{"id":"geografia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/31","paper_id":"geografia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"31","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 31. (0-1)\nW tabeli przedstawiono informacje odnoszące się do rolnictwa wybranych państw.\nPaństwo\nZużycie nawozów\nsztucznych\nw kg na 1 ha użytków\nrolnych (2013/14 r.)\nPowierzchnia\nzasiewów zbóż\nw tys. ha\n(2013 r.)\nZbiory zbóż\nw tys. ton\n(2013 r.)\nPlony zbóż\nw dt na 1 ha\n(2013 r.)\nKanada\n62,1\n15 917\n66 372\n41,7\nHolandia\n129,9\n209\n1 811\n86,5\nNiemcy\n144,7\n6 526\n47 757\n73,2\nPolska\n132,9\n7 479\n28 455\n38,0\nNa podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2015, Warszawa 2015.\nNa podstawie tabeli uzasadnij, z czego wynika różnica w wielkości zużycia nawozów\nsztucznych (w kg na 1 ha użytków rolnych) w Kanadzie w porównaniu z wymienionymi\npaństwami Europy.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 31. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego […]\ni gospodarki człowieka […].\nIV etap edukacyjny\n9.2) Zdający […] charakteryzuje różne typy\nrolnictwa na świecie.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne uzasadnienie uwzględniające większą powierzchnię zasiewów i większe\nzbiory zbóż w Kanadzie niż w wymienionych krajach europejskich.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowa odpowiedź\nKanada posiada dużo większą powierzchnię zasiewów zbóż niż wymienione kraje europejskie,\na więc zbiory zbóż są wyższe. W związku z tym nie ma potrzeby ponoszenia kosztów wzrostu\nintensywności produkcji rolnej np. poprzez wyższe zużycie nawozów sztucznych.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nKanada zużywa mniej nawozów sztucznych na hektar (\\(62{,}1\\) kg/ha) niż europejskie kraje w tabeli (Polska \\(132{,}9\\), Holandia \\(129{,}9\\), Niemcy \\(144{,}7\\) kg/ha), ponieważ prowadzi **ekstensywną** gospodarkę rolną - osiąga duże łączne zbiory zbóż dzięki **ogromnej powierzchni zasiewów** (\\(159\\,917\\) tys. ha), a nie dzięki intensywnemu nawożeniu.\n\n## Sposób 1 - odczyt tabeli i rozumowanie przez intensywność vs. ekstensywność\n\n**Krok 1 - porównaj powierzchnię zasiewów zbóż:**\n\n| Państwo | Pow. zasiewów zbóż (tys. ha) | Zbiory zbóż (tys. ton) | Plony (dt/ha) | Nawozy (kg/ha) |\n| Kanada | 159 917 | 66 372 | 41,5 | 62,1 |\n| Holandia | 209 | 1 811 | 86,5 | 129,9 |\n| Niemcy | 6 526 | 47 757 | 73,2 | 144,7 |\n| Polska | 7 479 | 28 455 | 38,0 | 132,9 |\n\nKanada ma **ponad 21-krotnie większą** powierzchnię zasiewów niż Niemcy i **ponad 764-krotnie większą** niż Holandia.\n\n**Krok 2 - rozumowanie:**\n\nDzięki tak ogromnej powierzchni Kanada i tak uzyskuje **duże łączne zbiory** zbóż (\\(66\\,372\\) tys. ton), choć plony na hektar są stosunkowo niskie (\\(41{,}5\\) dt/ha). Nie ma więc ekonomicznego sensu intensyfikować produkcji przez kosztowne nawożenie - wzrost plonów o kilkanaście dt/ha wymagałby dużych nakładów finansowych na nawozy, podczas gdy wystarczy dysponować większą ziemią.\n\n**Krok 3 - kontekst geograficzny:**\n\nKanada to kraj o **ogromnych zasobach ziemi rolniczej** (Wielkie Równiny, preria - naturalnie żyzne czarnoziemy i gleby kasztanowe). Rolnictwo kanadyjskie to klasyczny model **ekstensywny** - duże farmy, mechanizacja, niskie nakłady chemiczne na jednostkę powierzchni, wysokie łączne zbiory.\n\nKraje europejskie mają **ograniczone zasoby ziemi** (Holandia: zaledwie \\(209\\) tys. ha zasiewów!), więc muszą intensyfikować produkcję przez wysokie nawożenie, żeby osiągnąć konkurencyjne zbiory na każdym hektarze.\n\n**Wniosek:** Mniejsze zużycie nawozów w Kanadzie wynika z rolnictwa ekstensywnego - **duża powierzchnia zasiewów zapewnia wysokie zbiory bez potrzeby intensywnego nawożenia**.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez plony i zbiory\n\nSprawdźmy, czy niska dawka nawozów w Kanadzie skutkuje niskimi zbiorami całkowitymi:\n\n- Kanada: \\(66\\,372\\) tys. ton → **największe zbiory** w tabeli.\n- Niemcy: \\(47\\,757\\) tys. ton przy \\(144{,}7\\) kg/ha nawozów.