{"id":"geografia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/25.1","paper_id":"geografia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"25.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25.1. (0-1)\nPodaj główny czynnik lokalizacji elektrowni oznaczonej na mapie literą A.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 25.1. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\n[…] gospodarki człowieka oraz wzajemnych\npowiązań i zależności w systemie człowiek\n- przyroda - gospodarka.\nIV etap edukacyjny\n9.8) Zdający wskazuje wpływ czynników\nlokalizacji przemysłu na rozmieszczenie\n[…] wybranych branż.\n12.3) Zdający wskazuje obszary\nwystępowania podstawowych zasobów\nnaturalnych […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\n baza surowcowa (elektrownia cieplna)\n sprzyjające warunki wietrzne na zwałowisku kopalni odkrywkowej (elektrownia wiatrowa)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Główny czynnik lokalizacji elektrowni A:** baza surowcowa (dostęp do węgla kamiennego / brunatnego - elektrownia cieplna)\n\n*lub alternatywnie:* sprzyjające warunki wietrzne na zwałowisku kopalni odkrywkowej (elektrownia wiatrowa) - jeśli A to elektrownia wiatrowa na terenie pogórniczym.\n\n## Sposób 1 - Analiza mapy i zasada bazy surowcowej\n\n1. **Odczytaj położenie elektrowni A** z mapy arkusza. Znane elektrownie oznaczone innymi literami to: F - Turów (Bogatynia), E - Bełchatów, D - Solina, C - Rybnik, B - Pątnów. Elektrownia A nie jest podpisana, ale jej lokalizacja na mapie wskazuje na określony region Polski.\n\n2. **Zastosuj zasadę lokalizacji przemysłu energetycznego.** Konwencjonalne elektrownie cieplne (węglowe) w Polsce budowano w bezpośrednim sąsiedztwie kopalni, bo:\n- węgiel jest surowcem masowym (koszt transportu jest wysoki),\n- elektrownia zużywa go w ogromnych ilościach (np. Bełchatów - ok. 40 mln ton węgla brunatnego rocznie),\n- przesyłanie prądu na odległość jest tańsze niż transport węgla.\n\n3. **Wniosek:** Głównym czynnikiem lokalizacji elektrowni cieplnej jest **baza surowcowa** - bliskość złóż węgla kamiennego (Górny Śląsk, Lubelskie Zagłębie Węglowe) lub brunatnego (Bełchatów, Turów, Pątnów/Konin).\n\n4. **Wariant z elektrownią wiatrową:** Jeśli elektrownia A to instalacja wiatrowa zlokalizowana na zwałowisku kopalni odkrywkowej (np. okolice Bełchatowa lub Konina), głównym czynnikiem lokalizacji są **sprzyjające warunki wietrzne** - zwałowiska są wyniesieniami terenu eksponowanymi na wiatr, a teren i tak jest zdegradowany przemysłowo.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja i weryfikacja przez analogię\n\nPorównaj elektrownię A z innymi oznaczonymi na mapie:\n\n| Elektrownia | Lokalizacja | Typ | Główny czynnik |\n| E - Bełchatów | Łódź, kopalnia odkrywkowa | Cieplna (węgiel brunatny) | Baza surowcowa |\n| F - Turów (Bogatynia) | Dolny Śląsk, kopalnia odkrywkowa | Cieplna (węgiel brunatny) | Baza surowcowa |\n| C - Rybnik | GOP, Śląsk | Cieplna (węgiel kamienny) | Baza surowcowa |\n| B - Pątnów | Konin, kopalnia odkrywkowa | Cieplna (węgiel brunatny) | Baza surowcowa |\n| D - Solina | Bieszczady, rzeka San | Wodna | Warunki hydrologiczne |\n\n**Prawidłowość:** wszystkie elektrownie cieplne Polski są zlokalizowane przy kopalniach - potwierdza to, że czynnikiem decydującym dla elektrowni A (cieplnej) jest **dostęp do surowca energetycznego**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 25.