{"id":"geografia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/26","paper_id":"geografia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"26","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26. (0-2)\nW tabeli zamieszczono informacje o głównych partnerach Polski w 2014 r. w imporcie\ni eksporcie gazu ziemnego, ropy naftowej, węgla brunatnego i węgla kamiennego, oznaczonych\nliterami A-D (kolejność nazw surowców energetycznych nie ma związku z kolejnością\nw tabeli).\nWyszcze-\ngólnienie\nUdział w % głównych partnerów handlowych Polski w obrotach surowcem\nA\nB\nC\nD\nimport\n1. Rosja 53,1\n2. Australia 17,2\n3. Czechy 15,4\n1. Niemcy 57,6\n2. Czechy 42,2\n1. Rosja 90,2\n2. Kazachstan 7,0\n3. Norwegia 2,1\n1. Rosja 50,0\n2. Kazachstan 24,9\n3. Białoruś 10,9\neksport\n1. Czechy 30,2\n2. Niemcy 27,0\n3. Austria 11,4\n1. Czechy 98,7\n1. Niemcy 100,0\n1. Niemcy 38,3\n2. Czechy 23,7\n3. Serbia 12,3\nNa podstawie: Rocznik Statystyczny Handlu Zagranicznego 2015, Warszawa 2015.\nUzupełnij poniższą tabelę. Wpisz nazwy surowców energetycznych, wybrane spośród\nwymienionych we wstępie do zadania, oraz litery, którymi oznaczono je w tabeli\nzawierającej informacje o głównych partnerach Polski w handlu tymi surowcami.\nSurowiec energetyczny\n(wpisz nazwę)\nWydobycie\nImport\nEksport\nGłówni partnerzy\nw 2014 r. (wpisz\nA, B, C, albo D)\nw 2010 r. w 2014 r.\nw 2014 r.\nmln ton\nmln ton\n56,5\n63,9\n0,2\n0,3\n76,7\n73,3\n10,4\n8,9\nNa podstawie: Energia 2016, Warszawa 2016.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 26. (0-2)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\n[…] gospodarki człowieka […].\nIV etap edukacyjny\n12.3) Zdający wskazuje obszary\nwystępowania podstawowych zasobów\nnaturalnych […].\n12.10) Zdający wskazuje głównych\npartnerów handlowych oraz kierunki\ngeograficzne i strukturę towarową wymiany\nmiędzynarodowej Polski.\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy w tabeli.\n1 p. - za poprawne uzupełnienie jednego wiersza w tabeli.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPoprawne odpowiedzi\nwęgiel brunatny, B\nwęgiel kamienny, A","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Surowce energetyczne | Wydobycie (mln ton w 2010 r.) | Import (mln ton w 2010 r.) | Eksport (mln ton w 2010 r.) | Główni partnerzy |\n| **węgiel brunatny** | 56,5 | 63,9 | 0,2 | **B** |\n| **węgiel kamienny** | 76,7 | 73,3 | 10,4 | **A** |\n\n## Sposób 1 - identyfikacja przez wielkość wydobycia i kierunki eksportu\n\n**Krok 1 - zidentyfikuj surowce po wolumenie wydobycia.**\n\nPolska w 2010 r. była jednym z największych producentów **węgla kamiennego** w Europie (~76 mln ton/rok) oraz niekwestionowanym liderem UE w wydobyciu **węgla brunatnego** (~56 mln ton/rok). Żaden inny surowiec spośród A-D (gaz ziemny, ropa naftowa) nie jest wydobywany w Polsce w porównywalnych ilościach.\n\n- Wiersz z wydobyciem **76,7 mln ton** → **węgiel kamienny**\n- Wiersz z wydobyciem **56,5 mln ton** → **węgiel brunatny**\n\n**Krok 2 - dopasuj literę przez analizę partnerów handlowych.**\n\nTeraz porównaj strukturę importu i eksportu w tabeli z typową geografią handlu tymi surowcami:\n\n**Kolumna A** (import: Rosja 55,1%, Australia 17,2%, Czechy 15,4%; eksport: Czechy 30,2%, Niemcy 27,9%, Austria 11,4%):\n- Import węgla z **Rosji i Australii** - klasyczne kierunki dostaw węgla kamiennego do Polski przez porty (Świnoujście, Gdańsk).\n- Export do **Czech, Niemiec, Austrii** - typowi odbiorcy polskiego węgla kamiennego z kopalń śląskich.\n- Ponadto: duży eksport (10,4 mln ton) zgodny z danymi - Polska była eksporterem netto węgla kamiennego.