\n- Polska: \\(28\\,455\\) tys. ton przy \\(132{,}9\\) kg/ha nawozów.\n- Holandia: \\(1\\,811\\) tys. ton przy \\(129{,}9\\) kg/ha nawozów.\n\nKanada mimo najniższych dawek nawozów **produkuje więcej zbóż niż którykolwiek kraj europejski z tabeli**. Potwierdza to, że ekstensywna gospodarka powierzchnią ziemi zastępuje intensywność nawożenia.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 31, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawne uzasadnienie uwzględniające **dwa elementy jednocześnie**:\n> 1. Kanada ma **znacznie większą powierzchnię zasiewów** zbóż niż wymienione kraje europejskie,\n> 2. **przez co osiąga wysokie łączne zbiory** - i dlatego nie musi intensyfikować produkcji przez wysokie zużycie nawozów.\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną: sama wzmianka \"Kanada jest duża\" bez powiązania z brakiem potrzeby intensywnego nawożenia; lub samo stwierdzenie \"rolnictwo ekstensywne\" bez uzasadnienia z danych tabeli.\n> - **Akceptowane warianty:** \"rolnictwo ekstensywne\", \"duże zasoby ziemi rolniczej\", \"brak potrzeby intensyfikacji produkcji\".\n> - **Wykluczone:** odpowiedzi oparte wyłącznie na klimacie lub warunkach przyrodniczych bez odwołania do danych z tabeli (zadanie wyraźnie wymaga uzasadnienia **na podstawie tabeli**).\n\n**Co MUSISZ napisać, żeby dostać punkt:**\nWskaż, że **powierzchnia zasiewów w Kanadzie jest wielokrotnie większa** (dane z tabeli: \\(159\\,917\\) tys. ha vs. kilka tysięcy w Europie) → przez to Kanada uzyskuje **duże zbiory bez potrzeby intensywnego nawożenia**. Oba elementy muszą się pojawić.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌾 **Intensywność rolnictwa (sekcja 7 - Rolnictwo)**:\n> - **Ekstensywne**: niski nakład pracy i kapitału na ha, duże powierzchnie, niższe plony/ha, ale duże zbiory całkowite - Kanada, Argentyna (ranching), Australia.\n> - **Intensywne**: wysoki nakład (nawozy, środki ochrony roślin, nawadnianie, mechanizacja), wysokie plony/ha - Holandia, Niemcy, Belgia.\n> - Wskaźnik intensywności: m.in. **dawka nawozów [kg/ha]** oraz **plony [dt/ha lub t/ha]**.\n\n> 🌍 **Gleby prerii kanadyjskiej**: czarnoziemy i gleby kasztanowe - naturalnie żyzne, rozwijają się w warunkach suchego klimatu kontynentalnego (stepy Alberty, Saskatchewanu, Manitoby). Naturalna żyzność częściowo ogranicza potrzebę nawożenia mineralnego.\n\nW tym zadaniu kluczowe są **dane liczbowe z tabeli** - wzory matematyczne nie są potrzebne. Wystarczy poprawne rozumowanie przyczynowo-skutkowe z zakresu geografii rolnictwa.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Pułapka 1:** Pisanie tylko \"Kanada ma duży obszar\" bez powiązania z niską potrzebą nawożenia → 0 pkt. Klucz wymaga logicznego łańcucha: duża powierzchnia → duże zbiory → brak potrzeby intensyfikacji.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2:** Uzasadnianie różnicy wyłącznie klimatem Kanady (mroźny, krótki sezon wegetacyjny). To prawda, ale zadanie wyraźnie mówi \"**na podstawie tabeli**\" - argumenty muszą wynikać z danych, nie z wiedzy o klimacie.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3:** Mylenie \"małe zużycie nawozów = biedne rolnictwo\". Kanada ma jedno z najbardziej zmechanizowanych rolnictw świata - niskie nawożenie wynika ze skali (ekstensywność), a nie z zacofania.","image":"img/geografia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-31.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 31. (0-1)
W tabeli przedstawiono informacje odnoszące się do rolnictwa wybranych państw.
Państwo
Zużycie nawozów
sztucznych
w kg na 1 ha użytków
rolnych (2013/14 r.)
Powierzchnia
zasiewów zbóż
w tys. ha
(2013 r.)
Zbiory zbóż
w tys. ton
(2013 r.)
Plony zbóż
w dt na 1 ha
(2013 r.)
Kanada
62,1
15 917
66 372
41,7
Holandia
129,9
209
1 811
86,5
Niemcy
144,7
6 526
47 757
73,2
Polska
132,9
7 479
28 455
38,0
Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2015, Warszawa 2015.
Na podstawie tabeli uzasadnij, z czego wynika różnica w wielkości zużycia nawozów
sztucznych (w kg na 1 ha użytków rolnych) w Kanadzie w porównaniu z wymienionymi
państwami Europy.