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za podanie poprawnej odpowiedzi:\n> - „baza surowcowa\" (lub: bliskość kopalni / dostęp do węgla / złoża węgla) - dla elektrowni cieplnej\n> - „sprzyjające warunki wietrzne na zwałowisku kopalni odkrywkowej\" - dla elektrowni wiatrowej\n> - **0 pkt** - za odpowiedź ogólnikową lub nieprecyzyjną, np. tylko „węgiel\" bez wskazania, że to czynnik lokalizacji; za wskazanie niewłaściwego czynnika (np. „siła robocza\", „dostęp do wody\")\n>\n> **Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:**\n> Napisz konkretny czynnik lokalizacji - **baza surowcowa** (lub jej równoważnik: bliskość złóż, bliskość kopalni, dostęp do paliwa). Sam wyraz „węgiel\" bez kontekstu lokalizacyjnego może nie być zaakceptowany.\n>\n> **Akceptowane warianty:** „baza surowcowa\", „bliskość kopalni węgla\", „dostęp do złóż węgla kamiennego/brunatnego\", „sprzyjające warunki wietrzne na zwałowisku\".\n>\n> **Wykluczone:** odpowiedzi typu „tanio\", „duże miasto w pobliżu\", „tradycja przemysłowa\" - to nie są czynniki lokalizacji tej kategorii elektrowni.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌍 **Czynniki lokalizacji przemysłu (9.8 wymagań CKE):**\n> Przemysł energetyczny (elektrownie cieplne) jest **surowcochłonny** - zużywa ogromne ilości paliwa w przeliczeniu na jednostkę produktu (1 kWh). Stąd elektrownie lokalizuje się przy kopalniach, minimalizując koszt transportu surowca. Obowiązuje zasada: **elektrownia idzie do węgla, nie węgiel do elektrowni**.\n\n> 📐 **Wzorzec lokalizacji elektrowni w Polsce:**\n> - Węgiel brunatny (złoża Bełchatów, Turów, Konin) → elektrownie w miejscu złoża (brak możliwości ekonomicznego transportu).\n> - Węgiel kamienny (GOP) → elektrownie na Śląsku lub w pobliżu (Rybnik, Jaworzno, Kozienice - przesył Wisłą jako transport wodny).\n> - Rzeki / zbiorniki → elektrownie wodne (Solina, Włocławek) - czynnik hydrologiczny.\n> - Wiatr → elektrownie wiatrowe - czynnik klimatyczno-morfologiczny.\n\nW tym zadaniu nie ma wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z działu **gospodarka / przemysł / czynniki lokalizacji** geografii społeczno-ekonomicznej.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędna odpowiedź | Dlaczego niepoprawna |\n| „siła robocza\" | Jest czynnikiem lokalizacji np. przemysłu lekkiego (odzieżowego), nie elektrowni; elektrownia cieplna zatrudnia relatywnie mało pracowników |\n| „rynek zbytu / bliskość miast\" | Prąd elektryczny przesyłany jest siecią energetyczną na setki km - odległość od miast nie determinuje lokalizacji elektrowni |\n| „woda do chłodzenia\" | Woda chłodnicza to czynnik DODATKOWY (stąd elektrownie nad rzekami), ale NIE główny czynnik decyzji o lokalizacji elektrowni węglowej - decyduje węgiel |\n| „tani grunt\" | Kryterium wtórne, nie geologiczno-surowcowe |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Pułapka 1:** Uczniowie piszą ogólnie „węgiel\" - bez słów „baza surowcowa\" lub „bliskość złóż/kopalni\". Klucz CKE może wymagać sformułowania wskazującego na **czynnik lokalizacji**, nie tylko na surowiec.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2:** Woda chłodnicza to warunek konieczny (stąd elektrownie nad Wisłą, Odrą, Wartą), ale **nie jest głównym czynnikiem lokalizacji** elektrowni węglowej - to surowiec decyduje o miejscu budowy, a rzekę dobiera się wtórnie.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3:** Jeśli nie wiadomo, jaka dokładnie elektrownia kryje się pod literą A - odwołaj się do kontekstu mapy i podaj odpowiedź najlepiej pasującą do lokalizacji. Klucz CKE akceptuje dwie opcje (cieplna → baza surowcowa; wiatrowa → warunki wietrzne na zwałowisku), więc odczyt z mapy jest kluczowy.","image":"img/geografia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-25.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 25.1. (0-1)<br>Podaj główny czynnik lokalizacji elektrowni oznaczonej na mapie literą A.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 25.1. