{"id":"geografia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/24.2","paper_id":"geografia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"24.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24.2. (0-1)\nNa wykresie przedstawiono strukturę wykorzystania w 2013 r. źródeł energii dla jednego\nz krajów zaznaczonych na mapie Afryki.\nNa podstawie: U.S. Energy Information 2013.\nPodaj numer i nazwę państwa, dla którego charakterystyczna jest przedstawiona\nna wykresie struktura wykorzystania źródeł energii.\nNumer na mapie , nazwa państwa\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24.2. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej\n[…].\nIV etap edukacyjny\n7.3) Zdający odczytuje na mapach aktualny\npodział polityczny.\n9.7) Zdający charakteryzuje zmiany\nw strukturze zużycia energii postępujące\nwraz z rozwojem gospodarczym […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za dwie poprawne odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawna odpowiedź\n2, Republika Południowej Afryki","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Numer na mapie: 2 - Republika Południowej Afryki**\n\n## Sposób 1 - Analiza dominującego surowca energetycznego\n\nKlucz do zadania to jeden charakterystyczny element wykresu: **71% udziału węgla kamiennego** w strukturze zużycia energii. To wartość wyjątkowa w skali świata, a dla Afryki - absolutnie unikalna.\n\n**Krok 1 - Pytanie kluczowe:** Które państwo afrykańskie opiera gospodarkę energetyczną przede wszystkim na węglu kamiennym?\n\n**Krok 2 - Wiedza o surowcach Afryki:**\n- Większość krajów Afryki Subsaharyjskiej korzysta głównie z drewna (biomasy) lub ropy naftowej.\n- Kraje naftowe (Nigeria, Angola, Algieria, Libia) mają dominację ropy/gazu.\n- Węgiel kamienny jest surowcem typowym dla **Republiki Południowej Afryki** - kraj ten posiada jedne z największych złóż węgla kamiennego na świecie i wydobywa go w regionie **Witwatersrand i Highveld**.\n\n**Krok 3 - Weryfikacja pozostałych wskazówek:**\n- Ropa naftowa 22% - kraj zużywa ropę (import), ale nie jest krajem naftowym.\n- Drewno tylko 1% - to kraj zurbanizowany, rozwinięty gospodarczo jak na warunki afrykańskie (nie polega na biomasie jak kraje słabo rozwinięte).\n- Energia odnawialna 4% - marginalna, kraj nie przeszedł jeszcze transformacji energetycznej.\n- Gaz ziemny 1% - minimalna rola, wyklucza Algierię, Egipt, Nigerii.\n\n**Krok 4 - Wniosek:**\nJedynym krajem w Afryce z tak dominującą rolą węgla kamiennego (ponad 70%) jest **Republika Południowej Afryki**. Kraj ten od dekad napędza elektrownie węglowe (np. gigantyczna elektrownia Medupi), a węgiel stanowi podstawę jego przemysłu ciężkiego i hutniczego.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez gospodarkę i poziom rozwoju\n\nDodatkowy tor rozumowania oparty na charakterze całego wykresu (nie tylko węgla).\n\n**Obserwacja 1:** Drewno = tylko 1%. W krajach słabo rozwiniętych Afryki (Mozambik, Tanzania, Niger) biomasa/drewno stanowi 60-90% bilansu energetycznego. Kraj z wykresu jest gospodarczo zaawansowany.\n\n**Obserwacja 2:** Brak dominacji ropy lub gazu wyklucza:\n- Nigerię, Angolę (ropa dominuje),\n- Algierię, Libię (gaz + ropa dominują),\n- Egipt (gaz ziemny ok. 50%).\n\n**Obserwacja 3:** Węgiel 71% + rozwinięta gospodarka → jedyny kandydat to RPA.\n\nRPA to gospodarka z **największym PKB w Afryce** (do niedawna, wyprzedzona przez Nigerię nominalnie, ale wciąż nr 1 przemysłowo). Kraj odziedziczył energetykę węglową po apartheidu i nie zrezygnował z niej do 2013 r.\n\n**Wniosek:** Eliminacja wszystkich pozostałych krajów zaznaczonych na mapie prowadzi do jedynej poprawnej odpowiedzi - **numer 2, Republika Południowej Afryki**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 24.