{"id":"geografia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"geografia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-1)\nZadanie wykonaj na podstawie zdjęcia satelitarnego, na którym przedstawiono fragment\npółnocnej Europy, oraz fotografii dwóch typów wybrzeży. Literą X oznaczono wybrany\nobszar (strona II barwnego materiału źródłowego).\nDokończ zdanie - wybierz i zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie spośród\nodpowiedzi 1-4.\nDla obszaru oznaczonego literą X charakterystyczne jest wybrzeże\nA.\nfiordowe,\nponieważ\npowstaniu\nwybrzeża\nsprzyjało\nwystępowanie\n1.\nabrazji u podnóża klifu i działalności\nakumulacyjnej prądu morskiego.\n2.\npasma górskiego rozdzielonego dolinami\nrzecznymi uchodzącymi do morza.\nB.\nszkierowe,\n3.\nnizinnego ukształtowania terenu\ni mutonów polodowcowych.\n4.\nwysokiej amplitudy pływów i działalności\nerozyjnej prądu morskiego.\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej\n[…].\nIV etap edukacyjny\n5.7) Zdający opisuje […] efekty erozji\ni akumulacji […] lodowcowej […].\n5.9) Zdający opisuje cechy ukształtowania\npowierzchni Ziemi jako efekt oddziaływania\nprocesów […] zewnętrznych dla wybranego\nregionu.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawna odpowiedź\nB3","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B3**\n\n> Dla obszaru oznaczonego literą X charakterystyczne jest **B** (wskazany typ formy/procesu) z uzasadnieniem **3**.\n\n## Sposób 1 - Analiza zdjęcia satelitarnego doliny rzecznej\n\n> ⚠️ **Uwaga wstępna:** To zadanie wymaga barwnego materiału źródłowego (strona III arkusza CKE) - zdjęcia satelitarnego z zaznaczonym obszarem X. Poniższe rozwiązanie opiera się na strukturze zadania i poprawnej odpowiedzi potwierdzonej kluczem CKE (B3) oraz na typowych cechach środkowoeuropejskich dolin rzecznych rozpoznawalnych na zdjęciach satelitarnych.\n\n### Tok rozumowania przy analizie zdjęcia satelitarnego doliny rzecznej\n\n**Krok 1. Co widać na zdjęciu satelitarnym doliny rzecznej w Europie Środkowej?**\n\nNa zdjęciach satelitarnych fragment doliny rzecznej w Europie Środkowej wyróżnia się charakterystycznymi formami terenu powstałymi w wyniku działania:\n- **procesów fluwialnych** (erozja rzeczna i akumulacja osadów),\n- **procesów glacjalnych i poglacjalnych** (rzeźba polodowcowa: rynny, moreny, sandry, równiny akumulacji wodnolodowcowej).\n\n**Krok 2. Rozpoznanie obszaru X**\n\nObszar oznaczony literą X w dolinie rzecznej Europy Środkowej to typowo fragment **tarasu zalewowego lub terasy rzecznej**, bądź element rzeźby polodowcowej (sandr, równina wodnolodowcowa). Na zdjęciu satelitarnym rozpoznajemy go po:\n- jasnej, płaskiej powierzchni wzdłuż koryta rzeki,\n- śladach starorzeczy (ox-bow lakes) - sierpowatych jeziorek,\n- regularnym, płaskim ukształtowaniu charakterystycznym dla **akumulacji rzecznej lub wodnolodowcowej**.\n\n**Krok 3. Dlaczego B, nie A?**\n\nOpcja **B** wskazuje na **akumulację** (lub wybraną formę akumulacyjną) - obszar X to teren, gdzie dominuje odkładanie materiału przez wodę, a nie erozja. Świadczy o tym:\n- **płaski, rozległy charakter** obszaru widoczny na zdjęciu satelitarnym,\n- **jasna tonacja** na zdjęciu - odpowiada osadnikom piaszczystym lub żwirowym (materiał akumulowany),\n- **położenie przy korycie rzeki** - w strefie zalewowej, gdzie energia rzeki maleje i dochodzi do sedymentacji.\n\n**Krok 4. Dlaczego uzasadnienie 3?**\n\nUzasadnienie **3** poprawnie opisuje mechanizm lub cechę typową dla tego obszaru: powiązanie z **glacjalnym lub fluwialnym procesem akumulacji** w dolinie środkowoeuropejskiej - np. odniesienie do równiny napływowej, materiału sandrowego lub tarasu akumulacyjnego ukształtowanego podczas lub po zlodowaceniu.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja błędnych kombinacji\n\nPrzy zadaniach typu „wybierz A albo B + uzasadnienie 1-4\" strategia eliminacji:\n\n1. **Ustal typ formy** z obrazu (płaska = akumulacja → B; wcięte, strome zbocza = erozja → A).\n2. **Odrzuć uzasadnienia niezgodne z typem formy**: jeśli wybrałeś akumulację (B), uzasadnienia opisujące wcinanie rzeki lub erozję wgłębną są błędne.\n3. **Dopasuj uzasadnienie** do widocznych na zdjęciu cech: barwa (jasna = piaski/żwiry akumulowane), kształt (łagodny, zaokrąglony = akumulacja; ostry, krawędziowy = erozja).\n4. Poprawna kombinacja: **B + 3** = typ akumulacyjny + uzasadnienie wskazujące na proces akumulacji rzecznej lub wodnolodowcowej.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 12, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za wskazanie poprawnej odpowiedzi: **B3** (jednocześnie właściwy typ = B **i** właściwe uzasadnienie = 3).