\n- ✅ **Kolumna A = węgiel kamienny**\n\n**Kolumna B** (import: Niemcy 37,6%, Czechy 42,2%, Norwegia 2,1%; eksport: Czechy 99,7%, Belgia 0,3%):\n- Import z **Niemiec i Czech** - jedyni sąsiedzi z zagłębiami węgla brunatnego (Niemcy: Nadrenia, Łużyce; Czechy: Zagłębie Północnoczeskie).\n- Eksport dominuje w **jednym kierunku** (Czechy 99,7%) - rynek lokalny, bez transoceańskiego handlu, bo węgiel brunatny ma niską wartość energetyczną i wysoki koszt transportu.\n- Minimalny eksport ogółem (0,2 mln ton) - potwierdza, że węgiel brunatny jest surowcem lokalnym, praktycznie nieopłacalnym w dalekim transporcie.\n- ✅ **Kolumna B = węgiel brunatny**\n\n## Sposób 2 - eliminacja przez wykluczenie (ropa naftowa i gaz ziemny)\n\nSprawdź, czy kolumny A lub B mogą być ropą naftową albo gazem ziemnym:\n\n**Kolumna C** (import: Rosja 90,2%, Kazachstan 7,0%, Białoruś 0,4%; eksport: Niemcy 100%):\n- Dominacja Rosji (90,2%) i Kazachstanu przy imporcie, tranzyt przez Białoruś → to **gaz ziemny** (gazociąg jamalski) lub **ropa naftowa** (rurociąg Przyjaźń). Obecność Białorusi jako trzeciego partnera importowego i eksport do Niemiec 100% wskazuje na **ropę naftową** - Polska przetwarza i reeksportuje produkty naftowe.\n\n**Kolumna D** (import: Rosja 50,0%, Kazachstan 24,9%, Hiszpania 10,9%; eksport: Niemcy 56,7%, Czechy 23,7%, Słowacja 13,1%):\n- Rosja + Kazachstan jako główni dostawcy, Hiszpania jako trzeci (LNG przez terminal?) → **gaz ziemny** lub ropa naftowa. Udział Kasastanu sugeruje gaz (Kazachstan eksportuje gaz przez Rosję do Europy) lub ropę (Kazachstan eksportuje przez Morze Kaspijskie i Rosję).\n\nWniosek: kolumny C i D to gaz ziemny i ropa naftowa - **nie mogą być** węglem ani brunatnym, ani kamiennym. Zatem kolumny A i B to na pewno oba rodzaje węgla, co potwierdza Sposób 1.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 26, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za poprawne uzupełnienie **obu wierszy** tabeli (nazwa surowca + litera)\n> - **1 pkt** - za poprawne uzupełnienie **jednego wiersza** (nazwa + litera zgodna)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niespełniającą powyższych kryteriów\n>\n> **Akceptowane odpowiedzi (CKE):**\n> - węgiel brunatny → **B**\n> - węgiel kamienny → **A**\n>\n> **Uwaga:** Każdy wiersz oceniany jest jako całość - poprawna nazwa PLUS poprawna litera. Sama litera bez nazwy albo sama nazwa bez litery to 0 pkt za ten wiersz.\n\n## Wzory i referencje (jeśli używane)\n\n> 🏭 **Wydobycie węgla kamiennego w Polsce 2010**: ~76 mln ton (jedno z największych w Europie, za Niemcami i Rosją).\n\n> 🏭 **Wydobycie węgla brunatnego w Polsce 2010**: ~56 mln ton (największy producent w UE; główne zagłębia: Bełchatów, Turów, Konin).\n\n> 🌍 **Kierunki importu węgla kamiennego do Polski**: Rosja (szlak kolejowy + morski przez Świnoujście), Australia i Kolumbia (droga morska przez Gdańsk/Szczecin), Czechy (szlak lądowy, kopalnie ostrawskie).\n\n> 🌍 **Transport węgla brunatnego**: wymagania ekonomiczne ograniczają handel do sąsiadów - niska wartość opałowa (~6-9 MJ/kg wobec ~24 MJ/kg węgla kamiennego) sprawia, że transport na duże odległości jest nieopłacalny.\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z działu **gospodarka surowcami energetycznymi** i **handel zagraniczny Polski**.