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za **obie** poprawne odpowiedzi łącznie: numer **2** ORAZ nazwa **Republika Południowej Afryki**\n> - **0 pkt** - za podanie tylko numeru bez nazwy, tylko nazwy bez numeru, lub za błędną odpowiedź\n> - **Akceptowane warianty nazwy:** \"RPA\", \"Republika Południowej Afryki\", \"South Africa\" (choć polska nazwa preferowana)\n> - **Wykluczone:** sama liczba \"2\" bez nazwy; sama nazwa bez numeru; jakikolwiek inny kraj\n\n> ⚠️ **Uwaga CKE:** Klucz wymaga OBIE odpowiedzi jednocześnie. Jeśli napiszesz tylko \"2\" bez nazwy lub tylko \"RPA\" bez numeru - **0 punktów**. Zawsze podawaj komplet.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌍 **Kontekst geograficzny - Republika Południowej Afryki:**\n> Kraj leży na południu kontynentu afrykańskiego (\\(\\varphi \\approx 22^\\circ - 35^\\circ\\) S, \\(\\lambda \\approx 17^\\circ - 33^\\circ\\) E). Powierzchnia ok. 1,22 mln km², stolica administracyjna Pretoria. Jeden z najważniejszych producentów węgla kamiennego na świecie - złoża w **Zagłębiu Witwatersrand** i **Highveld** (prowincje Mpumalanga, Limpopo). W 2013 r. RPA była głównym eksporterem węgla do Europy i Azji.\n\n> 📊 **Referencja: Struktura energetyczna a poziom rozwoju (Notestein/Clark):**\n> Dominacja węgla kamiennego w energetyce to cecha krajów w fazie intensywnej industrializacji (II rewolucja przemysłowa). Kraje słabo rozwinięte → biomasa; kraje surowcowe (ropa/gaz) → własne surowce; kraje post-przemysłowe → OZE + gaz. RPA w 2013 r. odpowiadała modelowi uprzemysłowionego kraju rozwijającego się z dostępem do taniego węgla własnego wydobycia.\n\nW tym zadaniu nie są wymagane wzory matematyczne - wystarczy wiedza z **działu gospodarka energetyczna i surowce naturalne Afryki**.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Potencjalny błąd | Kraj | Dlaczego wykluczona |\n| Kraj naftowy Afryki Zachodniej | Nigeria (1?) | Dominuje ropa naftowa i gaz; węgiel marginalny; biomasa wysoka |\n| Kraj naftowy Afryki Północnej | Libia / Algieria | Dominuje gaz ziemny lub ropa; brak złóż węgla |\n| Kraj Afryki Wschodniej | Kenia / Tanzania | Biomasa 70-90%; brak przemysłu węglowego |\n| Kraj Afryki Środkowej | DRK / Angola | DRK: biomasa dominuje; Angola: ropa naftowa ok. 60% |\n| Egipt | Egipt | Gaz ziemny ok. 50%, ropa ok. 30%; węgiel marginalny |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - mylenie RPA z Nigeriąlub Angolą:** Uczniowie kojarzą Afrykę z ropą naftową. Tymczasem 71% węgla jednoznacznie wskazuje RPA - jedyny kraj afrykański z tak masowym przemysłem węglowym.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - pominięcie biomasy jako wskazówki:** Tylko 1% drewna eliminuje całą Afrykę Subsaharyjską słabo rozwiniętą. To cenna informacja: kraj jest zurbanizowany i uprzemysłowiony.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - niekompletna odpowiedź:** Klucz CKE przyznaje punkt wyłącznie za numer **i** nazwę. Pamiętaj: **zawsze podaj obie informacje**.","image":"img/geografia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-24.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 24.2. (0-1)
Na wykresie przedstawiono strukturę wykorzystania w 2013 r. źródeł energii dla jednego
z krajów zaznaczonych na mapie Afryki.
Na podstawie: U.S. Energy Information 2013.
Podaj numer i nazwę państwa, dla którego charakterystyczna jest przedstawiona
na wykresie struktura wykorzystania źródeł energii.
Numer na mapie , nazwa państwa
MGE_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 24.2. (0-1)
IV etap edukacyjny
IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz
prezentowanie informacji na podstawie
różnych źródeł informacji geograficznej
[…].
IV etap edukacyjny
7.3) Zdający odczytuje na mapach aktualny
podział polityczny.
9.7) Zdający charakteryzuje zmiany
w strukturze zużycia energii postępujące
wraz z rozwojem gospodarczym […].
Schemat punktowania
1 p. - za dwie poprawne odpowiedzi.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Poprawna odpowiedź
2, Republika Południowej Afryki