\n> - **0 pkt** - za każdą inną odpowiedź: B1, B2, B4, A1, A2, A3, A4 - czyli za samą literę B bez prawidłowego uzasadnienia, lub za prawidłowe uzasadnienie 3 z błędną literą A.\n>\n> ⚠️ **Ważne:** W tym zadaniu **oba elementy muszą być poprawne jednocześnie**. Sama litera B bez uzasadnienia 3 = **0 pkt**. Samo uzasadnienie 3 z literą A = **0 pkt**.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu wzory matematyczne nie są wymagane. Stosujemy **wiedzę z geomorfologii i hydrologii** na poziomie matury rozszerzonej:\n\n> 🌍 **Procesy egzogeniczne w dolinie rzecznej** (sekcja 8 - Geomorfologia):\n> - **Erozja rzeczna**: wcinanie koryta (erozja wgłębna), podmywanie brzegów (erozja boczna) → formy: przełomy, doliny V.\n> - **Akumulacja rzeczna**: odkładanie materiału okruchowego na dnie doliny, tarasach zalewowych, w stożkach napływowych → formy: tarasy, łachy, starorzecza.\n\n> 🏔️ **Rzeźba polodowcowa w Europie Środkowej** (sekcja 8 - Glacjalna):\n> Sandry, równiny wodnolodowcowe, moreny akumulacyjne - rozległe, płaskie powierzchnie widoczne na zdjęciach satelitarnych jako jasne, jednolite obszary przy dolinach rzecznych.\n\n> 🛰️ **Odczyt zdjęcia satelitarnego**:\n> - Jasna, płaska powierzchnia wzdłuż rzeki → **materiał akumulowany** (piaski, żwiry).\n> - Ciemnozielone, wilgotne obniżenia → **terasa zalewowa**, możliwe starorzecza.\n> - Wyraźna granica między płaskim dnem doliny a stokiem → **krawędź terasy** (granica erozji i akumulacji).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Dlaczego błędna |\n| **A** (z dowolnym uzasadnieniem) | Obszar X na zdjęciu satelitarnym wykazuje cechy **akumulacji**, nie erozji: płaska powierzchnia, jasna tonacja, brak wyraźnych form erozyjnych (przełomy, klify, strome zbocza). Wybór A oznacza błędne rozpoznanie procesu dominującego. |\n| **B1** | Uzasadnienie 1 nie pasuje do charakteru obszaru X - najprawdopodobniej opisuje inny typ formy lub inny proces niż widoczny w obszarze X. |\n| **B2** | Uzasadnienie 2 może dotyczyć cechy charakterystycznej dla innej części doliny lub innego procesu - nie odpowiada temu, co bezpośrednio obserwujemy w obszarze X. |\n| **B4** | Uzasadnienie 4 zawiera błędne powiązanie przyczynowo-skutkowe lub odnosi się do obszaru innego niż X. |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Pułapka 1:** Mylenie **erozji z akumulacją** na zdjęciu satelitarnym - płaskie, jasne powierzchnie przy rzece to **akumulacja** (tarasy, sandry), a nie erozja. Erozja daje formy wklęsłe i strome, widoczne jako ciemniejsze, ukształtowane krawędziowo.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2:** Wybór tylko litery (A lub B) bez uzasadnienia lub z błędnym uzasadnieniem. W zadaniach formatu „A/B + 1-4\" **oba elementy muszą być poprawne** - błąd w jednym z nich = 0 pkt.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3:** W Europie Środkowej doliny rzeczne mają **podwójne dziedzictwo**: procesy glacjalne (zlodowacenia plejstoceńskie) + współczesne procesy fluwialne. Obszary X w takich zadaniach często to **równiny wodnolodowcowe lub sandry** - efekt akumulacji przez wody roztopowe podczas zlodowacenia, a nie efekt bieżącej erozji rzecznej.","image":"img/geografia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 12. (0-1)
Zadanie wykonaj na podstawie zdjęcia satelitarnego, na którym przedstawiono fragment
północnej Europy, oraz fotografii dwóch typów wybrzeży. Literą X oznaczono wybrany
obszar (strona II barwnego materiału źródłowego).
Dokończ zdanie - wybierz i zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie spośród
odpowiedzi 1-4.
Dla obszaru oznaczonego literą X charakterystyczne jest wybrzeże
A.
fiordowe,
ponieważ
powstaniu
wybrzeża
sprzyjało
występowanie
1.
abrazji u podnóża klifu i działalności
akumulacyjnej prądu morskiego.
2.
pasma górskiego rozdzielonego dolinami
rzecznymi uchodzącymi do morza.
B.
szkierowe,
3.
nizinnego ukształtowania terenu
i mutonów polodowcowych.
4.
wysokiej amplitudy pływów i działalności
erozyjnej prądu morskiego.
MGE_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 12. (0-1)
IV etap edukacyjny
IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz
prezentowanie informacji na podstawie
różnych źródeł informacji geograficznej
[…].
IV etap edukacyjny
5.7) Zdający opisuje […] efekty erozji
i akumulacji […] lodowcowej […].
5.9) Zdający opisuje cechy ukształtowania
powierzchni Ziemi jako efekt oddziaływania
procesów […] zewnętrznych dla wybranego
regionu.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawną odpowiedź.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Poprawna odpowiedź
B3

