{"id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-1)\nZadanie wykonaj na podstawie mapy geologicznej okolic Krakowa (strona III barwnego\nmateriału źródłowego), na której zaznaczono zieloną linią zasięg obszaru przedstawionego\nna barwnej mapie szczegółowej.\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa,\nalbo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nObszar, którego zasięg zaznaczono zieloną linią na mapie\ngeologicznej, charakteryzuje się występowaniem skał\npaleozoicznych, mezozoicznych i kenozoicznych.\nP\nF\n2.\nNa powierzchni obszaru zaznaczonego zieloną linią na mapie\ngeologicznej przeważają skały, w których skamieniałościami\nprzewodnimi są graptolity i trylobity.\nP\nF\n3.\nWśród skał wieku permskiego, które wymieniono w legendzie\nmapy geologicznej, znajdują się skały przeobrażone.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n8.\n9.\n10.\n11.\n12.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej\n[…].\nIV etap edukacyjny\n1.3) Zdający odczytuje i opisuje cechy\nśrodowiska przyrodniczego […] na\npodstawie mapy […] tematycznej.\n5.1) Zdający opisuje skład mineralogiczny\nskorupy ziemskiej, główne grupy i rodzaje\nskał […].\n5.2) Zdający charakteryzuje najważniejsze\nwydarzenia geologiczne […] w dziejach\nZiemi […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za trzy poprawne odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\nP, F, F","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. Obszar w zielonej linii zawiera skały paleozoiczne, mezozoiczne i kenozoiczne | **P** |\n| 2. Na powierzchni obszaru przeważają skały z graptolitami i trylobitami jako skamieniałościami przewodnimi | **F** |\n| 3. Wśród skał permskich w legendzie mapy znajdują się skały przeobrażone | **F** |\n\n## Sposób 1 - analiza mapy geologicznej okolic Krakowa\n\n### Stwierdzenie 1 - **PRAWDA**\n\nObszar zaznaczony zieloną linią obejmuje fragment **Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej** i okolic Krakowa. To jeden z geologicznie najbardziej zróżnicowanych rejonów Polski:\n\n- **Paleozoik**: skały karbońskie (piaskowce, łupki węglowe - zachodnia część, kontakt z Zagłębiem Górnośląskim), dewońskie wapienie, sylurskie i ordowickie skały w podłożu; w okolicach Krakowa odsłaniają się fragmenty staropaleozoiczne.\n- **Mezozoik**: dominujące na powierzchni **wapienie jurajskie** (środkowa jura) tworzące Wyżynę Krakowsko-Częstochowską z charakterystycznymi ostańcami skalnymi; wapienie triasowe i kredowe również obecne.\n- **Kenozoik**: **czwartorzędowe** osady rzeczne (mady, piaski, żwiry) w dolinie Wisły, lessy na wyżynach; trzeciorzędowe iły i piaski w basenach śródgórskich.\n\nWszystkie trzy ery są reprezentowane → stwierdzenie **PRAWDA**.\n\n### Stwierdzenie 2 - **FAŁSZ**\n\n**Graptolity** to skamieniałości przewodnie **ordowiku i syluru** (wczesny paleozoik). **Trylobity** są charakterystyczne głównie dla **kambru i ordowiku** (choć przetrwały do permu). Skały z tymi skamieniałościami to wczesno- i średniopaleozoiczne łupki i wapienie.\n\nTymczasem **na powierzchni** obszaru zaznaczonego zieloną linią zdecydowanie **przeważają**:\n- **Wapienie jurajskie** (Wyżyna Krakowsko-Częstochowska) - to mezozoik (jura środkowa, ok. 160 mln lat), skamieniałości przewodnie to amonity i belemnity, **nie** graptolity ani trylobity.\n- **Osady czwartorzędowe** (plejstocen + holocen) - brak skamieniałości przewodnich typowych dla paleozoiku.\n\nSkały z graptolitami i trylobitami (ordowik/sylur) mogą być obecne w **podłożu** lub lokalnie odsłoniętych partiach, ale absolutnie nie **przeważają na powierzchni**. → stwierdzenie **FAŁSZ**.\n\n### Stwierdzenie 3 - **FAŁSZ**\n\nSkały **permskie** w rejonie Krakowa to przede wszystkim:\n- **Porfiry** (ryolity) - skały **magmowe wylewne** (wulkaniczne), powstałe z zastygłej lawy; widoczne np. w okolicach Krzeszowic i Alwerni.\n- **Zlepieńce i piaskowce permskie** - skały **osadowe** (czerwony spągowiec).\n\nW legendzie mapy geologicznej okolic Krakowa wśród skał permskich **nie figurują skały przeobrażone (metamorficzne)** - brak marmurów, łupków metamorficznych, kwarcytów czy gnejsów w tej kategorii. Porfiry to skały **magmowe**, nie metamorficzne - to jest klasyczna pułapka!\n\nSkały metamorficzne (np. łupki krystaliczne, gnejsy) w rejonie Krakowa są związane ze starszym podłożem preterozoicznym/paleozoicznym, **ale nie przypisuje się ich do perm**. → stwierdzenie **FAŁSZ**.\n\n## Sposób 2 - eliminacja przez logikę geologiczną\n\n**Do stwierdzenia 2:** Gdyby graptolity i trylobity przeważały na powierzchni, cała Wyżyna Krakowska musiałaby być zbud. ze skał ordowicko-sylurskich. To sprzeczne z powszechnie znana cechą tego regionu - **Jura Krakowsko-Częstochowska** (jurajskie wapienie = mezozoik). Sam fakt, że region nosi nazwę \"Jura\" wskazuje na dominację skał jurajskich.