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędne przypisanie | Treść | Dlaczego błędne |\n| A = węgiel brunatny | Import: Rosja 55,1%, Australia 17,2% | Polska nie importuje węgla brunatnego z Rosji ani z Australii - tylko z Czech i Niemiec (sąsiedzi z zagłębiami) |\n| B = węgiel kamienny | Import: Niemcy 37,6%, Czechy 42,2% | Niemcy i Czechy nie są głównymi dostawcami węgla kamiennego do Polski; te kierunki typowe dla węgla brunatnego |\n| A lub B = gaz ziemny | - | Gaz ziemny importowany prawie wyłącznie z Rosji (>70%); w A i B brak tak dominującego kierunku rosyjskiego przy gazie |\n| A lub B = ropa naftowa | - | Ropa importowana z Rosji i Kazachstanu przez rurociąg Przyjaźń; eksport 100% do Niemiec (produkty naftowe) to kolumna C lub D |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Uczniowie często mylą węgiel brunatny z węglem kamiennym tylko na podstawie nazwy - kluczem jest tutaj wielkość wydobycia (56 vs 76 mln ton) oraz kierunki importu (Rosja+Australia = kamienny; Niemcy+Czechy = brunatny).\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Eksport węgla brunatnego 0,2 mln ton (prawie zero) to wskazówka diagnostyczna - węgiel brunatny praktycznie nie jest eksportowany poza region, bo jest za ciężki i za tani energetycznie na długi transport. Eksport 10,4 mln ton (kolumna A) to wyraźnie węgiel kamienny.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** W kluczu CKE oceniany jest cały wiersz (nazwa + litera). Jeśli napiszesz \"węgiel kamienny\" i postawisz literę B zamiast A - wiersz jest niepoprawny i nie dostajesz punktu, nawet jeśli nazwa była właściwa.","image":"img/geografia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 26. (0-2)<br>W tabeli zamieszczono informacje o głównych partnerach Polski w 2014 r. w imporcie<br>i eksporcie gazu ziemnego, ropy naftowej, węgla brunatnego i węgla kamiennego, oznaczonych<br>literami A-D (kolejność nazw surowców energetycznych nie ma związku z kolejnością<br>w tabeli).<br>Wyszcze-<br>gólnienie<br>Udział w % głównych partnerów handlowych Polski w obrotach surowcem<br>A<br>B<br>C<br>D<br>import</p>\n<ol><li>Rosja 53,1</li><li>Australia 17,2</li><li>Czechy 15,4</li><li>Niemcy 57,6</li><li>Czechy 42,2</li><li>Rosja 90,2</li><li>Kazachstan 7,0</li><li>Norwegia 2,1</li><li>Rosja 50,0</li><li>Kazachstan 24,9</li><li>Białoruś 10,9</li></ol>\n<p>eksport</p>\n<ol><li>Czechy 30,2</li><li>Niemcy 27,0</li><li>Austria 11,4</li><li>Czechy 98,7</li><li>Niemcy 100,0</li><li>Niemcy 38,3</li><li>Czechy 23,7</li><li>Serbia 12,3</li></ol>\n<p>Na podstawie: Rocznik Statystyczny Handlu Zagranicznego 2015, Warszawa 2015.<br>Uzupełnij poniższą tabelę. Wpisz nazwy surowców energetycznych, wybrane spośród<br>wymienionych we wstępie do zadania, oraz litery, którymi oznaczono je w tabeli<br>zawierającej informacje o głównych partnerach Polski w handlu tymi surowcami.<br>Surowiec energetyczny<br>(wpisz nazwę)<br>Wydobycie<br>Import<br>Eksport<br>Główni partnerzy<br>w 2014 r. (wpisz<br>A, B, C, albo D)<br>w 2010 r. w 2014 r.<br>w 2014 r.<br>mln ton<br>mln ton<br>56,5<br>63,9<br>0,2<br>0,3<br>76,7<br>73,3<br>10,4<br>8,9<br>Na podstawie: Energia 2016, Warszawa 2016.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 26. (0-2)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>[…] gospodarki człowieka […].<br>IV etap edukacyjny<br>12.3) Zdający wskazuje obszary<br>występowania podstawowych zasobów<br>naturalnych […].<br>12.10) Zdający wskazuje głównych<br>partnerów handlowych oraz kierunki<br>geograficzne i strukturę towarową wymiany<br>międzynarodowej Polski.<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy w tabeli.<br>1 p. - za poprawne uzupełnienie jednego wiersza w tabeli.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.