{"id":"geografia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"geografia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-1)\nNa rysunku numerami oznaczono cztery wybrane miejsca na powierzchni Ziemi.\nNa podstawie: www.astronomia.pl\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nCałkowite zaćmienie Słońca widoczne jest na Ziemi z miejsca oznaczonego numerem\nA. 1. B. 2. C. 3. D. 4.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.1.\n1.2.\n2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R\nZadania od 3. do 6. wykonaj, korzystając z barwnej mapy szczegółowej fragmentu Gór\nSowich (strona I barwnego materiału źródłowego).","answer":"C","answer_text":"Zadanie 2. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej\n[…].\nIV etap edukacyjny\n2.7) Zdający wyjaśnia przyczynę\nwystępowania […] zaćmień Słońca […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawna odpowiedź\nC.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**C. Miejsce 3** - całkowite zaćmienie Słońca widoczne jest z miejsca znajdującego się w **stożku cienia** (umbry) rzucanego przez Księżyc na Ziemię.\n\n## Sposób 1 - identyfikacja stożków cienia i półcienia\n\nGdy Słońce, Księżyc i Ziemia ustawią się w jednej linii (koniunkcja - nów), Księżyc rzuca na powierzchnię Ziemi dwa rodzaje cienia:\n\n1. **Cień właściwy (umbra)** - wąski, centralny stożek, gdzie Księżyc **całkowicie zasłania** tarczę Słońca. Obserwator w umbr**z**e widzi **całkowite zaćmienie Słońca**.\n2. **Półcień (penumbra)** - szerszy obszar wokół umbry, gdzie Księżyc zasłania Słońce **częściowo**. Obserwator w półcieniu widzi **częściowe zaćmienie Słońca**.\n3. **Poza stożkami** - brak zaćmienia.\n\nNa rysunku z arkusza:\n| Miejsce | Położenie na rysunku | Rodzaj zjawiska |\n| 1 | poza stożkami cienia | brak zaćmienia |\n| 2 | w strefie półcienia (penumbra) | zaćmienie częściowe |\n| **3** | **w stożku cienia właściwego (umbra)** | **zaćmienie całkowite ✓** |\n| 4 | po nocnej stronie Ziemi lub w półcieniu | zaćmienie częściowe / brak |\n\nMiejsce 3 leży bezpośrednio w stożku umbry - tylko stamtąd Słońce jest **w całości przesłonięte** przez Księżyc.\n\n## Sposób 2 - eliminacja błędnych odpowiedzi\n\nCel: odrzucić miejsca niespełniające warunku zaćmienia **całkowitego**.\n\n- **Miejsce 1 (A)**: na rysunku wyraźnie poza obu stożkami → Słońce świeci normalnie → eliminujemy.\n- **Miejsce 2 (B)**: w strefie półcienia → Księżyc zasłania Słońce tylko częściowo → zaćmienie **częściowe**, nie całkowite → eliminujemy.\n- **Miejsce 4 (D)**: na obrzeżu układu lub po stronie nocnej → brak bezpośredniego stożka umbry w tym miejscu → eliminujemy.\n- **Pozostaje miejsce 3 (C)**: leży w centralnym stożku umbry → jedyne miejsce z całkowitym zaćmieniem. ✓\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za zaznaczenie odpowiedzi **C**\n> - **0 pkt** - za każdą inną odpowiedź lub brak odpowiedzi\n>\n> Zadanie jest zamknięte ABCD - punkt przyznawany wyłącznie za prawidłowy wybór, bez oceniania uzasadnienia.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌑 **Geometria zaćmienia Słońca**: zaćmienie całkowite zachodzi, gdy obserwator znajdzie się w **umbr**z**e** (cieniu właściwym) Księżyca - obszarze, do którego nie dociera żadna część światła słonecznego. Warunkuje to ustawienie Słońce-Księżyc-Ziemia niemal idealnie w linii prostej (syzygia przy nowiu). Stożek umbry jest bardzo wąski (~100-270 km szerokości na powierzchni Ziemi), stąd całkowite zaćmienie obserwuje się zawsze w wąskim pasie.\n\n> 📐 **Układ Ziemia-Księżyc-Słońce**: Księżyc (średnica ~3 476 km, odległość od Ziemi ~384 400 km) jest wystarczająco mały i wystarczająco blisko, by jego umbra sięgała powierzchni Ziemi - ale tylko w wybranych miejscach na wąskim pasie.