\n\n**Do stwierdzenia 3:** Przemiana skał w skały metamorficzne wymaga **wysokich T i P** - warunków typowych dla stref kolizji płyt lub głębokiej intruzji magmowej. Perm w Polsce to czas spokojnego osadzania i wulkanizmu szczelinowego, **nie metamorfizmu regionalnego**. Porfiry (wulkanity permskie) to wtrącenie magmowe, a zlepieńce - osadowe.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 12, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za **trzy poprawne odpowiedzi**: P, F, F - wszystkie trzy jednocześnie\n> - **0 pkt** - za każdy inny zestaw odpowiedzi (np. P, P, F lub P, F, P lub tylko dwie poprawne)\n>\n> ⚠️ Zadanie \"wszystko albo nic\" - **nie ma punktów częściowych**. Pomyłka w jednym stwierdzeniu = 0 punktów.\n\n## Wzory i referencje (jeśli używane)\n\n> 🪨 **Skala czasu geologicznego** (sekcja 8):\n> - **Paleozoik**: 541-252 mln lat (kambr, ordowik, sylur, dewon, karbon, perm)\n> - **Mezozoik**: 252-66 mln lat (trias, jura, kreda)\n> - **Kenozoik**: 66-0 mln lat (paleogen, neogen, czwartorzęd)\n>\n> Skamieniałości przewodnie:\n> - **Graptolity** → ordowik i sylur (wczesny paleozoik)\n> - **Trylobity** → kambr-ordowik (najpowszechniejsze), paleozoik\n> - **Amonity** → dewon-kreda (mezozoik)\n> - **Belemnity** → jura-kreda (mezozoik)\n>\n> Typy skał:\n> - **Osadowe** (sedimentary): wapienie, piaskowce, łupki, zlepieńce\n> - **Magmowe** (igneous): granity, porfiry (ryolity), bazalty - NIE metamorficzne\n> - **Metamorficzne** (przeobrażone): marmury, kwarcyty, gnejsy, łupki metamorficzne\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Stwierdzenie | Częsty błędny wybór | Dlaczego to błąd |\n| 1 | F - uczeń wybiera \"fałsz\" | Myślenie, że obszar jest jednorodny geologicznie; tymczasem Kraków leży na pograniczu kilku jednostek geologicznych i wszystkie trzy ery są obecne |\n| 2 | P - uczeń wybiera \"prawda\" | Uczeń wie, że graptolity/trylobity = paleozoik, i wie, że paleozoik jest obecny → ale to NIE znaczy, że **przeważa na powierzchni**; pułapka słowa \"przeważają\" |\n| 3 | P - uczeń wybiera \"prawda\" | Mylenie porfirów (skały **magmowe** wylewne) ze skałami metamorficznymi; obie grupy mogą kojarzyć się z \"twardymi, starymi skałami\", ale to zupełnie różne procesy powstawania |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - \"obecne\" ≠ \"przeważają na powierzchni\"**: Stwierdzenie 2 mówi o skałach **przeważających na powierzchni**, nie o obecności w podłożu. Skały ordowickie mogą być obecne w rejonie, ale głęboko w podłożu - na mapie geologicznej widać je jako małe plamy pod dominującymi jurajskimi wapieniami.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - porfiry to NIE skały metamorficzne**: Porfiry to **wylewne skały magmowe** (typ ryolitu) - powstają przez zastygnięcie lawy na powierzchni. Marmury, kwarcyty, gnejsy - to skały metamorficzne. Na maturze klucz absolutnie nie zaakceptuje \"skał magmowych\" jako równoznacznych z \"przeobrażonymi\".\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - brak punktów częściowych**: W zadaniu P/F na 1 punkt z zasadą \"wszystko albo nic\" - nawet jedna pomyłka (np. 3 zamiast F napisano P) = 0 punktów. Warto sprawdzić każde z trzech stwierdzeń osobno i metodycznie.","image":"img/geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 12. (0-1)
Zadanie wykonaj na podstawie mapy geologicznej okolic Krakowa (strona III barwnego
materiału źródłowego), na której zaznaczono zieloną linią zasięg obszaru przedstawionego
na barwnej mapie szczegółowej.
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa,
albo F - jeśli jest fałszywa.
1.
Obszar, którego zasięg zaznaczono zieloną linią na mapie
geologicznej, charakteryzuje się występowaniem skał
paleozoicznych, mezozoicznych i kenozoicznych.
P
F
2.
Na powierzchni obszaru zaznaczonego zieloną linią na mapie
geologicznej przeważają skały, w których skamieniałościami
przewodnimi są graptolity i trylobity.
P
F
3.
Wśród skał wieku permskiego, które wymieniono w legendzie
mapy geologicznej, znajdują się skały przeobrażone.
P
F
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
8.
9.
10.
11.
12.
Maks. liczba pkt
2
1
1
1
1
Uzyskana liczba pkt
MGE_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 12. (0-1)
IV etap edukacyjny
IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz
prezentowanie informacji na podstawie
różnych źródeł informacji geograficznej
[…].
IV etap edukacyjny
1.3) Zdający odczytuje i opisuje cechy
środowiska przyrodniczego […] na
podstawie mapy […] tematycznej.
5.1) Zdający opisuje skład mineralogiczny
skorupy ziemskiej, główne grupy i rodzaje
skał […].
5.2) Zdający charakteryzuje najważniejsze
wydarzenia geologiczne […] w dziejach
Ziemi […].
Schemat punktowania
1 p. - za trzy poprawne odpowiedzi.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Poprawne odpowiedzi
P, F, F

