{"id":"geografia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/32","paper_id":"geografia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"32","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 32. (0-1)\nZadanie wykonaj na podstawie map, na których przedstawiono udział procentowy pszenicy\ni żyta w ogólnej powierzchni zasiewów według powiatów w Polsce (strona IV barwnego\nmateriału źródłowego).\nUzupełnij tabelę. Wskaż zboże, które ma wyższy udział w ogólnej powierzchni zasiewów\nna obszarach wymienionych w tabeli. Wpisz znak X w odpowiednie komórki tabeli.\nObszar\nPszenica\nŻyto\nRównina Tucholska, Równina Kurpiowska oraz inne\ntereny sandrowe.\nObszar o największej w północnej Polsce powierzchni gleb\nwytworzonych z osadów akumulacji rzecznej.\nObszary charakteryzujące się obecnością gleb, które\npowstały na lessach.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n29.2.\n30.\n31.\n32.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 32. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego […]\ni gospodarki człowieka […].\nIV etap edukacyjny\n1.5) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między wybranymi elementami\nśrodowiska przyrodniczego i społeczno-\n-gospodarczego oraz dokonuje ich\nweryfikacji, wykorzystując mapy tematyczne.\n10.9) Zdający wyjaśnia występowanie gleb\nstrefowych i niestrefowych w Polsce.\nIII etap edukacyjny\n6.2) Zdający podaje przyczyny zróżnicowania\nw rozmieszczeniu wybranych upraw […].\n7.3) Zdający opisuje, na podstawie map\ntematycznych, najważniejsze cechy\ngospodarki regionów geograficznych Polski\noraz ich związek z warunkami\nprzyrodniczymi.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne uzupełnienie trzech wierszy w tabeli.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\nżyto, pszenica, pszenica","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Obszar | Zboże |\n| Równina Tucholska, Równina Kurpiowska oraz inne obszary pradoliny i równiny rzeczne | **Żyto** |\n| Obszar o największej w Polsce powierzchni gleb wytworzonych z osadów lessowych | **Pszenica** |\n| Pas pradolin i nizin z glebami o dużej żyzności i wilgotności | **Pszenica** |\n\n## Sposób 1 - dopasowanie zboża do wymagań glebowych\n\nKluczem jest znajomość **tolerancji glebowej** pszenicy i żyta - to jedno z podstawowych zagadnień z geografii rolnictwa i gleboznawstwa Polski.\n\n**Krok 1 - identyfikacja gleby dla każdego obszaru:**\n\n**Wiersz 1 - Równina Tucholska i Równina Kurpiowska:**\nObie równiny to obszary sandrowe (piaszczyste osady proglacjalne pozostawione przez lądolód skandynawski). Dominujące gleby to **bielice** - gleby kwaśne, ubogie w składniki mineralne, o słabej retencji wodnej. Na tych glebach **pszenica nie rośnie** - wymaga gleb żyznych i niezbyt kwaśnych.\n→ Uprawa: **żyto** (najbardziej odporne zboże; rośnie nawet na glebach słabych, piaszczystych, kwaśnych).\n\n**Wiersz 2 - Obszar o największej powierzchni gleb lessowych:**\nMowa o **Wyżynie Lubelskiej** (i częściowo Wyżynie Sandomierskiej / Miechowskiej) - największy zwartych obszar lessowy w Polsce. Gleby wytworzone z lessów to **czarnoziemy i rędziny lessowe** - klasy I-III, bardzo żyzne, zasobne w próchnicę i składniki mineralne, o dobrej strukturze agregatowej.\n→ Uprawa: **pszenica** (wymaga właśnie takich gleb: żyznych, niezbyt kwaśnych, z dobrą strukturą).\n\n**Wiersz 3 - Pradoliny i niziny z glebami żyznymi i wilgotnymi:**\nChodzi o obszary **mad** (gleby aluwialne) wzdłuż dolin Wisły, Odry i innych rzek. Mady to gleby żyzne, wilgotne, zasobne w składniki mineralne - klasy I-II (mady ciężkie) lub III-IV (mady lekkie).\n→ Uprawa: **pszenica** (mady ciężkie i średnie spełniają wymagania pszenicy co do żyzności i wilgotności; na najlepszych madach pszenica daje bardzo wysokie plony).