<br>Poprawne odpowiedzi<br>węgiel brunatny, B<br>węgiel kamienny, A</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Surowce energetyczne | Wydobycie (mln ton w 2010 r.) | Import (mln ton w 2010 r.) | Eksport (mln ton w 2010 r.) | Główni partnerzy |<br>| <strong>węgiel brunatny</strong> | 56,5 | 63,9 | 0,2 | <strong>B</strong> |<br>| <strong>węgiel kamienny</strong> | 76,7 | 73,3 | 10,4 | <strong>A</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - identyfikacja przez wielkość wydobycia i kierunki eksportu</h4>\n<p><strong>Krok 1 - zidentyfikuj surowce po wolumenie wydobycia.</strong></p>\n<p>Polska w 2010 r. była jednym z największych producentów <strong>węgla kamiennego</strong> w Europie (~76 mln ton/rok) oraz niekwestionowanym liderem UE w wydobyciu <strong>węgla brunatnego</strong> (~56 mln ton/rok). Żaden inny surowiec spośród A-D (gaz ziemny, ropa naftowa) nie jest wydobywany w Polsce w porównywalnych ilościach.</p>\n<ul><li>Wiersz z wydobyciem <strong>76,7 mln ton</strong> → <strong>węgiel kamienny</strong></li><li>Wiersz z wydobyciem <strong>56,5 mln ton</strong> → <strong>węgiel brunatny</strong></li></ul>\n<p><strong>Krok 2 - dopasuj literę przez analizę partnerów handlowych.</strong></p>\n<p>Teraz porównaj strukturę importu i eksportu w tabeli z typową geografią handlu tymi surowcami:</p>\n<p><strong>Kolumna A</strong> (import: Rosja 55,1%, Australia 17,2%, Czechy 15,4%; eksport: Czechy 30,2%, Niemcy 27,9%, Austria 11,4%):</p>\n<ul><li>Import węgla z <strong>Rosji i Australii</strong> - klasyczne kierunki dostaw węgla kamiennego do Polski przez porty (Świnoujście, Gdańsk).</li><li>Export do <strong>Czech, Niemiec, Austrii</strong> - typowi odbiorcy polskiego węgla kamiennego z kopalń śląskich.</li><li>Ponadto: duży eksport (10,4 mln ton) zgodny z danymi - Polska była eksporterem netto węgla kamiennego.</li><li>✅ <strong>Kolumna A = węgiel kamienny</strong></li></ul>\n<p><strong>Kolumna B</strong> (import: Niemcy 37,6%, Czechy 42,2%, Norwegia 2,1%; eksport: Czechy 99,7%, Belgia 0,3%):</p>\n<ul><li>Import z <strong>Niemiec i Czech</strong> - jedyni sąsiedzi z zagłębiami węgla brunatnego (Niemcy: Nadrenia, Łużyce; Czechy: Zagłębie Północnoczeskie).</li><li>Eksport dominuje w <strong>jednym kierunku</strong> (Czechy 99,7%) - rynek lokalny, bez transoceańskiego handlu, bo węgiel brunatny ma niską wartość energetyczną i wysoki koszt transportu.</li><li>Minimalny eksport ogółem (0,2 mln ton) - potwierdza, że węgiel brunatny jest surowcem lokalnym, praktycznie nieopłacalnym w dalekim transporcie.</li><li>✅ <strong>Kolumna B = węgiel brunatny</strong></li></ul>\n<h4>Sposób 2 - eliminacja przez wykluczenie (ropa naftowa i gaz ziemny)</h4>\n<p>Sprawdź, czy kolumny A lub B mogą być ropą naftową albo gazem ziemnym:</p>\n<p><strong>Kolumna C</strong> (import: Rosja 90,2%, Kazachstan 7,0%, Białoruś 0,4%; eksport: Niemcy 100%):</p>\n<ul><li>Dominacja Rosji (90,2%) i Kazachstanu przy imporcie, tranzyt przez Białoruś → to <strong>gaz ziemny</strong> (gazociąg jamalski) lub <strong>ropa naftowa</strong> (rurociąg Przyjaźń). Obecność Białorusi jako trzeciego partnera importowego i eksport do Niemiec 100% wskazuje na <strong>ropę naftową</strong> - Polska przetwarza i reeksportuje produkty naftowe.</li></ul>\n<p><strong>Kolumna D</strong> (import: Rosja 50,0%, Kazachstan 24,9%, Hiszpania 10,9%; eksport: Niemcy 56,7%, Czechy 23,7%, Słowacja 13,1%):</p>\n<ul><li>Rosja + Kazachstan jako główni dostawcy, Hiszpania jako trzeci (LNG przez terminal?) → <strong>gaz ziemny</strong> lub ropa naftowa. Udział Kasastanu sugeruje gaz (Kazachstan eksportuje gaz przez Rosję do Europy) lub ropę (Kazachstan eksportuje przez Morze Kaspijskie i Rosję).