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Stwierdzenie | Ocena |
| 1. Obszar w zielonej linii zawiera skały paleozoiczne, mezozoiczne i kenozoiczne | P |
| 2. Na powierzchni obszaru przeważają skały z graptolitami i trylobitami jako skamieniałościami przewodnimi | F |
| 3. Wśród skał permskich w legendzie mapy znajdują się skały przeobrażone | F |

\n

Sposób 1 - analiza mapy geologicznej okolic Krakowa

\n
Stwierdzenie 1 - PRAWDA
\n

Obszar zaznaczony zieloną linią obejmuje fragment Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej i okolic Krakowa. To jeden z geologicznie najbardziej zróżnicowanych rejonów Polski:

\n\n

Wszystkie trzy ery są reprezentowane → stwierdzenie PRAWDA.

\n
Stwierdzenie 2 - FAŁSZ
\n

Graptolity to skamieniałości przewodnie ordowiku i syluru (wczesny paleozoik). Trylobity są charakterystyczne głównie dla kambru i ordowiku (choć przetrwały do permu). Skały z tymi skamieniałościami to wczesno- i średniopaleozoiczne łupki i wapienie.

\n

Tymczasem na powierzchni obszaru zaznaczonego zieloną linią zdecydowanie przeważają:

\n\n

Skały z graptolitami i trylobitami (ordowik/sylur) mogą być obecne w podłożu lub lokalnie odsłoniętych partiach, ale absolutnie nie przeważają na powierzchni. → stwierdzenie FAŁSZ.

\n
Stwierdzenie 3 - FAŁSZ
\n

Skały permskie w rejonie Krakowa to przede wszystkim:

\n\n

W legendzie mapy geologicznej okolic Krakowa wśród skał permskich nie figurują skały przeobrażone (metamorficzne) - brak marmurów, łupków metamorficznych, kwarcytów czy gnejsów w tej kategorii. Porfiry to skały magmowe, nie metamorficzne - to jest klasyczna pułapka!