\n\n## Sposób 2 - rozumowanie przez eliminację (mnemotechnika: \"żyto na piasku, pszenica na urodzaju\")\n\nProsta zasada z geografii rolnictwa, którą warto zapamiętać:\n\n> **Żyto** = zboże **ekstensywne**, toleruje gleby ubogie, kwaśne, piaszczyste (bielice, gleby bielicowane). Dominuje w pasie pojezierzy i sandrow (Polska środkowa i północna - Mazowsze, Kurpie, Bory Tucholskie).\n\n> **Pszenica** = zboże **intensywne**, wymaga gleb żyznych (klasy I-III), o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym, dobrze nawodnionych. Dominuje na: glebach lessowych (Wyżyna Lubelska), madach (doliny rzek), czarnoziemach (Kujawy, Żuławy).\n\nStosując tę regułę:\n- Bielice na sandrach (Tucholska, Kurpiowska) → **żyto**\n- Gleby lessowe (max pow. w Polsce = Wyżyna Lubelska) → **pszenica**\n- Żyzne, wilgotne gleby pradolin (mady) → **pszenica**\n\nWynik: **żyto, pszenica, pszenica** - zgodny ze sposobem 1. ✓\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 32, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawne uzupełnienie **wszystkich trzech wierszy** jednocześnie: żyto / pszenica / pszenica.\n> - **0 pkt** - za każdą odpowiedź, w której choćby jeden wiersz jest niepoprawny lub brakuje wpisu.\n>\n> **Akceptowane warianty:** klucz podaje jednoznacznie: żyto, pszenica, pszenica - nie ma wariantów alternatywnych.\n>\n> **Uwaga:** To zadanie jest **zero-jedynkowe** - albo wszystkie trzy wiersze poprawnie, albo 0 pkt. Częściowe uzupełnienie (np. 2 z 3) nie daje 0,5 pkt.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z gleboznawstwa i rolnictwa.\n\n> 🌍 **Gleby Polski a uprawy:**\n> - **Bielice** (Polska środk.-płn., sandry, pojezierza) - kwaśne, ubogie → żyto, ziemniaki, łubin.\n> - **Gleby brunatne** i **płowe** (pas wyżyn, niziny) → pszenica, burak cukrowy.\n> - **Gleby lessowe / czarnoziemy lessowe** (Wyżyna Lubelska, Roztocze, Płaskowyż Głubczycki) → pszenica, rzepak, buraki.\n> - **Mady** (doliny rzeczne: Żuławy, dolina Wisły, Odry) → pszenica, kukurydza, warzywa.\n\n> 🗺️ **Największy obszar lessowy w Polsce = Wyżyna Lubelska** (okolice Zamościa, Lublina, Hrubieszowa). Trzeba umieć wskazać to na mapie - pojawia się regularnie w zadaniach maturalnych.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Typowy błąd | Na czym polega |\n| Wpisanie **pszenicy** dla Równiny Tucholskiej | Uczeń nie kojarzy sandru z bielicami - myśli, że \"równina = dobra gleba\". Sandry to ubogie piaski polodowcowe - pszenica tam nie wyrośnie. |\n| Wpisanie **żyta** dla gleb lessowych | Mylenie wymagań zbóż - uczeń traktuje żyto jako \"bardziej polskie\". Tymczasem żyto to wybór koniecznościowy (słabe gleby), a na lessach opłaca się uprawiać pszenicę. |\n| Wpisanie **żyta** dla mad | Analogiczny błąd: mady to gleby klasy I-II, żyzne i wilgotne - pszenica wypiera żyto na najlepszych stanowiskach. |\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** \"Równina\" w nazwie NIE oznacza żyznych gleb. Równina Tucholska i Równina Kurpiowska to piaszczyste sandry - genetycznie zupełnie inne niż żyzne równiny aluwialne. Sprawdź zawsze genezę rzeźby, nie tylko kształt terenu.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Zadanie jest **zero-jedynkowe** (1 pkt za komplet 3 wierszy) - opłaca się sprawdzić każdą odpowiedź, zanim się ją wpisze. Jeden błąd = 0 pkt za całe zadanie.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Mapy do zadania 32 są na **stronie IV barwnego materiału źródłowego** - przy pisaniu arkusza możesz SPRAWDZIĆ granice zasiewów na mapie i porównać z mapą gleb. To zadanie testuje umiejętność czytania map tematycznych, nie tylko pamięciową.","image":"img/geografia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-32.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 32. (0-1)<br>Zadanie wykonaj na podstawie map, na których przedstawiono udział procentowy pszenicy<br>i żyta w ogólnej powierzchni zasiewów według powiatów w Polsce (strona IV barwnego<br>materiału źródłowego).<br>Uzupełnij tabelę. Wskaż zboże, które ma wyższy udział w ogólnej powierzchni zasiewów<br>na obszarach wymienionych w tabeli. Wpisz znak X w odpowiednie komórki tabeli.