</li></ul>\n<p>Wniosek: kolumny C i D to gaz ziemny i ropa naftowa - <strong>nie mogą być</strong> węglem ani brunatnym, ani kamiennym. Zatem kolumny A i B to na pewno oba rodzaje węgla, co potwierdza Sposób 1.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 26, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - za poprawne uzupełnienie <strong>obu wierszy</strong> tabeli (nazwa surowca + litera)<br>- <strong>1 pkt</strong> - za poprawne uzupełnienie <strong>jednego wiersza</strong> (nazwa + litera zgodna)<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź niespełniającą powyższych kryteriów<br><br><strong>Akceptowane odpowiedzi (CKE):</strong><br>- węgiel brunatny → <strong>B</strong><br>- węgiel kamienny → <strong>A</strong><br><br><strong>Uwaga:</strong> Każdy wiersz oceniany jest jako całość - poprawna nazwa PLUS poprawna litera. Sama litera bez nazwy albo sama nazwa bez litery to 0 pkt za ten wiersz.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje (jeśli używane)</h4>\n<blockquote>🏭 <strong>Wydobycie węgla kamiennego w Polsce 2010</strong>: ~76 mln ton (jedno z największych w Europie, za Niemcami i Rosją).</blockquote>\n<blockquote>🏭 <strong>Wydobycie węgla brunatnego w Polsce 2010</strong>: ~56 mln ton (największy producent w UE; główne zagłębia: Bełchatów, Turów, Konin).</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Kierunki importu węgla kamiennego do Polski</strong>: Rosja (szlak kolejowy + morski przez Świnoujście), Australia i Kolumbia (droga morska przez Gdańsk/Szczecin), Czechy (szlak lądowy, kopalnie ostrawskie).</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Transport węgla brunatnego</strong>: wymagania ekonomiczne ograniczają handel do sąsiadów - niska wartość opałowa (~6-9 MJ/kg wobec ~24 MJ/kg węgla kamiennego) sprawia, że transport na duże odległości jest nieopłacalny.</blockquote>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z działu <strong>gospodarka surowcami energetycznymi</strong> i <strong>handel zagraniczny Polski</strong>.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędne przypisanie | Treść | Dlaczego błędne |<br>| A = węgiel brunatny | Import: Rosja 55,1%, Australia 17,2% | Polska nie importuje węgla brunatnego z Rosji ani z Australii - tylko z Czech i Niemiec (sąsiedzi z zagłębiami) |<br>| B = węgiel kamienny | Import: Niemcy 37,6%, Czechy 42,2% | Niemcy i Czechy nie są głównymi dostawcami węgla kamiennego do Polski; te kierunki typowe dla węgla brunatnego |<br>| A lub B = gaz ziemny | - | Gaz ziemny importowany prawie wyłącznie z Rosji (&gt;70%); w A i B brak tak dominującego kierunku rosyjskiego przy gazie |<br>| A lub B = ropa naftowa | - | Ropa importowana z Rosji i Kazachstanu przez rurociąg Przyjaźń; eksport 100% do Niemiec (produkty naftowe) to kolumna C lub D |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Uczniowie często mylą węgiel brunatny z węglem kamiennym tylko na podstawie nazwy - kluczem jest tutaj wielkość wydobycia (56 vs 76 mln ton) oraz kierunki importu (Rosja+Australia = kamienny; Niemcy+Czechy = brunatny).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Eksport węgla brunatnego 0,2 mln ton (prawie zero) to wskazówka diagnostyczna - węgiel brunatny praktycznie nie jest eksportowany poza region, bo jest za ciężki i za tani energetycznie na długi transport. Eksport 10,4 mln ton (kolumna A) to wyraźnie węgiel kamienny.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> W kluczu CKE oceniany jest cały wiersz (nazwa + litera). Jeśli napiszesz &quot;węgiel kamienny&quot; i postawisz literę B zamiast A - wiersz jest niepoprawny i nie dostajesz punktu, nawet jeśli nazwa była właściwa.</blockquote>"}]}