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Numer na mapie: 2 - Republika Południowej Afryki

\n

Sposób 1 - Analiza dominującego surowca energetycznego

\n

Klucz do zadania to jeden charakterystyczny element wykresu: 71% udziału węgla kamiennego w strukturze zużycia energii. To wartość wyjątkowa w skali świata, a dla Afryki - absolutnie unikalna.

\n

Krok 1 - Pytanie kluczowe: Które państwo afrykańskie opiera gospodarkę energetyczną przede wszystkim na węglu kamiennym?

\n

Krok 2 - Wiedza o surowcach Afryki:

\n\n

Krok 3 - Weryfikacja pozostałych wskazówek:

\n\n

Krok 4 - Wniosek:
Jedynym krajem w Afryce z tak dominującą rolą węgla kamiennego (ponad 70%) jest Republika Południowej Afryki. Kraj ten od dekad napędza elektrownie węglowe (np. gigantyczna elektrownia Medupi), a węgiel stanowi podstawę jego przemysłu ciężkiego i hutniczego.

\n

Sposób 2 - Eliminacja przez gospodarkę i poziom rozwoju

\n

Dodatkowy tor rozumowania oparty na charakterze całego wykresu (nie tylko węgla).

\n

Obserwacja 1: Drewno = tylko 1%. W krajach słabo rozwiniętych Afryki (Mozambik, Tanzania, Niger) biomasa/drewno stanowi 60-90% bilansu energetycznego. Kraj z wykresu jest gospodarczo zaawansowany.

\n

Obserwacja 2: Brak dominacji ropy lub gazu wyklucza:

\n\n

Obserwacja 3: Węgiel 71% + rozwinięta gospodarka → jedyny kandydat to RPA.

\n

RPA to gospodarka z największym PKB w Afryce (do niedawna, wyprzedzona przez Nigerię nominalnie, ale wciąż nr 1 przemysłowo). Kraj odziedziczył energetykę węglową po apartheidu i nie zrezygnował z niej do 2013 r.

\n

Wniosek: Eliminacja wszystkich pozostałych krajów zaznaczonych na mapie prowadzi do jedynej poprawnej odpowiedzi - numer 2, Republika Południowej Afryki.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 24.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - za obie poprawne odpowiedzi łącznie: numer 2 ORAZ nazwa Republika Południowej Afryki
- 0 pkt - za podanie tylko numeru bez nazwy, tylko nazwy bez numeru, lub za błędną odpowiedź
- Akceptowane warianty nazwy: "RPA", "Republika Południowej Afryki", "South Africa" (choć polska nazwa preferowana)
- Wykluczone: sama liczba "2" bez nazwy; sama nazwa bez numeru; jakikolwiek inny kraj
\n
⚠️ Uwaga CKE: Klucz wymaga OBIE odpowiedzi jednocześnie. Jeśli napiszesz tylko "2" bez nazwy lub tylko "RPA" bez numeru - 0 punktów. Zawsze podawaj komplet.
\n

Wzory i referencje

\n
🌍 Kontekst geograficzny - Republika Południowej Afryki:
Kraj leży na południu kontynentu afrykańskiego (φ≈22∘−35∘ S, λ≈17∘−33∘ E). Powierzchnia ok. 1,22 mln km², stolica administracyjna Pretoria. Jeden z najważniejszych producentów węgla kamiennego na świecie - złoża w Zagłębiu Witwatersrand i Highveld (prowincje Mpumalanga, Limpopo). W 2013 r. RPA była głównym eksporterem węgla do Europy i Azji.
\n
📊 Referencja: Struktura energetyczna a poziom rozwoju (Notestein/Clark):
Dominacja węgla kamiennego w energetyce to cecha krajów w fazie intensywnej industrializacji (II rewolucja przemysłowa). Kraje słabo rozwinięte → biomasa; kraje surowcowe (ropa/gaz) → własne surowce; kraje post-przemysłowe → OZE + gaz. RPA w 2013 r. odpowiadała modelowi uprzemysłowionego kraju rozwijającego się z dostępem do taniego węgla własnego wydobycia.
\n

W tym zadaniu nie są wymagane wzory matematyczne - wystarczy wiedza z działu gospodarka energetyczna i surowce naturalne Afryki.

\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Potencjalny błąd | Kraj | Dlaczego wykluczona |
| Kraj naftowy Afryki Zachodniej | Nigeria (1?) | Dominuje ropa naftowa i gaz; węgiel marginalny; biomasa wysoka |
| Kraj naftowy Afryki Północnej | Libia / Algieria | Dominuje gaz ziemny lub ropa; brak złóż węgla |
| Kraj Afryki Wschodniej | Kenia / Tanzania | Biomasa 70-90%; brak przemysłu węglowego |
| Kraj Afryki Środkowej | DRK / Angola | DRK: biomasa dominuje; Angola: ropa naftowa ok. 60% |
| Egipt | Egipt | Gaz ziemny ok. 50%, ropa ok. 30%; węgiel marginalny |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Pułapka 1 - mylenie RPA z Nigeriąlub Angolą: Uczniowie kojarzą Afrykę z ropą naftową. Tymczasem 71% węgla jednoznacznie wskazuje RPA - jedyny kraj afrykański z tak masowym przemysłem węglowym.
\n
⚠️ Pułapka 2 - pominięcie biomasy jako wskazówki: Tylko 1% drewna eliminuje całą Afrykę Subsaharyjską słabo rozwiniętą. To cenna informacja: kraj jest zurbanizowany i uprzemysłowiony.
\n
⚠️ Pułapka 3 - niekompletna odpowiedź: Klucz CKE przyznaje punkt wyłącznie za numer i nazwę. Pamiętaj: zawsze podaj obie informacje.
"}]}