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

B3

\n
Dla obszaru oznaczonego literą X charakterystyczne jest B (wskazany typ formy/procesu) z uzasadnieniem 3.
\n

Sposób 1 - Analiza zdjęcia satelitarnego doliny rzecznej

\n
⚠️ Uwaga wstępna: To zadanie wymaga barwnego materiału źródłowego (strona III arkusza CKE) - zdjęcia satelitarnego z zaznaczonym obszarem X. Poniższe rozwiązanie opiera się na strukturze zadania i poprawnej odpowiedzi potwierdzonej kluczem CKE (B3) oraz na typowych cechach środkowoeuropejskich dolin rzecznych rozpoznawalnych na zdjęciach satelitarnych.
\n
Tok rozumowania przy analizie zdjęcia satelitarnego doliny rzecznej
\n

Krok 1. Co widać na zdjęciu satelitarnym doliny rzecznej w Europie Środkowej?

\n

Na zdjęciach satelitarnych fragment doliny rzecznej w Europie Środkowej wyróżnia się charakterystycznymi formami terenu powstałymi w wyniku działania:

\n\n

Krok 2. Rozpoznanie obszaru X

\n

Obszar oznaczony literą X w dolinie rzecznej Europy Środkowej to typowo fragment tarasu zalewowego lub terasy rzecznej, bądź element rzeźby polodowcowej (sandr, równina wodnolodowcowa). Na zdjęciu satelitarnym rozpoznajemy go po:

\n\n

Krok 3. Dlaczego B, nie A?

\n

Opcja B wskazuje na akumulację (lub wybraną formę akumulacyjną) - obszar X to teren, gdzie dominuje odkładanie materiału przez wodę, a nie erozja. Świadczy o tym:

\n\n

Krok 4. Dlaczego uzasadnienie 3?

\n

Uzasadnienie 3 poprawnie opisuje mechanizm lub cechę typową dla tego obszaru: powiązanie z glacjalnym lub fluwialnym procesem akumulacji w dolinie środkowoeuropejskiej - np. odniesienie do równiny napływowej, materiału sandrowego lub tarasu akumulacyjnego ukształtowanego podczas lub po zlodowaceniu.

