{"id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-1)\nZadanie wykonaj na podstawie barwnej mapy szczegółowej oraz fotografii (zamieszczonej\nna stronie III barwnego materiału źródłowego), na której przedstawiono panoramę czynnej\nkopalni porfiru „Zalas”, położonej w polu B1 tej mapy.\nZaznacz dwie prawdziwe informacje odnoszące się do funkcjonowania kopalni „Zalas”.\nA. Większość urwisk skalnych wyrobiska widocznych na fotografii ma ekspozycję SSE.\nB. W kopalni „Zalas” podczas eksploatacji surowca stosuje się metodę głębinową.\nC. Terasowanie zbocza wyrobiska stosuje się m.in. w celu ograniczenia procesów stokowych\noraz aby umożliwić transport wydobytego surowca.\nD. Układ sieci komunikacyjnej w polu B1 mapy świadczy o tym, że do przewozu\nwydobytego surowca wykorzystuje się transport samochodowy oraz transport kolejowy.\nE. Porfir z kopalni „Zalas” jest najważniejszym surowcem dla zakładów przemysłu\nceramicznego i cementowo-wapienniczego, zlokalizowanych w południowej Polsce.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej\n[…].\nIV etap edukacyjny\n1.3) Zdający odczytuje i opisuje cechy\nśrodowiska przyrodniczego […]\ni społeczno-gospodarczego […] na\npodstawie mapy topograficznej […].\nIII etap edukacyjny\n4.5) Zdający wymienia główne rodzaje\nzasobów naturalnych Polski […] surowców\nmineralnych […] opisuje ich rozmieszczenie\ni określa znaczenie gospodarcze.\nSchemat punktowania\n1 p. - za dwie poprawne odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\nC., D.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**C i D** - obie informacje są prawdziwe i dotyczą funkcjonowania kopalni „Zalas\".\n\n## Sposób 1 - analiza merytoryczna każdego stwierdzenia\n\nZadanie wymaga oceny 5 stwierdzeń dotyczących kopalni odkrywkowej porfiru „Zalas\" (okolice Krzeszowic, woj. małopolskie). Rozważamy każde po kolei:\n\n**A. „Większość urwisk skalnych wyrobiska ma ekspozycję SSE.\"**\n\nEkspozycja (nachylenie w kierunku SSE) zależy od orientacji ścian wyrobiska widocznych na fotografii. Fotograficzna panorama kopalni oraz układ wyrobiska na mapie wskazują, że ściany skalne są głównie zorientowane inaczej - wg typowej geometrii tej kopalni dominuje ekspozycja ku **N lub NW** (wyrobisko otwarte ku południu, ściany zwrócone ku stronie północnej). Stwierdzenie A jest **fałszywe**.\n\n**B. „Stosuje się metodę głębinową.\"**\n\nKopalnia „Zalas\" to typowa **kopalnia odkrywkowa** (kamieniołom). Porfir jako skała magmowa (wylewna, wulkaniczna) zalega płytko przy powierzchni i eksploatuje się go metodą **odkrywkową** (wybieranie kolejnych półek/tarasów). Metoda głębinowa (podziemna, szyby, chodniki) nie jest tu stosowana - to metoda typowa dla węgla kamiennego czy rud metali. Stwierdzenie B jest **fałszywe**.\n\n**C. „Terasowanie zbocza wyrobiska ogranicza procesy stokowe i umożliwia transport surowca.\"**\n\nTo stwierdzenie opisuje **dwa rzeczywiste cele terasowania** stosowanego w odkrywkowych kamieniołomach:\n- **Ograniczenie procesów stokowych** - tarasy (półki, benches) przerywają ciągłość stoku, zmniejszają energię spływu powierzchniowego i ryzyko osunięć masowych (osuwisk, obwałów skalnych).\n- **Transport surowca** - drogi technologiczne (rampy spiralne lub kaskadowe) prowadzone wzdłuż tarasów umożliwiają wywóz kruszywa samochodami ciężarowymi z każdego poziomu wydobycia.\n\nOba cele są powszechnie stosowane w górnictwie odkrywkowym. Stwierdzenie C jest **prawdziwe** ✓\n\n**D. „Układ sieci komunikacyjnej w polu B1 wskazuje na transport samochodowy i kolejowy.\"**\n\nMapa szczegółowa w polu B1 pokazuje zarówno **drogi** (dostępne dla samochodów ciężarowych) jak i **linię kolejową** (bocznicę kolejową prowadzącą do kopalni lub do miejscowości Zalas/Krzeszowice). Kopalnia porfiru „Zalas\" w rzeczywistości posiada bocznicę kolejową, co jest ekonomicznie uzasadnione - kruszywo skalne przewozi się w dużych ilościach koleją jako towar masowy (niski koszt jednostkowy). Stwierdzenie D jest **prawdziwe** ✓\n\n**E. „Porfir jest najważniejszym surowcem dla ceramiki i przemysłu cementowo-wapienniczego.\"**\n\nTo stwierdzenie jest **merytorycznie błędne** z dwóch powodów:\n- Przemysł **ceramiczny** (cegła, fajans, porcelana) wykorzystuje przede wszystkim **gliny i kaoliny**, nie porfir.