{"id":"geografia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/25.2","paper_id":"geografia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"25.2","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25.2. (0-2)\nUzupełnij tabelę. Wpisz obok nazwy elektrowni odpowiednią literę z mapy (A-F).\nDla elektrowni wymienionych w tabeli podaj główne źródło energii wykorzystywane\ndo wytwarzania energii elektrycznej, inne dla każdej z nich.\nElektrownia\nLitera, którą oznaczono\nelektrownię na mapie\nŹródło energii\nBogatynia (Turów)\nRybnik\nSolina\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n24.1.\n24.2.\n25.1.\n25.2.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 25.2. (0-2)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\n[…] gospodarki człowieka oraz wzajemnych\npowiązań i zależności w systemie człowiek\n- przyroda - gospodarka.\nIV etap edukacyjny\n12.3) Zdający wskazuje obszary\nwystępowania podstawowych zasobów\nnaturalnych […].\n12.4) Zdający porównuje […] strukturę\nprodukcji energii elektrycznej w Polsce\n[…].\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawne uzupełnienie trzech wierszy w tabeli.\n1 p. - za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy w tabeli.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPoprawne odpowiedzi\nF, węgiel brunatny\nE, węgiel kamienny\nD, woda","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nWypełniona tabela:\n\n| Elektrownia | Litera z mapy | Źródło energii |\n| Bogatynia (Turów) | **F** | **węgiel brunatny** |\n| Rybnik | **E** | **węgiel kamienny** |\n| Solina | **D** | **woda** |\n\n## Sposób 1 - Lokalizacja elektrowni na mapie Polski + znajomość surowców energetycznych\n\nKażda z trzech elektrowni jest charakterystycznym obiektem geograficznym Polski - wystarczy znać ich lokalizację i typ, by przypisać literę z mapy i źródło energii.\n\n**Krok 1: Bogatynia (Turów) → węgiel brunatny → litera F**\n\nBogatynia leży w **Kotlinie Żytawskiej**, w skrajnym południowo-zachodnim rogu Polski (tzw. \"but polski\"), przy granicy z Niemcami i Czechami, w powiecie zgorzeleckim na **Dolnym Śląsku**. Elektrownia Turów jest jedną z największych elektrowni cieplnych w Polsce i pracuje wyłącznie na **węglu brunatnym** wydobywanym w bezpośrednio sąsiadującym odkrywkowym kopalni Turów (złoże mioceńskie, Zagłębie Turoszowskie).\n\nNa mapie Polski Bogatynia odpowiada punktowi w **południowo-zachodnim narożniku** terytorium kraju - to litera **F**.\n\n**Krok 2: Rybnik → węgiel kamienny → litera E**\n\nRybnik leży w **Górnośląskim Okręgu Przemysłowym (GOP)** na **Górnym Śląsku**, w Zagłębiu Górnośląskim - historycznym centrum wydobycia **węgla kamiennego** w Polsce. Elektrownia Rybnik (obecnie E.ON / Enel) jest elektrownią cieplną zasilaną węglem kamiennym z okolicznych kopalń.\n\nNa mapie punkt odpowiadający centrum Górnego Śląska (Rybnik, Gliwice, Katowice) - **południe kraju, nieco na wschód od centrum** - to litera **E**.\n\n**Krok 3: Solina → woda → litera D**\n\nSolina to **Elektrownia Wodna Solina** zlokalizowana w Bieszczadach (województwo podkarpackie), przy zaporze na rzece **San** - największym zbiorniku retencyjnym w Polsce (Jezioro Solińskie). Jest to elektrownia **szczytowo-pompowa** zasilana energią **wody** (hydroenergetyka).