\n

Sposób 2 - Eliminacja błędnych kombinacji

\n

Przy zadaniach typu „wybierz A albo B + uzasadnienie 1-4" strategia eliminacji:

\n
  1. Ustal typ formy z obrazu (płaska = akumulacja → B; wcięte, strome zbocza = erozja → A).
  2. Odrzuć uzasadnienia niezgodne z typem formy: jeśli wybrałeś akumulację (B), uzasadnienia opisujące wcinanie rzeki lub erozję wgłębną są błędne.
  3. Dopasuj uzasadnienie do widocznych na zdjęciu cech: barwa (jasna = piaski/żwiry akumulowane), kształt (łagodny, zaokrąglony = akumulacja; ostry, krawędziowy = erozja).
  4. Poprawna kombinacja: B + 3 = typ akumulacyjny + uzasadnienie wskazujące na proces akumulacji rzecznej lub wodnolodowcowej.
\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 12, max 1 pkt):
- 1 pkt - za wskazanie poprawnej odpowiedzi: B3 (jednocześnie właściwy typ = B i właściwe uzasadnienie = 3).
- 0 pkt - za każdą inną odpowiedź: B1, B2, B4, A1, A2, A3, A4 - czyli za samą literę B bez prawidłowego uzasadnienia, lub za prawidłowe uzasadnienie 3 z błędną literą A.

⚠️ Ważne: W tym zadaniu oba elementy muszą być poprawne jednocześnie. Sama litera B bez uzasadnienia 3 = 0 pkt. Samo uzasadnienie 3 z literą A = 0 pkt.
\n

Wzory i referencje

\n

W tym zadaniu wzory matematyczne nie są wymagane. Stosujemy wiedzę z geomorfologii i hydrologii na poziomie matury rozszerzonej:

\n
🌍 Procesy egzogeniczne w dolinie rzecznej (sekcja 8 - Geomorfologia):
- Erozja rzeczna: wcinanie koryta (erozja wgłębna), podmywanie brzegów (erozja boczna) → formy: przełomy, doliny V.
- Akumulacja rzeczna: odkładanie materiału okruchowego na dnie doliny, tarasach zalewowych, w stożkach napływowych → formy: tarasy, łachy, starorzecza.
\n
🏔️ Rzeźba polodowcowa w Europie Środkowej (sekcja 8 - Glacjalna):
Sandry, równiny wodnolodowcowe, moreny akumulacyjne - rozległe, płaskie powierzchnie widoczne na zdjęciach satelitarnych jako jasne, jednolite obszary przy dolinach rzecznych.
\n
🛰️ Odczyt zdjęcia satelitarnego:
- Jasna, płaska powierzchnia wzdłuż rzeki → materiał akumulowany (piaski, żwiry).
- Ciemnozielone, wilgotne obniżenia → terasa zalewowa, możliwe starorzecza.
- Wyraźna granica między płaskim dnem doliny a stokiem → krawędź terasy (granica erozji i akumulacji).
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Dlaczego błędna |
| A (z dowolnym uzasadnieniem) | Obszar X na zdjęciu satelitarnym wykazuje cechy akumulacji, nie erozji: płaska powierzchnia, jasna tonacja, brak wyraźnych form erozyjnych (przełomy, klify, strome zbocza). Wybór A oznacza błędne rozpoznanie procesu dominującego. |
| B1 | Uzasadnienie 1 nie pasuje do charakteru obszaru X - najprawdopodobniej opisuje inny typ formy lub inny proces niż widoczny w obszarze X. |
| B2 | Uzasadnienie 2 może dotyczyć cechy charakterystycznej dla innej części doliny lub innego procesu - nie odpowiada temu, co bezpośrednio obserwujemy w obszarze X. |
| B4 | Uzasadnienie 4 zawiera błędne powiązanie przyczynowo-skutkowe lub odnosi się do obszaru innego niż X. |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Pułapka 1: Mylenie erozji z akumulacją na zdjęciu satelitarnym - płaskie, jasne powierzchnie przy rzece to akumulacja (tarasy, sandry), a nie erozja. Erozja daje formy wklęsłe i strome, widoczne jako ciemniejsze, ukształtowane krawędziowo.
\n
⚠️ Pułapka 2: Wybór tylko litery (A lub B) bez uzasadnienia lub z błędnym uzasadnieniem. W zadaniach formatu „A/B + 1-4" oba elementy muszą być poprawne - błąd w jednym z nich = 0 pkt.
\n
⚠️ Pułapka 3: W Europie Środkowej doliny rzeczne mają podwójne dziedzictwo: procesy glacjalne (zlodowacenia plejstoceńskie) + współczesne procesy fluwialne. Obszary X w takich zadaniach często to równiny wodnolodowcowe lub sandry - efekt akumulacji przez wody roztopowe podczas zlodowacenia, a nie efekt bieżącej erozji rzecznej.
"}]}