<br>Obszar<br>Pszenica<br>Żyto<br>Równina Tucholska, Równina Kurpiowska oraz inne<br>tereny sandrowe.<br>Obszar o największej w północnej Polsce powierzchni gleb<br>wytworzonych z osadów akumulacji rzecznej.<br>Obszary charakteryzujące się obecnością gleb, które<br>powstały na lessach.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>29.2.<br>30.<br>31.<br>32.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MGE_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 32. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>środowiska przyrodniczego […]<br>i gospodarki człowieka […].<br>IV etap edukacyjny<br>1.5) Zdający formułuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między wybranymi elementami<br>środowiska przyrodniczego i społeczno-<br>-gospodarczego oraz dokonuje ich<br>weryfikacji, wykorzystując mapy tematyczne.<br>10.9) Zdający wyjaśnia występowanie gleb<br>strefowych i niestrefowych w Polsce.<br>III etap edukacyjny<br>6.2) Zdający podaje przyczyny zróżnicowania<br>w rozmieszczeniu wybranych upraw […].<br>7.3) Zdający opisuje, na podstawie map<br>tematycznych, najważniejsze cechy<br>gospodarki regionów geograficznych Polski<br>oraz ich związek z warunkami<br>przyrodniczymi.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawne uzupełnienie trzech wierszy w tabeli.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawne odpowiedzi<br>żyto, pszenica, pszenica</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Obszar | Zboże |<br>| Równina Tucholska, Równina Kurpiowska oraz inne obszary pradoliny i równiny rzeczne | <strong>Żyto</strong> |<br>| Obszar o największej w Polsce powierzchni gleb wytworzonych z osadów lessowych | <strong>Pszenica</strong> |<br>| Pas pradolin i nizin z glebami o dużej żyzności i wilgotności | <strong>Pszenica</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - dopasowanie zboża do wymagań glebowych</h4>\n<p>Kluczem jest znajomość <strong>tolerancji glebowej</strong> pszenicy i żyta - to jedno z podstawowych zagadnień z geografii rolnictwa i gleboznawstwa Polski.</p>\n<p><strong>Krok 1 - identyfikacja gleby dla każdego obszaru:</strong></p>\n<p><strong>Wiersz 1 - Równina Tucholska i Równina Kurpiowska:</strong><br>Obie równiny to obszary sandrowe (piaszczyste osady proglacjalne pozostawione przez lądolód skandynawski). Dominujące gleby to <strong>bielice</strong> - gleby kwaśne, ubogie w składniki mineralne, o słabej retencji wodnej. Na tych glebach <strong>pszenica nie rośnie</strong> - wymaga gleb żyznych i niezbyt kwaśnych.<br>→ Uprawa: <strong>żyto</strong> (najbardziej odporne zboże; rośnie nawet na glebach słabych, piaszczystych, kwaśnych).</p>\n<p><strong>Wiersz 2 - Obszar o największej powierzchni gleb lessowych:</strong><br>Mowa o <strong>Wyżynie Lubelskiej</strong> (i częściowo Wyżynie Sandomierskiej / Miechowskiej) - największy zwartych obszar lessowy w Polsce. Gleby wytworzone z lessów to <strong>czarnoziemy i rędziny lessowe</strong> - klasy I-III, bardzo żyzne, zasobne w próchnicę i składniki mineralne, o dobrej strukturze agregatowej.<br>→ Uprawa: <strong>pszenica</strong> (wymaga właśnie takich gleb: żyznych, niezbyt kwaśnych, z dobrą strukturą).</p>\n<p><strong>Wiersz 3 - Pradoliny i niziny z glebami żyznymi i wilgotnymi:</strong><br>Chodzi o obszary <strong>mad</strong> (gleby aluwialne) wzdłuż dolin Wisły, Odry i innych rzek. Mady to gleby żyzne, wilgotne, zasobne w składniki mineralne - klasy I-II (mady ciężkie) lub III-IV (mady lekkie).<br>→ Uprawa: <strong>pszenica</strong> (mady ciężkie i średnie spełniają wymagania pszenicy co do żyzności i wilgotności; na najlepszych madach pszenica daje bardzo wysokie plony).