w Europie,<br>w tym  w dwóch położonych nad Wisłą.<br>1.<br>2.<br>3.<br>4.<br>Na podstawie: www.sage.wisc.edu<br>Przyporządkuj każdej z podanych stacji hydrologicznych właściwy wykres, na którym<br>przedstawiono przepływy Wisły. Wpisz do tabeli numery wykresów.<br>Stacja<br>hydrologiczna<br>Współrzędne<br>geograficzne<br>Numer<br>wykresu<br>Tczew<br>54º05′N, 18º46′E<br>Warszawa<br>52º13′N, 21º00′E<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>7.<br>8.<br>Maks. liczba pkt<br>2<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MGE_1R<br>Zadania od 9. do 15. rozwiąż, korzystając z barwnej mapy szczegółowej okolic Sandomierza<br>i Tarnobrzega (strona II barwnego materiału źródłowego).</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 8. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>środowiska przyrodniczego […].<br>IV etap edukacyjny<br>10.4) Zdający omawia cechy reżimu<br>polskich rzek.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawne przyporządkowanie dwóch wykresów.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawne odpowiedzi<br>Tczew 3<br>Warszawa 2</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stacja hydrologiczna | Współrzędne geograficzne | Numer wykresu |<br>| Tczew | \\(54^\\circ 05&#x27; N\\), \\(18^\\circ 46&#x27; E\\) | <strong>3</strong> |<br>| Warszawa | \\(52^\\circ 13&#x27; N\\), \\(21^\\circ 00&#x27; E\\) | <strong>2</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - reżim rzeki + położenie stacji na Wiśle</h4>\n<p><strong>Krok 1: Identyfikacja reżimu Wisły.</strong></p>\n<p>Wisła ma <strong>reżim śnieżny</strong> - maksimum przepływu przypada na <strong>wiosnę (marzec-kwiecień)</strong>, kiedy topnieją śniegi na Wyżynie Małopolskiej i w Karpatach. Latem (VIII-IX) przepływy są najniższe. Szukamy więc wykresów z wyraźnym <strong>wiosennym maksimum</strong> i letnim minimum.</p>\n<p>Wykresy 2 i 3 spełniają ten warunek (max IV). Wykresy 1 (max zimą, XII-II) i 4 (max III, mały przepływ) to inne rzeki europejskie - eliminujemy je jako należące do Wisły.</p>\n<p><strong>Krok 2: Rozróżnienie Tczewa i Warszawy.</strong></p>\n<p>Tczew leży <strong>przy ujściu Wisły do Morza Bałtyckiego</strong> (\\(54^\\circ N\\)), natomiast Warszawa leży <strong>w środkowym biegu</strong> Wisły (\\(52^\\circ N\\)). Kluczowa różnica:</p>\n<ul><li><strong>Tczew</strong> zbiera wody z całej zlewni Wisły (niemal 194 000 km²) → <strong>bardzo duże przepływy</strong>, silne wiosenne maksimum.</li><li><strong>Warszawa</strong> leży wyżej w biegu rzeki, zlewnia jest mniejsza → <strong>mniejsze przepływy</strong>, łagodniejszy przebieg.</li></ul>\n<p><strong>Krok 3: Dopasowanie.</strong></p>\n<ul><li>Wykres 3: wyraźne maksimum <strong>IV ≈ 1,8 tys. m³/s</strong>, plateau ~0,8-0,9 → duże wartości i silny skok wiosenny → <strong>Tczew (3)</strong>.</li><li>Wykres 2: maksimum <strong>IV ≈ 0,75 tys. m³/s</strong>, plateau ~0,4-0,5 → mniejsze, spokojniejsze przepływy → <strong>Warszawa (2)</strong>.</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację i logikę dorzecza</h4>\n<p>Sprawdzamy, czy przyporządkowanie jest wewnętrznie spójne z zasadą <strong>narastania przepływu w dół rzeki</strong>.</p>\n<ul><li>Wisła w Warszawie → Wisła w Tczewie: Tczew MUSI mieć wyższe przepływy niż Warszawa (przybywa wód z Narwi, Bugu, Sanu, Wieprza i dziesiątek mniejszych dopływów między tymi stacjami).</li><li>Wykres 3 (wartości ~1,8 tys. m³/s) jest kilkukrotnie wyższy niż wykres 2 (~0,75 tys. m³/s) - <strong>proporcja spójna</strong> z rzeczywistym stosunkiem przepływów Wisły (~0,7-0,8 tys. m³/s w Warszawie, ~1,5-2,0 tys. m³/s w Tczewie).</li><li>Oba wykresy mają ten sam miesiąc maksimum (IV) i to samo sezonowe minimum (lato) → spójny reżim tej samej rzeki na różnych stacjach.