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>[…] gospodarki człowieka oraz wzajemnych<br>powiązań i zależności w systemie człowiek</p>\n<ul><li>przyroda - gospodarka.</li></ul>\n<p>IV etap edukacyjny<br>9.8) Zdający wskazuje wpływ czynników<br>lokalizacji przemysłu na rozmieszczenie<br>[…] wybranych branż.<br>12.3) Zdający wskazuje obszary<br>występowania podstawowych zasobów<br>naturalnych […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawne odpowiedzi<br> baza surowcowa (elektrownia cieplna)<br> sprzyjające warunki wietrzne na zwałowisku kopalni odkrywkowej (elektrownia wiatrowa)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Główny czynnik lokalizacji elektrowni A:</strong> baza surowcowa (dostęp do węgla kamiennego / brunatnego - elektrownia cieplna)</p>\n<p><em>lub alternatywnie:</em> sprzyjające warunki wietrzne na zwałowisku kopalni odkrywkowej (elektrownia wiatrowa) - jeśli A to elektrownia wiatrowa na terenie pogórniczym.</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza mapy i zasada bazy surowcowej</h4>\n<ol><li><strong>Odczytaj położenie elektrowni A</strong> z mapy arkusza. Znane elektrownie oznaczone innymi literami to: F - Turów (Bogatynia), E - Bełchatów, D - Solina, C - Rybnik, B - Pątnów. Elektrownia A nie jest podpisana, ale jej lokalizacja na mapie wskazuje na określony region Polski.</li></ol>\n<ol><li><strong>Zastosuj zasadę lokalizacji przemysłu energetycznego.</strong> Konwencjonalne elektrownie cieplne (węglowe) w Polsce budowano w bezpośrednim sąsiedztwie kopalni, bo:</li></ol>\n<ul><li>węgiel jest surowcem masowym (koszt transportu jest wysoki),</li><li>elektrownia zużywa go w ogromnych ilościach (np. Bełchatów - ok. 40 mln ton węgla brunatnego rocznie),</li><li>przesyłanie prądu na odległość jest tańsze niż transport węgla.</li></ul>\n<ol><li><strong>Wniosek:</strong> Głównym czynnikiem lokalizacji elektrowni cieplnej jest <strong>baza surowcowa</strong> - bliskość złóż węgla kamiennego (Górny Śląsk, Lubelskie Zagłębie Węglowe) lub brunatnego (Bełchatów, Turów, Pątnów/Konin).</li></ol>\n<ol><li><strong>Wariant z elektrownią wiatrową:</strong> Jeśli elektrownia A to instalacja wiatrowa zlokalizowana na zwałowisku kopalni odkrywkowej (np. okolice Bełchatowa lub Konina), głównym czynnikiem lokalizacji są <strong>sprzyjające warunki wietrzne</strong> - zwałowiska są wyniesieniami terenu eksponowanymi na wiatr, a teren i tak jest zdegradowany przemysłowo.</li></ol>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja i weryfikacja przez analogię</h4>\n<p>Porównaj elektrownię A z innymi oznaczonymi na mapie:</p>\n<p>| Elektrownia | Lokalizacja | Typ | Główny czynnik |<br>| E - Bełchatów | Łódź, kopalnia odkrywkowa | Cieplna (węgiel brunatny) | Baza surowcowa |<br>| F - Turów (Bogatynia) | Dolny Śląsk, kopalnia odkrywkowa | Cieplna (węgiel brunatny) | Baza surowcowa |<br>| C - Rybnik | GOP, Śląsk | Cieplna (węgiel kamienny) | Baza surowcowa |<br>| B - Pątnów | Konin, kopalnia odkrywkowa | Cieplna (węgiel brunatny) | Baza surowcowa |<br>| D - Solina | Bieszczady, rzeka San | Wodna | Warunki hydrologiczne |</p>\n<p><strong>Prawidłowość:</strong> wszystkie elektrownie cieplne Polski są zlokalizowane przy kopalniach - potwierdza to, że czynnikiem decydującym dla elektrowni A (cieplnej) jest <strong>dostęp do surowca energetycznego</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 25.