\n\nW tym zadaniu wzory matematyczne nie są potrzebne - wystarczy znajomość geometrycznej definicji cienia i półcienia oraz rozumienie schematu zaćmienia.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Miejsce | Dlaczego błędna |\n| A | 1 | Poza oboma stożkami (cień i półcień Księżyca go nie dosięga) - Słońce widoczne w całości, brak zaćmienia |\n| B | 2 | W strefie półcienia (penumbra) - Księżyc zasłania tylko część tarczy słonecznej → zaćmienie **częściowe**, nie całkowite |\n| D | 4 | Poza stożkiem umbry (zbyt daleko od osi Księżyc-Słońce) → co najwyżej zaćmienie częściowe lub brak zjawiska |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Uczniowie mylą **cień** (umbra) z **półcieniem** (penumbra). Tylko umbra daje zaćmienie **całkowite** - to kluczowe słowo w pytaniu.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Nie mylić **zaćmienia Słońca** (Księżyc zasłania Słońce - widzimy z Ziemi przy nowiu) z **zaćmieniem Księżyca** (Ziemia zasłania Słońce - Księżyc wpada w cień Ziemi przy pełni). Na rysunku z zadania układ dotyczy zaćmienia Słońca.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Stożek umbry jest bardzo wąski - całkowite zaćmienie Słońca obserwuje się jednocześnie tylko na bardzo małym obszarze Ziemi (pasie szerokości kilkuset km). Pozostałe miejsca na Ziemi po stronie dziennej mogą widzieć zaćmienie częściowe lub żadne.","image":"img/geografia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 2. (0-1)<br>Na rysunku numerami oznaczono cztery wybrane miejsca na powierzchni Ziemi.<br>Na podstawie: www.astronomia.pl<br>Zaznacz poprawne dokończenie zdania.<br>Całkowite zaćmienie Słońca widoczne jest na Ziemi z miejsca oznaczonego numerem<br>A. 1. B. 2. C. 3. D. 4.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>1.1.<br>1.2.<br>2.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MGE_1R<br>Zadania od 3. do 6. wykonaj, korzystając z barwnej mapy szczegółowej fragmentu Gór<br>Sowich (strona I barwnego materiału źródłowego).</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 2. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz<br>prezentowanie informacji na podstawie<br>różnych źródeł informacji geograficznej<br>[…].<br>IV etap edukacyjny<br>2.7) Zdający wyjaśnia przyczynę<br>występowania […] zaćmień Słońca […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawna odpowiedź<br>C.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>C. Miejsce 3</strong> - całkowite zaćmienie Słońca widoczne jest z miejsca znajdującego się w <strong>stożku cienia</strong> (umbry) rzucanego przez Księżyc na Ziemię.</p>\n<h4>Sposób 1 - identyfikacja stożków cienia i półcienia</h4>\n<p>Gdy Słońce, Księżyc i Ziemia ustawią się w jednej linii (koniunkcja - nów), Księżyc rzuca na powierzchnię Ziemi dwa rodzaje cienia:</p>\n<ol><li><strong>Cień właściwy (umbra)</strong> - wąski, centralny stożek, gdzie Księżyc <strong>całkowicie zasłania</strong> tarczę Słońca. Obserwator w umbr<strong>z</strong>e widzi <strong>całkowite zaćmienie Słońca</strong>.</li><li><strong>Półcień (penumbra)</strong> - szerszy obszar wokół umbry, gdzie Księżyc zasłania Słońce <strong>częściowo</strong>. Obserwator w półcieniu widzi <strong>częściowe zaćmienie Słońca</strong>.</li><li><strong>Poza stożkami</strong> - brak zaćmienia.