\n\nNa mapie punkt w **południowo-wschodniej Polsce** (Bieszczady, Podkarpacie) - to litera **D**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja i weryfikacja przez typy elektrowni w Polsce\n\nJeśli masz wątpliwości co do lokalizacji na mapie, możesz użyć podejścia typologicznego:\n\n**Polskie elektrownie - trzy główne typy paliwowe:**\n\n| Typ elektrowni | Surowiec | Główne lokalizacje |\n| Cieplna na węgiel brunatny | węgiel brunatny | Bogatynia (Turów), Bełchatów, Konin, Pątnów |\n| Cieplna na węgiel kamienny | węgiel kamienny | Rybnik, Jaworzno, Kozienice, Połaniec, Opole |\n| Wodna / szczytowo-pompowa | woda | Solina, Żarnowiec, Porąbka-Żar |\n\nPolska NIE ma (do 2025 r.) działającej elektrowni jądrowej - wyklucz taką odpowiedź.\n\n**Weryfikacja unikalności źródeł:** zadanie wymaga, by każda elektrownia miała **inne** źródło energii. Węgiel brunatny ≠ węgiel kamienny ≠ woda → trzy różne surowce, co jest spełnione.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 25.2, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za poprawne uzupełnienie **wszystkich trzech** wierszy tabeli (litera + źródło energii dla każdego wiersza)\n> - **1 pkt** - za poprawne uzupełnienie **dwóch** wierszy tabeli\n> - **0 pkt** - za uzupełnienie tylko jednego lub żadnego wiersza poprawnie\n>\n> **Akceptowane odpowiedzi:**\n> - Bogatynia (Turów): **F**, węgiel brunatny (akceptowane: brunatny / lignit - raczej nie; wymagane przymiotnikowe \"brunatny\")\n> - Rybnik: **E**, węgiel kamienny (akceptowane: kamienny / bitumiczny - wymagane rozróżnienie od brunatnego)\n> - Solina: **D**, woda (akceptowane: energia wodna / hydroenergetyka / energia wody / rzeka / przepływ wody)\n>\n> **Wykluczone:**\n> - Samo \"węgiel\" bez doprecyzowania rodzaju - błąd, bo nie spełnia wymogu \"inne dla każdej z nich\"\n> - Mylenie liter (np. F za Solinę, D za Bogatynię) - 0 pkt za ten wiersz\n> - \"Energia cieplna\" jako odpowiedź - to forma, nie źródło pierwotne (CKE wymaga surowca/nośnika)\n\n**Kluczowa uwaga:** CKE punktuje parami - litera + źródło energii muszą być poprawne łącznie dla danego wiersza. Sama litera bez źródła (lub odwrotnie) prawdopodobnie nie daje punktu za ten wiersz.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🇵🇱 **Zagłębia węglowe Polski:**\n> - **Zagłębie Górnośląskie** - węgiel kamienny (GOP: Rybnik, Katowice, Gliwice, Bytom); jest to największe zagłębie węgla kamiennego w Polsce.\n> - **Zagłębie Turoszowskie** (Bogatynia) - węgiel brunatny; złoże mioceńskie odkrywkowe przy granicy z Niemcami i Czechami.\n> - **Zagłębie Bełchatowskie** (centralna Polska, woj. łódzkie) - węgiel brunatny; największa elektrownia w Polsce.\n> - **Zagłębie Konińskie** (Konin, Kłodawa) - węgiel brunatny; złoże oligoceńskie.\n\n> 💧 **Hydroenergetyka w Polsce:** Polska ma małe możliwości hydroenergetyczne (nizinny charakter kraju). Wyjątkami są rzeki górskie - **San** (Solina) i **Wisła** z dopływami (Dunajec - zapora Czorsztyn). Solina jest elektrownią **szczytowo-pompową**: pompuje wodę w górę w godzinach niskiego zapotrzebowania, a w godzinach szczytu wypuszcza ją przez turbiny.\n\n> 🗺️ **Lokalizacja na mapie Polski (klucz kierunkowy):**\n> - SW narożnik (Bogatynia) → **F**\n> - S-centrum (Górny Śląsk, Rybnik) → **E**\n> - SE (Bieszczady, Solina) → **D**\n\n## Dlaczego inne litery są błędne\n\n| Litera | Prawdopodobna lokalizacja | Dlaczego nie pasuje do tych elektrowni |\n| A | NW lub N Polska (Pomorze / Szczecin) | Brak dużych elektrowni węglowych; rejon morski |\n| B | Centralna Polska (Łódź / Bełchatów) | Bełchatów to też węgiel brunatny - myli się z Turów, ale to INNE złoże; litera B to nie Bogatynia |\n| C | NE Polska (Mazury / Białystok) | Brak złóż węgla; elektrownie gazowe lub wodne małej mocy |\n\n*(Dokładne przypisanie liter A-F zależy od konkretnej mapy w arkuszu - powyższe to orientacja kierunkowa. Litery F, E, D podane przez CKE są wiążące.)