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za podanie poprawnej odpowiedzi:<br>- „baza surowcowa&quot; (lub: bliskość kopalni / dostęp do węgla / złoża węgla) - dla elektrowni cieplnej<br>- „sprzyjające warunki wietrzne na zwałowisku kopalni odkrywkowej&quot; - dla elektrowni wiatrowej<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź ogólnikową lub nieprecyzyjną, np. tylko „węgiel&quot; bez wskazania, że to czynnik lokalizacji; za wskazanie niewłaściwego czynnika (np. „siła robocza&quot;, „dostęp do wody&quot;)<br><br><strong>Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:</strong><br>Napisz konkretny czynnik lokalizacji - <strong>baza surowcowa</strong> (lub jej równoważnik: bliskość złóż, bliskość kopalni, dostęp do paliwa). Sam wyraz „węgiel&quot; bez kontekstu lokalizacyjnego może nie być zaakceptowany.<br><br><strong>Akceptowane warianty:</strong> „baza surowcowa&quot;, „bliskość kopalni węgla&quot;, „dostęp do złóż węgla kamiennego/brunatnego&quot;, „sprzyjające warunki wietrzne na zwałowisku&quot;.<br><br><strong>Wykluczone:</strong> odpowiedzi typu „tanio&quot;, „duże miasto w pobliżu&quot;, „tradycja przemysłowa&quot; - to nie są czynniki lokalizacji tej kategorii elektrowni.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌍 <strong>Czynniki lokalizacji przemysłu (9.8 wymagań CKE):</strong><br>Przemysł energetyczny (elektrownie cieplne) jest <strong>surowcochłonny</strong> - zużywa ogromne ilości paliwa w przeliczeniu na jednostkę produktu (1 kWh). Stąd elektrownie lokalizuje się przy kopalniach, minimalizując koszt transportu surowca. Obowiązuje zasada: <strong>elektrownia idzie do węgla, nie węgiel do elektrowni</strong>.</blockquote>\n<blockquote>📐 <strong>Wzorzec lokalizacji elektrowni w Polsce:</strong><br>- Węgiel brunatny (złoża Bełchatów, Turów, Konin) → elektrownie w miejscu złoża (brak możliwości ekonomicznego transportu).<br>- Węgiel kamienny (GOP) → elektrownie na Śląsku lub w pobliżu (Rybnik, Jaworzno, Kozienice - przesył Wisłą jako transport wodny).<br>- Rzeki / zbiorniki → elektrownie wodne (Solina, Włocławek) - czynnik hydrologiczny.<br>- Wiatr → elektrownie wiatrowe - czynnik klimatyczno-morfologiczny.</blockquote>\n<p>W tym zadaniu nie ma wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z działu <strong>gospodarka / przemysł / czynniki lokalizacji</strong> geografii społeczno-ekonomicznej.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź | Dlaczego niepoprawna |<br>| „siła robocza&quot; | Jest czynnikiem lokalizacji np. przemysłu lekkiego (odzieżowego), nie elektrowni; elektrownia cieplna zatrudnia relatywnie mało pracowników |<br>| „rynek zbytu / bliskość miast&quot; | Prąd elektryczny przesyłany jest siecią energetyczną na setki km - odległość od miast nie determinuje lokalizacji elektrowni |<br>| „woda do chłodzenia&quot; | Woda chłodnicza to czynnik DODATKOWY (stąd elektrownie nad rzekami), ale NIE główny czynnik decyzji o lokalizacji elektrowni węglowej - decyduje węgiel |<br>| „tani grunt&quot; | Kryterium wtórne, nie geologiczno-surowcowe |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1:</strong> Uczniowie piszą ogólnie „węgiel&quot; - bez słów „baza surowcowa&quot; lub „bliskość złóż/kopalni&quot;. Klucz CKE może wymagać sformułowania wskazującego na <strong>czynnik lokalizacji</strong>, nie tylko na surowiec.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2:</strong> Woda chłodnicza to warunek konieczny (stąd elektrownie nad Wisłą, Odrą, Wartą), ale <strong>nie jest głównym czynnikiem lokalizacji</strong> elektrowni węglowej - to surowiec decyduje o miejscu budowy, a rzekę dobiera się wtórnie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3:</strong> Jeśli nie wiadomo, jaka dokładnie elektrownia kryje się pod literą A - odwołaj się do kontekstu mapy i podaj odpowiedź najlepiej pasującą do lokalizacji. Klucz CKE akceptuje dwie opcje (cieplna → baza surowcowa; wiatrowa → warunki wietrzne na zwałowisku), więc odczyt z mapy jest kluczowy.</blockquote>"}]}