{"id":"geografia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/29.2","paper_id":"geografia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"29.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29.2. (0-1)\nPrzyporządkuj każdemu z regionów oznaczonych na mapie literami A i B po jednej\nz roślin, której uprawa jest charakterystyczna ze względu na korzystne warunki\nprzyrodnicze do ich wegetacji w podanych regionach. Wpisz nazwę właściwej rośliny dla\nkażdego z regionów.\nbawełna maniok palma daktylowa słonecznik\nRegion A: Region B:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 29.2. (0-1)\nIV etap edukacyjny - zakres podstawowy\nI. Wykorzystywanie różnych źródeł\ninformacji do analizy i prezentowania\nwspółczesnych problemów […]\ngospodarczych […].\nIV etap edukacyjny - zakres podstawowy\n2.3) Zdający opisuje główne obszary upraw\n[…] na świecie, wyjaśnia ich zróżnicowanie\nprzestrzenne.\nSchemat punktowania\n1 p. - za dwie poprawne odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\nA - palma daktylowa, B - maniok","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n- **Region A:** palma daktylowa\n- **Region B:** maniok\n\n## Sposób 1 - identyfikacja regionu przez klimat i warunki przyrodnicze\n\nZadanie wymaga rozpoznania regionów na podstawie mapy z arkusza i dopasowania do nich typowych roślin uprawnych. Kluczem jest powiązanie warunków klimatycznych i glebowych z wymaganiami poszczególnych roślin.\n\n**Region A - obszar pustynny / półpustynny (klimat B, typ BWh lub BSh)**\n\nRegion A obejmuje prawdopodobnie Bliski Wschód, Afrykę Północną lub Saharę - obszar o:\n- bardzo wysokich temperaturach (T_roczna > 20 °C),\n- minimalnych opadach (< 250 mm/rok),\n- intensywnym nasłonecznieniu,\n- dostępności wody jedynie w oazach i dolinach rzecznych (np. Nil, Tygrys, Eufrat).\n\n**Palma daktylowa** (*Phoenix dactylifera*) to roślina idealnie przystosowana do tych warunków:\n- znosi susze i upały,\n- wymaga dużego nasłonecznienia (min. 2 000 h/rok),\n- uprawiana jest w oazach - tam, gdzie jest dostęp do wody gruntowej lub nawadniania,\n- główne obszary: Egipt, Arabia Saudyjska, Iran, Irak, Algieria, Maroko.\n\nPopularne powiedzenie agronomów: **„stopy w wodzie, głowa w ogniu\"** - palma daktylowa potrzebuje wilgoci przy korzeniach, ale słońca przy owocach.\n\n**Region B - obszar równikowy / podrównikowy (klimat A, typ Af lub Aw)**\n\nRegion B obejmuje prawdopodobnie Afrykę Subsaharyjską, Basen Amazonki lub Azję Południowo-Wschodnią - obszar o:\n- wysokich temperaturach (T_roczna > 20-25 °C),\n- dużych opadach (> 1 000 mm/rok) lub wyraźnej porze deszczowej,\n- glebach laterytowych / czerwonoziemach (ubogich w próchnicę, ale zasobnych w Fe i Al),\n- dużej wilgotności powietrza.\n\n**Maniok** (*Manihot esculenta*) to roślina doskonale przystosowana do tych warunków:\n- pochodzi z Ameryki Południowej (Amazonia), dziś uprawiany głównie w Afryce Subsaharyjskiej,\n- rośnie na ubogich, kwaśnych glebach - tam, gdzie inne rośliny nie dają plonów,\n- odporny na suszę śródroczną (magazynuje wodę i skrobię w korzeniach bulwiastych),\n- stanowi podstawę wyżywienia dla setek milionów ludzi w Afryce (Nigeria, Kongo, Tanzania) oraz Brazylii i Indonezji,\n- bogaty w węglowodany - główne źródło kalorii w diecie ubogich regionów tropikalnych.\n\n## Sposób 2 - eliminacja przez cechy roślin\n\nMożna też podejść od strony cech diagnostycznych roślin i wykluczyć pomyłki:\n\n| Roślina | Wymagania klimatyczne | Region świata |\n| **Palma daktylowa** | gorący, suchy, pustynia / oaza, B(S/W)h | Bliski Wschód, Afryka Pn. |\n| **Palma olejowa** | gorący, wilgotny, równikowy, Af | Afryka Zach., Borneo |\n| **Maniok** | gorący, zmienny, uboga gleba, Aw/Af | Afryka Subsaharyjska, Amazonia |\n| **Ryż** | gorący, wilgotny, zalewane pola | Azja Monsunowa (Indie, Chiny) |\n| **Pszenica** | umiarkowany ciepły, C/D | Rosja, USA, UE |\n\nRegion A (suchy, gorący) → palma daktylowa (NIE olejowa - olejowa potrzebuje wilgoci!).