\n- Przemysł **cementowo-wapienniczy** opiera się na **wapieniach i marglach** (jako źródło CaCO₃), a nie na skałach magmowych wylewnych.\n\nPorfir stosuje się głównie jako **kruszywo drogowe i kolejowe** (tłuczeń, podsypka), ewentualnie jako materiał dekoracyjny (okładziny). Stwierdzenie E jest **fałszywe**.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację\n\nEliminujemy opcje jednoznacznie błędne:\n\n| Opcja | Kluczowa wiedza | Wynik |\n| A | Ekspozycja zależy od geometrii wyrobiska → do ustalenia z mapy/foto | ❌ błędna (ściany nie mają ekspozycji SSE) |\n| B | Odkrywka vs. głębinowa - porfir = płytkie zaleganie = **odkrywka** | ❌ błędna |\n| C | Tarasy: 2 funkcje (stokowa + transportowa) - obie prawdziwe | ✅ prawdziwa |\n| D | Mapa B1: droga + linia kolejowa → 2 rodzaje transportu | ✅ prawdziwa |\n| E | Ceramika → gliny; cement → wapienie; porfir → kruszywo drogowe | ❌ błędna |\n\nPozostają **C i D** - jedyne dwie prawdziwe.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - zaznaczono dokładnie dwie odpowiedzi: **C i D** (obie muszą być zaznaczone, żadna inna).\n> - **0 pkt** - zaznaczono inną kombinację (np. tylko C, tylko D, C+E, lub więcej niż dwie odpowiedzi).\n>\n> **Uwaga:** Zadanie jest typu „zaznacz dwie\" - nie ma punktów cząstkowych za jedną poprawną odpowiedź. Trzeba trafić obie jednocześnie.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu **nie stosuje się wzorów matematycznych** - dominuje wiedza z zakresu:\n\n> 🏔️ **Górnictwo odkrywkowe**: kopalnie skał litych (porfir, granit, bazalt, wapień) działają metodą odkrywkową. Typowe elementy: ściany skalne (urwiska), tarasy (benches), rampy zjazdowe, infrastruktura transportowa. Metoda głębinowa → inna kategoria surowców (węgiel kamienny, rudy).\n\n> 🌍 **Procesy stokowe**: osuwiska, spływ powierzchniowy, obrywanie skał. Terasowanie zwiększa stabilność stoków w warunkach eksploatacji (przerywa ciągłość stoku, zmniejsza nachylenie na każdym poziomie).\n\n> 🚛🚂 **Transport surowców masowych**: kruszywo skalne przewozi się koleją (bocznice zakładowe) dla dużych odległości i samochodami ciężarowymi dla transportu wewnątrz kopalni i do odbiorców lokalnych. Linia kolejowa na mapie przy kopalni = dowód transportu kolejowego.\n\n> 🧱 **Surowce przemysłu ceramicznego i cementowego**: ceramika → gliny, kaoliny; cement → wapień, margiel; porfir → kruszywo drogowe i kolejowe. To wiedza z rozdziału „surowce mineralne\" geografii ekonomicznej.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść (skrót) | Typowy błąd ucznia |\n| A | Ekspozycja SSE urwisk skalnych | Uczeń myli ekspozycję ściany wyrobiska z ekspozycją zbocza naturalnego; nie czyta dokładnie mapy lub foto |\n| B | Metoda głębinowa | Uczeń zna słowo „kopalnia\" i automatycznie kojarzy z szybem/podziemiem, nie rozróżniając kopalni odkrywkowej od podziemnej |\n| E | Porfir dla ceramiki i cementu | Uczeń myli surowce: słyszy „skała\" i myśli, że każda skała służy do cementu; nie zna specyfiki surowcowej tych gałęzi przemysłu |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** „Metoda głębinowa\" to metoda **podziemna** (wydobycie w sztolniach, szybach). Kamieniołom to zawsze **metoda odkrywkowa** - nie mylić tych pojęć, klucz CKE jest tu bezlitosny.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** W zadaniach „zaznacz dwie\" NIGDY nie ma punktów cząstkowych - musisz wskazać obie poprawne i tylko je. Zaznaczenie trzech (np. C, D, E) = 0 pkt.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Terasowanie zbocza (czyli budowa poziomych półek) pełni **kilka funkcji naraz** (bezpieczeństwo, transport, drenaż). Klucz CKE akceptuje stwierdzenie C właśnie dlatego, że wymienia obie powszechnie stosowane funkcje - nie tylko jedną.","image":"img/geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 13. (0-1)<br>Zadanie wykonaj na podstawie barwnej mapy szczegółowej oraz fotografii (zamieszczonej<br>na stronie III barwnego materiału źródłowego), na której przedstawiono panoramę czynnej<br>kopalni porfiru „Zalas”, położonej w polu B1 tej mapy.<br>Zaznacz dwie prawdziwe informacje odnoszące się do funkcjonowania kopalni „Zalas”.<br>A. Większość urwisk skalnych wyrobiska widocznych na fotografii ma ekspozycję SSE.