","answer_text_html":"

Zadanie 31. (0-1)
IV etap edukacyjny
I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących
środowiska przyrodniczego […]
i gospodarki człowieka […].
IV etap edukacyjny
9.2) Zdający […] charakteryzuje różne typy
rolnictwa na świecie.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne uzasadnienie uwzględniające większą powierzchnię zasiewów i większe
zbiory zbóż w Kanadzie niż w wymienionych krajach europejskich.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Przykładowa odpowiedź
Kanada posiada dużo większą powierzchnię zasiewów zbóż niż wymienione kraje europejskie,
a więc zbiory zbóż są wyższe. W związku z tym nie ma potrzeby ponoszenia kosztów wzrostu
intensywności produkcji rolnej np. poprzez wyższe zużycie nawozów sztucznych.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Kanada zużywa mniej nawozów sztucznych na hektar (62,1 kg/ha) niż europejskie kraje w tabeli (Polska 132,9, Holandia 129,9, Niemcy 144,7 kg/ha), ponieważ prowadzi ekstensywną gospodarkę rolną - osiąga duże łączne zbiory zbóż dzięki ogromnej powierzchni zasiewów (159917 tys. ha), a nie dzięki intensywnemu nawożeniu.

\n

Sposób 1 - odczyt tabeli i rozumowanie przez intensywność vs. ekstensywność

\n

Krok 1 - porównaj powierzchnię zasiewów zbóż:

\n

| Państwo | Pow. zasiewów zbóż (tys. ha) | Zbiory zbóż (tys. ton) | Plony (dt/ha) | Nawozy (kg/ha) |
| Kanada | 159 917 | 66 372 | 41,5 | 62,1 |
| Holandia | 209 | 1 811 | 86,5 | 129,9 |
| Niemcy | 6 526 | 47 757 | 73,2 | 144,7 |
| Polska | 7 479 | 28 455 | 38,0 | 132,9 |

\n

Kanada ma ponad 21-krotnie większą powierzchnię zasiewów niż Niemcy i ponad 764-krotnie większą niż Holandia.

\n

Krok 2 - rozumowanie:

\n

Dzięki tak ogromnej powierzchni Kanada i tak uzyskuje duże łączne zbiory zbóż (66372 tys. ton), choć plony na hektar są stosunkowo niskie (41,5 dt/ha). Nie ma więc ekonomicznego sensu intensyfikować produkcji przez kosztowne nawożenie - wzrost plonów o kilkanaście dt/ha wymagałby dużych nakładów finansowych na nawozy, podczas gdy wystarczy dysponować większą ziemią.

\n

Krok 3 - kontekst geograficzny:

\n

Kanada to kraj o ogromnych zasobach ziemi rolniczej (Wielkie Równiny, preria - naturalnie żyzne czarnoziemy i gleby kasztanowe). Rolnictwo kanadyjskie to klasyczny model ekstensywny - duże farmy, mechanizacja, niskie nakłady chemiczne na jednostkę powierzchni, wysokie łączne zbiory.