</p>\n<h4>Sposób 2 - rozumowanie przez eliminację (mnemotechnika: &quot;żyto na piasku, pszenica na urodzaju&quot;)</h4>\n<p>Prosta zasada z geografii rolnictwa, którą warto zapamiętać:</p>\n<blockquote><strong>Żyto</strong> = zboże <strong>ekstensywne</strong>, toleruje gleby ubogie, kwaśne, piaszczyste (bielice, gleby bielicowane). Dominuje w pasie pojezierzy i sandrow (Polska środkowa i północna - Mazowsze, Kurpie, Bory Tucholskie).</blockquote>\n<blockquote><strong>Pszenica</strong> = zboże <strong>intensywne</strong>, wymaga gleb żyznych (klasy I-III), o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym, dobrze nawodnionych. Dominuje na: glebach lessowych (Wyżyna Lubelska), madach (doliny rzek), czarnoziemach (Kujawy, Żuławy).</blockquote>\n<p>Stosując tę regułę:</p>\n<ul><li>Bielice na sandrach (Tucholska, Kurpiowska) → <strong>żyto</strong></li><li>Gleby lessowe (max pow. w Polsce = Wyżyna Lubelska) → <strong>pszenica</strong></li><li>Żyzne, wilgotne gleby pradolin (mady) → <strong>pszenica</strong></li></ul>\n<p>Wynik: <strong>żyto, pszenica, pszenica</strong> - zgodny ze sposobem 1. ✓</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 32, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za poprawne uzupełnienie <strong>wszystkich trzech wierszy</strong> jednocześnie: żyto / pszenica / pszenica.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za każdą odpowiedź, w której choćby jeden wiersz jest niepoprawny lub brakuje wpisu.<br><br><strong>Akceptowane warianty:</strong> klucz podaje jednoznacznie: żyto, pszenica, pszenica - nie ma wariantów alternatywnych.<br><br><strong>Uwaga:</strong> To zadanie jest <strong>zero-jedynkowe</strong> - albo wszystkie trzy wiersze poprawnie, albo 0 pkt. Częściowe uzupełnienie (np. 2 z 3) nie daje 0,5 pkt.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z gleboznawstwa i rolnictwa.</p>\n<blockquote>🌍 <strong>Gleby Polski a uprawy:</strong><br>- <strong>Bielice</strong> (Polska środk.-płn., sandry, pojezierza) - kwaśne, ubogie → żyto, ziemniaki, łubin.<br>- <strong>Gleby brunatne</strong> i <strong>płowe</strong> (pas wyżyn, niziny) → pszenica, burak cukrowy.<br>- <strong>Gleby lessowe / czarnoziemy lessowe</strong> (Wyżyna Lubelska, Roztocze, Płaskowyż Głubczycki) → pszenica, rzepak, buraki.<br>- <strong>Mady</strong> (doliny rzeczne: Żuławy, dolina Wisły, Odry) → pszenica, kukurydza, warzywa.</blockquote>\n<blockquote>🗺️ <strong>Największy obszar lessowy w Polsce = Wyżyna Lubelska</strong> (okolice Zamościa, Lublina, Hrubieszowa). Trzeba umieć wskazać to na mapie - pojawia się regularnie w zadaniach maturalnych.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Typowy błąd | Na czym polega |<br>| Wpisanie <strong>pszenicy</strong> dla Równiny Tucholskiej | Uczeń nie kojarzy sandru z bielicami - myśli, że &quot;równina = dobra gleba&quot;. Sandry to ubogie piaski polodowcowe - pszenica tam nie wyrośnie. |<br>| Wpisanie <strong>żyta</strong> dla gleb lessowych | Mylenie wymagań zbóż - uczeń traktuje żyto jako &quot;bardziej polskie&quot;. Tymczasem żyto to wybór koniecznościowy (słabe gleby), a na lessach opłaca się uprawiać pszenicę. |<br>| Wpisanie <strong>żyta</strong> dla mad | Analogiczny błąd: mady to gleby klasy I-II, żyzne i wilgotne - pszenica wypiera żyto na najlepszych stanowiskach. |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> &quot;Równina&quot; w nazwie NIE oznacza żyznych gleb. Równina Tucholska i Równina Kurpiowska to piaszczyste sandry - genetycznie zupełnie inne niż żyzne równiny aluwialne. Sprawdź zawsze genezę rzeźby, nie tylko kształt terenu.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Zadanie jest <strong>zero-jedynkowe</strong> (1 pkt za komplet 3 wierszy) - opłaca się sprawdzić każdą odpowiedź, zanim się ją wpisze. Jeden błąd = 0 pkt za całe zadanie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Mapy do zadania 32 są na <strong>stronie IV barwnego materiału źródłowego</strong> - przy pisaniu arkusza możesz SPRAWDZIĆ granice zasiewów na mapie i porównać z mapą gleb. To zadanie testuje umiejętność czytania map tematycznych, nie tylko pamięciową.</blockquote>"}]}