\nRegion B (wilgotny, tropikalny, gleby ubogie) → maniok (NIE ryż - ryż potrzebuje równomiernych opadów i płaskich terenów pod nawadnianie).\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 29.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za **obie** poprawne odpowiedzi jednocześnie: A = palma daktylowa, B = maniok\n> - **0 pkt** - za jedną poprawną odpowiedź lub odpowiedź niespełniającą kryterium\n\n**Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:**\n- Obie nazwy muszą być poprawne naraz - jedna poprawna = 0 pkt.\n- Klucz akceptuje: **palma daktylowa** (dla A) i **maniok** (dla B).\n- Nie jest wymagana łacińska nazwa ani dodatkowe uzasadnienie.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌍 **Klasyfikacja Köppena** (sekcja 3. KLIMATOLOGIA):\n> - Region A → typ **BWh** lub **BSh** (B = suchy; W = pustynny; h = gorący), charakterystyczny dla Sahary, Bliskiego Wschodu i Półwyspu Arabskiego.\n> - Region B → typ **Aw** lub **Af** (A = równikowy; w = sucha pora zimowa lub f = stale wilgotny), charakterystyczny dla Afryki Subsaharyjskiej, Amazonii, Azji Południowo-Wschodniej.\n\n> 🌱 **Główne obszary upraw na świecie** (sekcja 6/7 ROLNICTWO):\n> - Palma daktylowa → oazy i doliny rzeczne stref pustynnych, uprawa nawadniana.\n> - Maniok → tropiki wilgotne i zmienne, gleby laterytowe, podstawa diety ubogich regionów. Największy producent: Nigeria (≈ 20% światowej produkcji).\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wymagana jest wiedza faktograficzna z geografii rolnictwa.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędna odpowiedź | Gdzie byłaby właściwa | Typowy błąd ucznia |\n| Palma olejowa (dla regionu A) | Afryka Zach. (Nigeria), Borneo - klimat Af | Mylenie palmy olejowej z daktylową; olejowa wymaga wilgoci, A to strefa sucha |\n| Ryż (dla regionu B) | Azja Monsunowa (Indie, Chiny, SE Azja) | Ryż kojarzy się z tropikamii, ale wymaga zalewanych pól i regularnych opadów |\n| Pszenica (dla regionu A lub B) | Rosja, USA, Europa - klimat C/D | Pszenica to klimat umiarkowany, nie tropikalny ani pustynny |\n| Trzcina cukrowa (dla regionu B) | Brazylia, Indie, Karaiby | Możliwa pomyłka ze względu na klimat tropikalny, ale trzcina potrzebuje żyznych gleb i stałego dostępu do wody |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Nie mylić **palmy daktylowej** (oaza, pustynia, sucho) z **palmą olejową** (las równikowy, wilgotno). To dwa zupełnie różne gatunki o przeciwstawnych wymaganiach wodnych!\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Maniok jest często pomijany przez uczniów, którzy kojarzą Afrykę z kawą, kakao lub orzeszkami ziemnymi. Tymczasem maniok to **najważniejsza roślina bulwiasta** Afryki Subsaharyjskiej i podstawa kaloryczna dla ponad 500 mln ludzi.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Klucz CKE wymaga **obu odpowiedzi** - jedna dobra to nadal **0 punktów**. Dlatego nawet jeśli pewny/a jesteś co do A, nie zostawiaj B pustego.","image":"img/geografia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-29.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 29.2. (0-1)
Przyporządkuj każdemu z regionów oznaczonych na mapie literami A i B po jednej
z roślin, której uprawa jest charakterystyczna ze względu na korzystne warunki
przyrodnicze do ich wegetacji w podanych regionach. Wpisz nazwę właściwej rośliny dla
każdego z regionów.
bawełna maniok palma daktylowa słonecznik
Region A: Region B:

","answer_text_html":"

Zadanie 29.2. (0-1)
IV etap edukacyjny - zakres podstawowy
I. Wykorzystywanie różnych źródeł
informacji do analizy i prezentowania
współczesnych problemów […]
gospodarczych […].
IV etap edukacyjny - zakres podstawowy
2.3) Zdający opisuje główne obszary upraw
[…] na świecie, wyjaśnia ich zróżnicowanie
przestrzenne.
Schemat punktowania
1 p. - za dwie poprawne odpowiedzi.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Poprawne odpowiedzi
A - palma daktylowa, B - maniok

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n\n

Sposób 1 - identyfikacja regionu przez klimat i warunki przyrodnicze

\n

Zadanie wymaga rozpoznania regionów na podstawie mapy z arkusza i dopasowania do nich typowych roślin uprawnych. Kluczem jest powiązanie warunków klimatycznych i glebowych z wymaganiami poszczególnych roślin.

\n

Region A - obszar pustynny / półpustynny (klimat B, typ BWh lub BSh)

\n

Region A obejmuje prawdopodobnie Bliski Wschód, Afrykę Północną lub Saharę - obszar o:

\n\n

Palma daktylowa (Phoenix dactylifera) to roślina idealnie przystosowana do tych warunków:

\n\n

Popularne powiedzenie agronomów: „stopy w wodzie, głowa w ogniu" - palma daktylowa potrzebuje wilgoci przy korzeniach, ale słońca przy owocach.

\n

Region B - obszar równikowy / podrównikowy (klimat A, typ Af lub Aw)

\n

Region B obejmuje prawdopodobnie Afrykę Subsaharyjską, Basen Amazonki lub Azję Południowo-Wschodnią - obszar o:

\n\n

Maniok (Manihot esculenta) to roślina doskonale przystosowana do tych warunków:

\n\n

Sposób 2 - eliminacja przez cechy roślin

\n

Można też podejść od strony cech diagnostycznych roślin i wykluczyć pomyłki:

\n

| Roślina | Wymagania klimatyczne | Region świata |
| Palma daktylowa | gorący, suchy, pustynia / oaza, B(S/W)h | Bliski Wschód, Afryka Pn. |
| Palma olejowa | gorący, wilgotny, równikowy, Af | Afryka Zach., Borneo |
| Maniok | gorący, zmienny, uboga gleba, Aw/Af | Afryka Subsaharyjska, Amazonia |
| Ryż | gorący, wilgotny, zalewane pola | Azja Monsunowa (Indie, Chiny) |
| Pszenica | umiarkowany ciepły, C/D | Rosja, USA, UE |

\n

Region A (suchy, gorący) → palma daktylowa (NIE olejowa - olejowa potrzebuje wilgoci!).
Region B (wilgotny, tropikalny, gleby ubogie) → maniok (NIE ryż - ryż potrzebuje równomiernych opadów i płaskich terenów pod nawadnianie).

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 29.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - za obie poprawne odpowiedzi jednocześnie: A = palma daktylowa, B = maniok
- 0 pkt - za jedną poprawną odpowiedź lub odpowiedź niespełniającą kryterium
\n

Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:

\n\n

Wzory i referencje

\n
🌍 Klasyfikacja Köppena (sekcja 3. KLIMATOLOGIA):
- Region A → typ BWh lub BSh (B = suchy; W = pustynny; h = gorący), charakterystyczny dla Sahary, Bliskiego Wschodu i Półwyspu Arabskiego.
- Region B → typ Aw lub Af (A = równikowy; w = sucha pora zimowa lub f = stale wilgotny), charakterystyczny dla Afryki Subsaharyjskiej, Amazonii, Azji Południowo-Wschodniej.
\n
🌱 Główne obszary upraw na świecie (sekcja 6/7 ROLNICTWO):
- Palma daktylowa → oazy i doliny rzeczne stref pustynnych, uprawa nawadniana.
- Maniok → tropiki wilgotne i zmienne, gleby laterytowe, podstawa diety ubogich regionów. Największy producent: Nigeria (≈ 20% światowej produkcji).
\n

W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wymagana jest wiedza faktograficzna z geografii rolnictwa.

\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Błędna odpowiedź | Gdzie byłaby właściwa | Typowy błąd ucznia |
| Palma olejowa (dla regionu A) | Afryka Zach. (Nigeria), Borneo - klimat Af | Mylenie palmy olejowej z daktylową; olejowa wymaga wilgoci, A to strefa sucha |
| Ryż (dla regionu B) | Azja Monsunowa (Indie, Chiny, SE Azja) | Ryż kojarzy się z tropikamii, ale wymaga zalewanych pól i regularnych opadów |
| Pszenica (dla regionu A lub B) | Rosja, USA, Europa - klimat C/D | Pszenica to klimat umiarkowany, nie tropikalny ani pustynny |
| Trzcina cukrowa (dla regionu B) | Brazylia, Indie, Karaiby | Możliwa pomyłka ze względu na klimat tropikalny, ale trzcina potrzebuje żyznych gleb i stałego dostępu do wody |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga 1: Nie mylić palmy daktylowej (oaza, pustynia, sucho) z palmą olejową (las równikowy, wilgotno). To dwa zupełnie różne gatunki o przeciwstawnych wymaganiach wodnych!
\n
⚠️ Uwaga 2: Maniok jest często pomijany przez uczniów, którzy kojarzą Afrykę z kawą, kakao lub orzeszkami ziemnymi. Tymczasem maniok to najważniejsza roślina bulwiasta Afryki Subsaharyjskiej i podstawa kaloryczna dla ponad 500 mln ludzi.
\n
⚠️ Uwaga 3: Klucz CKE wymaga obu odpowiedzi - jedna dobra to nadal 0 punktów. Dlatego nawet jeśli pewny/a jesteś co do A, nie zostawiaj B pustego.
"}]}