\n

Kraje europejskie mają ograniczone zasoby ziemi (Holandia: zaledwie 209 tys. ha zasiewów!), więc muszą intensyfikować produkcję przez wysokie nawożenie, żeby osiągnąć konkurencyjne zbiory na każdym hektarze.

\n

Wniosek: Mniejsze zużycie nawozów w Kanadzie wynika z rolnictwa ekstensywnego - duża powierzchnia zasiewów zapewnia wysokie zbiory bez potrzeby intensywnego nawożenia.

\n

Sposób 2 - weryfikacja przez plony i zbiory

\n

Sprawdźmy, czy niska dawka nawozów w Kanadzie skutkuje niskimi zbiorami całkowitymi:

\n\n

Kanada mimo najniższych dawek nawozów produkuje więcej zbóż niż którykolwiek kraj europejski z tabeli. Potwierdza to, że ekstensywna gospodarka powierzchnią ziemi zastępuje intensywność nawożenia.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 31, max 1 pkt):
- 1 pkt - za poprawne uzasadnienie uwzględniające dwa elementy jednocześnie:
1. Kanada ma znacznie większą powierzchnię zasiewów zbóż niż wymienione kraje europejskie,
2. przez co osiąga wysokie łączne zbiory - i dlatego nie musi intensyfikować produkcji przez wysokie zużycie nawozów.
- 0 pkt - za odpowiedź niepełną: sama wzmianka "Kanada jest duża" bez powiązania z brakiem potrzeby intensywnego nawożenia; lub samo stwierdzenie "rolnictwo ekstensywne" bez uzasadnienia z danych tabeli.
- Akceptowane warianty: "rolnictwo ekstensywne", "duże zasoby ziemi rolniczej", "brak potrzeby intensyfikacji produkcji".
- Wykluczone: odpowiedzi oparte wyłącznie na klimacie lub warunkach przyrodniczych bez odwołania do danych z tabeli (zadanie wyraźnie wymaga uzasadnienia na podstawie tabeli).
\n

Co MUSISZ napisać, żeby dostać punkt:
Wskaż, że powierzchnia zasiewów w Kanadzie jest wielokrotnie większa (dane z tabeli: 159917 tys. ha vs. kilka tysięcy w Europie) → przez to Kanada uzyskuje duże zbiory bez potrzeby intensywnego nawożenia. Oba elementy muszą się pojawić.

\n

Wzory i referencje

\n
🌾 Intensywność rolnictwa (sekcja 7 - Rolnictwo):
- Ekstensywne: niski nakład pracy i kapitału na ha, duże powierzchnie, niższe plony/ha, ale duże zbiory całkowite - Kanada, Argentyna (ranching), Australia.
- Intensywne: wysoki nakład (nawozy, środki ochrony roślin, nawadnianie, mechanizacja), wysokie plony/ha - Holandia, Niemcy, Belgia.
- Wskaźnik intensywności: m.in. dawka nawozów [kg/ha] oraz plony [dt/ha lub t/ha].
\n
🌍 Gleby prerii kanadyjskiej: czarnoziemy i gleby kasztanowe - naturalnie żyzne, rozwijają się w warunkach suchego klimatu kontynentalnego (stepy Alberty, Saskatchewanu, Manitoby). Naturalna żyzność częściowo ogranicza potrzebę nawożenia mineralnego.
\n

W tym zadaniu kluczowe są dane liczbowe z tabeli - wzory matematyczne nie są potrzebne. Wystarczy poprawne rozumowanie przyczynowo-skutkowe z zakresu geografii rolnictwa.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Pułapka 1: Pisanie tylko "Kanada ma duży obszar" bez powiązania z niską potrzebą nawożenia → 0 pkt. Klucz wymaga logicznego łańcucha: duża powierzchnia → duże zbiory → brak potrzeby intensyfikacji.
\n
⚠️ Pułapka 2: Uzasadnianie różnicy wyłącznie klimatem Kanady (mroźny, krótki sezon wegetacyjny). To prawda, ale zadanie wyraźnie mówi "na podstawie tabeli" - argumenty muszą wynikać z danych, nie z wiedzy o klimacie.
\n
⚠️ Pułapka 3: Mylenie "małe zużycie nawozów = biedne rolnictwo". Kanada ma jedno z najbardziej zmechanizowanych rolnictw świata - niskie nawożenie wynika ze skali (ekstensywność), a nie z zacofania.
"}]}