</li></ol>\n<p>Na rysunku z arkusza:<br>| Miejsce | Położenie na rysunku | Rodzaj zjawiska |<br>| 1 | poza stożkami cienia | brak zaćmienia |<br>| 2 | w strefie półcienia (penumbra) | zaćmienie częściowe |<br>| <strong>3</strong> | <strong>w stożku cienia właściwego (umbra)</strong> | <strong>zaćmienie całkowite ✓</strong> |<br>| 4 | po nocnej stronie Ziemi lub w półcieniu | zaćmienie częściowe / brak |</p>\n<p>Miejsce 3 leży bezpośrednio w stożku umbry - tylko stamtąd Słońce jest <strong>w całości przesłonięte</strong> przez Księżyc.</p>\n<h4>Sposób 2 - eliminacja błędnych odpowiedzi</h4>\n<p>Cel: odrzucić miejsca niespełniające warunku zaćmienia <strong>całkowitego</strong>.</p>\n<ul><li><strong>Miejsce 1 (A)</strong>: na rysunku wyraźnie poza obu stożkami → Słońce świeci normalnie → eliminujemy.</li><li><strong>Miejsce 2 (B)</strong>: w strefie półcienia → Księżyc zasłania Słońce tylko częściowo → zaćmienie <strong>częściowe</strong>, nie całkowite → eliminujemy.</li><li><strong>Miejsce 4 (D)</strong>: na obrzeżu układu lub po stronie nocnej → brak bezpośredniego stożka umbry w tym miejscu → eliminujemy.</li><li><strong>Pozostaje miejsce 3 (C)</strong>: leży w centralnym stożku umbry → jedyne miejsce z całkowitym zaćmieniem. ✓</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za zaznaczenie odpowiedzi <strong>C</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - za każdą inną odpowiedź lub brak odpowiedzi<br><br>Zadanie jest zamknięte ABCD - punkt przyznawany wyłącznie za prawidłowy wybór, bez oceniania uzasadnienia.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌑 <strong>Geometria zaćmienia Słońca</strong>: zaćmienie całkowite zachodzi, gdy obserwator znajdzie się w <strong>umbr</strong>z<strong>e</strong> (cieniu właściwym) Księżyca - obszarze, do którego nie dociera żadna część światła słonecznego. Warunkuje to ustawienie Słońce-Księżyc-Ziemia niemal idealnie w linii prostej (syzygia przy nowiu). Stożek umbry jest bardzo wąski (~100-270 km szerokości na powierzchni Ziemi), stąd całkowite zaćmienie obserwuje się zawsze w wąskim pasie.</blockquote>\n<blockquote>📐 <strong>Układ Ziemia-Księżyc-Słońce</strong>: Księżyc (średnica ~3 476 km, odległość od Ziemi ~384 400 km) jest wystarczająco mały i wystarczająco blisko, by jego umbra sięgała powierzchni Ziemi - ale tylko w wybranych miejscach na wąskim pasie.</blockquote>\n<p>W tym zadaniu wzory matematyczne nie są potrzebne - wystarczy znajomość geometrycznej definicji cienia i półcienia oraz rozumienie schematu zaćmienia.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Miejsce | Dlaczego błędna |<br>| A | 1 | Poza oboma stożkami (cień i półcień Księżyca go nie dosięga) - Słońce widoczne w całości, brak zaćmienia |<br>| B | 2 | W strefie półcienia (penumbra) - Księżyc zasłania tylko część tarczy słonecznej → zaćmienie <strong>częściowe</strong>, nie całkowite |<br>| D | 4 | Poza stożkiem umbry (zbyt daleko od osi Księżyc-Słońce) → co najwyżej zaćmienie częściowe lub brak zjawiska |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Uczniowie mylą <strong>cień</strong> (umbra) z <strong>półcieniem</strong> (penumbra). Tylko umbra daje zaćmienie <strong>całkowite</strong> - to kluczowe słowo w pytaniu.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Nie mylić <strong>zaćmienia Słońca</strong> (Księżyc zasłania Słońce - widzimy z Ziemi przy nowiu) z <strong>zaćmieniem Księżyca</strong> (Ziemia zasłania Słońce - Księżyc wpada w cień Ziemi przy pełni). Na rysunku z zadania układ dotyczy zaćmienia Słońca.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Stożek umbry jest bardzo wąski - całkowite zaćmienie Słońca obserwuje się jednocześnie tylko na bardzo małym obszarze Ziemi (pasie szerokości kilkuset km). Pozostałe miejsca na Ziemi po stronie dziennej mogą widzieć zaćmienie częściowe lub żadne.</blockquote>"}]}