</li><li>Wykres 1 (max zimą XII-II) odpowiada reżimowi <strong>atlantyckiemu / śródziemnomorskiemu</strong> (np. rzeki Półwyspu Iberyjskiego lub Wysp Brytyjskich) - zdecydowanie nie Wisła.</li><li>Wykres 4 (max III, bardzo małe przepływy ~0,5 tys. m³/s) to prawdopodobnie mała rzeka środkowoeuropejska - nie Wisła w żadnej z dużych stacji.</li></ul>\n<p>Wniosek potwierdzony: <strong>Tczew = 3, Warszawa = 2</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za poprawne przyporządkowanie <strong>obu</strong> wykresów jednocześnie: Tczew → wykres 3 <strong>i</strong> Warszawa → wykres 2.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za przyporządkowanie tylko jednej stacji, odwrotne przypisanie (Tczew → 2, Warszawa → 3), lub jakiekolwiek inne rozwiązanie.<br>- <strong>Akceptowane:</strong> Tczew: 3, Warszawa: 2 (jedyna poprawna wersja).<br>- <strong>Wykluczone:</strong> przyporządkowanie wykresów 1 lub 4 do którejkolwiek ze stacji na Wiśle; odwrócenie przypisania.</blockquote>\n<p>⚠️ Punkt jest <strong>niepodzielny</strong> - samo wpisanie jednej dobrej odpowiedzi nie daje 0,5 pkt.</p>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌊 <strong>Reżim śnieżny rzek</strong> (z biblioteki: Hydrologia → Reżim rzek): maksimum wiosenne (III-V) wywołane topnieniem pokrywy śnieżnej. Cecha charakterystyczna Wisły, Niemna, Dniepru i większości rzek Polski. Min. letnie VIII-IX z powodu wysokiego parowania i braku zasilania śniegiem.</blockquote>\n<blockquote>📍 <strong>Położenie stacji na rzece</strong>: im niżej w biegu rzeki → tym większa zlewnia → tym wyższe średnie i maksymalne przepływy. Zasada ta pozwala odróżnić Tczew (ujście) od Warszawy (środkowy bieg), nawet gdy oba wykresy mają identyczny kształt krzywej sezonowej.</blockquote>\n<blockquote>🗺️ <strong>Dopływy Wisły między Warszawą a Tczewem</strong>: Narew (z Bugiem), Wieprz, Pilica - to one odpowiadają za niemal <strong>dwukrotnie wyższe</strong> przepływy w Tczewie niż w Warszawie.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź | Treść | Dlaczego błędna |<br>| Tczew → 2 | mały przepływ ~0,75 tys. m³/s | Tczew to niemal ujście Wisły - przepływ musi być największy spośród polskich stacji; wartości ~0,75 są typowe dla Warszawy |<br>| Warszawa → 3 | duży przepływ ~1,8 tys. m³/s | Warszawa leży w środkowym biegu; takie wartości odpowiadają dolnej Wiśle, nie stolicy |<br>| Tczew lub Warszawa → 1 | max XII-II | Wisła ma max wiosenny (IV), nie zimowy; wykres 1 to rzeka klimatu atlantyckiego/śródziemnomorskiego |<br>| Tczew lub Warszawa → 4 | małe przepływy, max III | Za małe wartości dla dużej rzeki; Wisła w Tczewie i Warszawie ma wyraźnie wyższe przepływy |</p>\n<h4>Typowe pułapki i częste błędy uczniów</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1: Odwrócenie Tczew/Warszawa.</strong> Uczniowie często przyporządkowują wykres 2 do Tczewa i 3 do Warszawy, bo &quot;Warszawa jest ważniejszym miastem&quot;. Tymczasem decyduje <strong>pozycja w biegu rzeki</strong> - Tczew leży NIŻEJ (bliżej morza), więc przepływy są tam WYŻSZE. Im bliżej ujścia, tym więcej wody zebranej z całej zlewni.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2: Mylenie reżimów - wybór wykresu 1 jako Wisły.</strong> Wykres 1 (max zimą) wygląda &quot;dramatycznie&quot; i przyciąga uwagę, ale to cecha rzek oceanicznych i śródziemnomorskich, gdzie max opadów przypada na zimę. Wisła płynie w klimacie kontynentalnym - maks. zimowy jest dla niej niemożliwy. Zawsze sprawdź: jaki klimat → jaki reżim rzeki?</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3: Niepełna odpowiedź = 0 punktów.</strong> Punkt jest przyznawany tylko za <strong>oba</strong> poprawne przyporządkowania jednocześnie. Wpisanie tylko jednego numeru (np. tylko &quot;Tczew: 3&quot; bez Warszawy) nie daje żadnych punktów - czytaj uważnie polecenie i wypełniaj całą tabelę.</blockquote>"}]}