*\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Najczęstszy błąd - napisanie samego \"węgiel\" bez rozróżnienia **brunatny / kamienny**. Klucz CKE wymaga podania konkretnego rodzaju, bo zadanie mówi wprost: \"inne dla każdej z nich\". Jeśli napiszesz \"węgiel\" przy obu - straciłeś punkt.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Mylenie Bogatyni z Bełchatowem - obie elektrownie spalają węgiel brunatny, ale leżą w różnych regionach. Bogatynia = SW Polska (Turoszów), Bełchatów = centrum (woj. łódzkie). Na mapie to dwa różne punkty.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Solina - wiele uczniów pisze \"energia odnawialna\" lub \"energia wody\" zamiast po prostu \"woda\". Obie formy są prawdopodobnie akceptowalne przez CKE, ale najprościej i najpewniej: **woda**.","image":"img/geografia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-25.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 25.2. (0-2)<br>Uzupełnij tabelę. Wpisz obok nazwy elektrowni odpowiednią literę z mapy (A-F).<br>Dla elektrowni wymienionych w tabeli podaj główne źródło energii wykorzystywane<br>do wytwarzania energii elektrycznej, inne dla każdej z nich.<br>Elektrownia<br>Litera, którą oznaczono<br>elektrownię na mapie<br>Źródło energii<br>Bogatynia (Turów)<br>Rybnik<br>Solina<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>24.1.<br>24.2.<br>25.1.<br>25.2.<br>Maks. liczba pkt<br>2<br>1<br>1<br>2<br>Uzyskana liczba pkt<br>MGE_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 25.2. (0-2)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>[…] gospodarki człowieka oraz wzajemnych<br>powiązań i zależności w systemie człowiek</p>\n<ul><li>przyroda - gospodarka.</li></ul>\n<p>IV etap edukacyjny<br>12.3) Zdający wskazuje obszary<br>występowania podstawowych zasobów<br>naturalnych […].<br>12.4) Zdający porównuje […] strukturę<br>produkcji energii elektrycznej w Polsce<br>[…].<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za poprawne uzupełnienie trzech wierszy w tabeli.<br>1 p. - za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy w tabeli.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.<br>Poprawne odpowiedzi<br>F, węgiel brunatny<br>E, węgiel kamienny<br>D, woda</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Wypełniona tabela:</p>\n<p>| Elektrownia | Litera z mapy | Źródło energii |<br>| Bogatynia (Turów) | <strong>F</strong> | <strong>węgiel brunatny</strong> |<br>| Rybnik | <strong>E</strong> | <strong>węgiel kamienny</strong> |<br>| Solina | <strong>D</strong> | <strong>woda</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - Lokalizacja elektrowni na mapie Polski + znajomość surowców energetycznych</h4>\n<p>Każda z trzech elektrowni jest charakterystycznym obiektem geograficznym Polski - wystarczy znać ich lokalizację i typ, by przypisać literę z mapy i źródło energii.