\n

Skały metamorficzne (np. łupki krystaliczne, gnejsy) w rejonie Krakowa są związane ze starszym podłożem preterozoicznym/paleozoicznym, ale nie przypisuje się ich do perm. → stwierdzenie FAŁSZ.

\n

Sposób 2 - eliminacja przez logikę geologiczną

\n

Do stwierdzenia 2: Gdyby graptolity i trylobity przeważały na powierzchni, cała Wyżyna Krakowska musiałaby być zbud. ze skał ordowicko-sylurskich. To sprzeczne z powszechnie znana cechą tego regionu - Jura Krakowsko-Częstochowska (jurajskie wapienie = mezozoik). Sam fakt, że region nosi nazwę "Jura" wskazuje na dominację skał jurajskich.

\n

Do stwierdzenia 3: Przemiana skał w skały metamorficzne wymaga wysokich T i P - warunków typowych dla stref kolizji płyt lub głębokiej intruzji magmowej. Perm w Polsce to czas spokojnego osadzania i wulkanizmu szczelinowego, nie metamorfizmu regionalnego. Porfiry (wulkanity permskie) to wtrącenie magmowe, a zlepieńce - osadowe.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 12, max 1 pkt):
- 1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi: P, F, F - wszystkie trzy jednocześnie
- 0 pkt - za każdy inny zestaw odpowiedzi (np. P, P, F lub P, F, P lub tylko dwie poprawne)

⚠️ Zadanie "wszystko albo nic" - nie ma punktów częściowych. Pomyłka w jednym stwierdzeniu = 0 punktów.
\n

Wzory i referencje (jeśli używane)

\n
🪨 Skala czasu geologicznego (sekcja 8):
- Paleozoik: 541-252 mln lat (kambr, ordowik, sylur, dewon, karbon, perm)
- Mezozoik: 252-66 mln lat (trias, jura, kreda)
- Kenozoik: 66-0 mln lat (paleogen, neogen, czwartorzęd)

Skamieniałości przewodnie:
- Graptolity → ordowik i sylur (wczesny paleozoik)
- Trylobity → kambr-ordowik (najpowszechniejsze), paleozoik
- Amonity → dewon-kreda (mezozoik)
- Belemnity → jura-kreda (mezozoik)

Typy skał:
- Osadowe (sedimentary): wapienie, piaskowce, łupki, zlepieńce
- Magmowe (igneous): granity, porfiry (ryolity), bazalty - NIE metamorficzne
- Metamorficzne (przeobrażone): marmury, kwarcyty, gnejsy, łupki metamorficzne
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Stwierdzenie | Częsty błędny wybór | Dlaczego to błąd |
| 1 | F - uczeń wybiera "fałsz" | Myślenie, że obszar jest jednorodny geologicznie; tymczasem Kraków leży na pograniczu kilku jednostek geologicznych i wszystkie trzy ery są obecne |
| 2 | P - uczeń wybiera "prawda" | Uczeń wie, że graptolity/trylobity = paleozoik, i wie, że paleozoik jest obecny → ale to NIE znaczy, że przeważa na powierzchni; pułapka słowa "przeważają" |
| 3 | P - uczeń wybiera "prawda" | Mylenie porfirów (skały magmowe wylewne) ze skałami metamorficznymi; obie grupy mogą kojarzyć się z "twardymi, starymi skałami", ale to zupełnie różne procesy powstawania |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Pułapka 1 - "obecne" ≠ "przeważają na powierzchni": Stwierdzenie 2 mówi o skałach przeważających na powierzchni, nie o obecności w podłożu. Skały ordowickie mogą być obecne w rejonie, ale głęboko w podłożu - na mapie geologicznej widać je jako małe plamy pod dominującymi jurajskimi wapieniami.
\n
⚠️ Pułapka 2 - porfiry to NIE skały metamorficzne: Porfiry to wylewne skały magmowe (typ ryolitu) - powstają przez zastygnięcie lawy na powierzchni. Marmury, kwarcyty, gnejsy - to skały metamorficzne. Na maturze klucz absolutnie nie zaakceptuje "skał magmowych" jako równoznacznych z "przeobrażonymi".
\n
⚠️ Pułapka 3 - brak punktów częściowych: W zadaniu P/F na 1 punkt z zasadą "wszystko albo nic" - nawet jedna pomyłka (np. 3 zamiast F napisano P) = 0 punktów. Warto sprawdzić każde z trzech stwierdzeń osobno i metodycznie.
"}]}