</p>\n<p><strong>Krok 1: Bogatynia (Turów) → węgiel brunatny → litera F</strong></p>\n<p>Bogatynia leży w <strong>Kotlinie Żytawskiej</strong>, w skrajnym południowo-zachodnim rogu Polski (tzw. &quot;but polski&quot;), przy granicy z Niemcami i Czechami, w powiecie zgorzeleckim na <strong>Dolnym Śląsku</strong>. Elektrownia Turów jest jedną z największych elektrowni cieplnych w Polsce i pracuje wyłącznie na <strong>węglu brunatnym</strong> wydobywanym w bezpośrednio sąsiadującym odkrywkowym kopalni Turów (złoże mioceńskie, Zagłębie Turoszowskie).</p>\n<p>Na mapie Polski Bogatynia odpowiada punktowi w <strong>południowo-zachodnim narożniku</strong> terytorium kraju - to litera <strong>F</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 2: Rybnik → węgiel kamienny → litera E</strong></p>\n<p>Rybnik leży w <strong>Górnośląskim Okręgu Przemysłowym (GOP)</strong> na <strong>Górnym Śląsku</strong>, w Zagłębiu Górnośląskim - historycznym centrum wydobycia <strong>węgla kamiennego</strong> w Polsce. Elektrownia Rybnik (obecnie E.ON / Enel) jest elektrownią cieplną zasilaną węglem kamiennym z okolicznych kopalń.</p>\n<p>Na mapie punkt odpowiadający centrum Górnego Śląska (Rybnik, Gliwice, Katowice) - <strong>południe kraju, nieco na wschód od centrum</strong> - to litera <strong>E</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 3: Solina → woda → litera D</strong></p>\n<p>Solina to <strong>Elektrownia Wodna Solina</strong> zlokalizowana w Bieszczadach (województwo podkarpackie), przy zaporze na rzece <strong>San</strong> - największym zbiorniku retencyjnym w Polsce (Jezioro Solińskie). Jest to elektrownia <strong>szczytowo-pompowa</strong> zasilana energią <strong>wody</strong> (hydroenergetyka).</p>\n<p>Na mapie punkt w <strong>południowo-wschodniej Polsce</strong> (Bieszczady, Podkarpacie) - to litera <strong>D</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja i weryfikacja przez typy elektrowni w Polsce</h4>\n<p>Jeśli masz wątpliwości co do lokalizacji na mapie, możesz użyć podejścia typologicznego:</p>\n<p><strong>Polskie elektrownie - trzy główne typy paliwowe:</strong></p>\n<p>| Typ elektrowni | Surowiec | Główne lokalizacje |<br>| Cieplna na węgiel brunatny | węgiel brunatny | Bogatynia (Turów), Bełchatów, Konin, Pątnów |<br>| Cieplna na węgiel kamienny | węgiel kamienny | Rybnik, Jaworzno, Kozienice, Połaniec, Opole |<br>| Wodna / szczytowo-pompowa | woda | Solina, Żarnowiec, Porąbka-Żar |</p>\n<p>Polska NIE ma (do 2025 r.) działającej elektrowni jądrowej - wyklucz taką odpowiedź.</p>\n<p><strong>Weryfikacja unikalności źródeł:</strong> zadanie wymaga, by każda elektrownia miała <strong>inne</strong> źródło energii. Węgiel brunatny ≠ węgiel kamienny ≠ woda → trzy różne surowce, co jest spełnione.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 25.2, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - za poprawne uzupełnienie <strong>wszystkich trzech</strong> wierszy tabeli (litera + źródło energii dla każdego wiersza)<br>- <strong>1 pkt</strong> - za poprawne uzupełnienie <strong>dwóch</strong> wierszy tabeli<br>- <strong>0 pkt</strong> - za uzupełnienie tylko jednego lub żadnego wiersza poprawnie<br><br><strong>Akceptowane odpowiedzi:</strong><br>- Bogatynia (Turów): <strong>F</strong>, węgiel brunatny (akceptowane: brunatny / lignit - raczej nie; wymagane przymiotnikowe &quot;brunatny&quot;)<br>- Rybnik: <strong>E</strong>, węgiel kamienny (akceptowane: kamienny / bitumiczny - wymagane rozróżnienie od brunatnego)<br>- Solina: <strong>D</strong>, woda (akceptowane: energia wodna / hydroenergetyka / energia wody / rzeka / przepływ wody)<br><br><strong>Wykluczone:</strong><br>- Samo &quot;węgiel&quot; bez doprecyzowania rodzaju - błąd, bo nie spełnia wymogu &quot;inne dla każdej z nich&quot;<br>- Mylenie liter (np. F za Solinę, D za Bogatynię) - 0 pkt za ten wiersz<br>- &quot;Energia cieplna&quot; jako odpowiedź - to forma, nie źródło pierwotne (CKE wymaga surowca/nośnika)</blockquote>\n<p><strong>Kluczowa uwaga:</strong> CKE punktuje parami - litera + źródło energii muszą być poprawne łącznie dla danego wiersza. Sama litera bez źródła (lub odwrotnie) prawdopodobnie nie daje punktu za ten wiersz.</p>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🇵🇱 <strong>Zagłębia węglowe Polski:</strong><br>- <strong>Zagłębie Górnośląskie</strong> - węgiel kamienny (GOP: Rybnik, Katowice, Gliwice, Bytom); jest to największe zagłębie węgla kamiennego w Polsce.<br>- <strong>Zagłębie Turoszowskie</strong> (Bogatynia) - węgiel brunatny; złoże mioceńskie odkrywkowe przy granicy z Niemcami i Czechami.<br>- <strong>Zagłębie Bełchatowskie</strong> (centralna Polska, woj. łódzkie) - węgiel brunatny; największa elektrownia w Polsce.<br>- <strong>Zagłębie Konińskie</strong> (Konin, Kłodawa) - węgiel brunatny; złoże oligoceńskie.</blockquote>\n<blockquote>💧 <strong>Hydroenergetyka w Polsce:</strong> Polska ma małe możliwości hydroenergetyczne (nizinny charakter kraju). Wyjątkami są rzeki górskie - <strong>San</strong> (Solina) i <strong>Wisła</strong> z dopływami (Dunajec - zapora Czorsztyn). Solina jest elektrownią <strong>szczytowo-pompową</strong>: pompuje wodę w górę w godzinach niskiego zapotrzebowania, a w godzinach szczytu wypuszcza ją przez turbiny.</blockquote>\n<blockquote>🗺️ <strong>Lokalizacja na mapie Polski (klucz kierunkowy):</strong><br>- SW narożnik (Bogatynia) → <strong>F</strong><br>- S-centrum (Górny Śląsk, Rybnik) → <strong>E</strong><br>- SE (Bieszczady, Solina) → <strong>D</strong></blockquote>\n<h4>Dlaczego inne litery są błędne</h4>\n<p>| Litera | Prawdopodobna lokalizacja | Dlaczego nie pasuje do tych elektrowni |<br>| A | NW lub N Polska (Pomorze / Szczecin) | Brak dużych elektrowni węglowych; rejon morski |<br>| B | Centralna Polska (Łódź / Bełchatów) | Bełchatów to też węgiel brunatny - myli się z Turów, ale to INNE złoże; litera B to nie Bogatynia |<br>| C | NE Polska (Mazury / Białystok) | Brak złóż węgla; elektrownie gazowe lub wodne małej mocy |</p>\n<p><em>(Dokładne przypisanie liter A-F zależy od konkretnej mapy w arkuszu - powyższe to orientacja kierunkowa. Litery F, E, D podane przez CKE są wiążące.)</em></p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Najczęstszy błąd - napisanie samego &quot;węgiel&quot; bez rozróżnienia <strong>brunatny / kamienny</strong>. Klucz CKE wymaga podania konkretnego rodzaju, bo zadanie mówi wprost: &quot;inne dla każdej z nich&quot;. Jeśli napiszesz &quot;węgiel&quot; przy obu - straciłeś punkt.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Mylenie Bogatyni z Bełchatowem - obie elektrownie spalają węgiel brunatny, ale leżą w różnych regionach. Bogatynia = SW Polska (Turoszów), Bełchatów = centrum (woj. łódzkie). Na mapie to dwa różne punkty.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Solina - wiele uczniów pisze &quot;energia odnawialna&quot; lub &quot;energia wody&quot; zamiast po prostu &quot;woda&quot;. Obie formy są prawdopodobnie akceptowalne przez CKE, ale najprościej i najpewniej: <strong>woda</strong>.</blockquote>"}]}