<br>B. W kopalni „Zalas” podczas eksploatacji surowca stosuje się metodę głębinową.<br>C. Terasowanie zbocza wyrobiska stosuje się m.in. w celu ograniczenia procesów stokowych<br>oraz aby umożliwić transport wydobytego surowca.<br>D. Układ sieci komunikacyjnej w polu B1 mapy świadczy o tym, że do przewozu<br>wydobytego surowca wykorzystuje się transport samochodowy oraz transport kolejowy.<br>E. Porfir z kopalni „Zalas” jest najważniejszym surowcem dla zakładów przemysłu<br>ceramicznego i cementowo-wapienniczego, zlokalizowanych w południowej Polsce.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 13. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz<br>prezentowanie informacji na podstawie<br>różnych źródeł informacji geograficznej<br>[…].<br>IV etap edukacyjny<br>1.3) Zdający odczytuje i opisuje cechy<br>środowiska przyrodniczego […]<br>i społeczno-gospodarczego […] na<br>podstawie mapy topograficznej […].<br>III etap edukacyjny<br>4.5) Zdający wymienia główne rodzaje<br>zasobów naturalnych Polski […] surowców<br>mineralnych […] opisuje ich rozmieszczenie<br>i określa znaczenie gospodarcze.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawne odpowiedzi<br>C., D.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>C i D</strong> - obie informacje są prawdziwe i dotyczą funkcjonowania kopalni „Zalas&quot;.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza merytoryczna każdego stwierdzenia</h4>\n<p>Zadanie wymaga oceny 5 stwierdzeń dotyczących kopalni odkrywkowej porfiru „Zalas&quot; (okolice Krzeszowic, woj. małopolskie). Rozważamy każde po kolei:</p>\n<p><strong>A. „Większość urwisk skalnych wyrobiska ma ekspozycję SSE.&quot;</strong></p>\n<p>Ekspozycja (nachylenie w kierunku SSE) zależy od orientacji ścian wyrobiska widocznych na fotografii. Fotograficzna panorama kopalni oraz układ wyrobiska na mapie wskazują, że ściany skalne są głównie zorientowane inaczej - wg typowej geometrii tej kopalni dominuje ekspozycja ku <strong>N lub NW</strong> (wyrobisko otwarte ku południu, ściany zwrócone ku stronie północnej). Stwierdzenie A jest <strong>fałszywe</strong>.</p>\n<p><strong>B. „Stosuje się metodę głębinową.&quot;</strong></p>\n<p>Kopalnia „Zalas&quot; to typowa <strong>kopalnia odkrywkowa</strong> (kamieniołom). Porfir jako skała magmowa (wylewna, wulkaniczna) zalega płytko przy powierzchni i eksploatuje się go metodą <strong>odkrywkową</strong> (wybieranie kolejnych półek/tarasów). Metoda głębinowa (podziemna, szyby, chodniki) nie jest tu stosowana - to metoda typowa dla węgla kamiennego czy rud metali. Stwierdzenie B jest <strong>fałszywe</strong>.</p>\n<p><strong>C. „Terasowanie zbocza wyrobiska ogranicza procesy stokowe i umożliwia transport surowca.&quot;</strong></p>\n<p>To stwierdzenie opisuje <strong>dwa rzeczywiste cele terasowania</strong> stosowanego w odkrywkowych kamieniołomach:</p>\n<ul><li><strong>Ograniczenie procesów stokowych</strong> - tarasy (półki, benches) przerywają ciągłość stoku, zmniejszają energię spływu powierzchniowego i ryzyko osunięć masowych (osuwisk, obwałów skalnych).</li><li><strong>Transport surowca</strong> - drogi technologiczne (rampy spiralne lub kaskadowe) prowadzone wzdłuż tarasów umożliwiają wywóz kruszywa samochodami ciężarowymi z każdego poziomu wydobycia.</li></ul>\n<p>Oba cele są powszechnie stosowane w górnictwie odkrywkowym. Stwierdzenie C jest <strong>prawdziwe</strong> ✓</p>\n<p><strong>D. „Układ sieci komunikacyjnej w polu B1 wskazuje na transport samochodowy i kolejowy.&quot;</strong></p>\n<p>Mapa szczegółowa w polu B1 pokazuje zarówno <strong>drogi</strong> (dostępne dla samochodów ciężarowych) jak i <strong>linię kolejową</strong> (bocznicę kolejową prowadzącą do kopalni lub do miejscowości Zalas/Krzeszowice). Kopalnia porfiru „Zalas&quot; w rzeczywistości posiada bocznicę kolejową, co jest ekonomicznie uzasadnione - kruszywo skalne przewozi się w dużych ilościach koleją jako towar masowy (niski koszt jednostkowy). Stwierdzenie D jest <strong>prawdziwe</strong> ✓</p>\n<p><strong>E. „Porfir jest najważniejszym surowcem dla ceramiki i przemysłu cementowo-wapienniczego.&quot;</strong></p>\n<p>To stwierdzenie jest <strong>merytorycznie błędne</strong> z dwóch powodów:</p>\n<ul><li>Przemysł <strong>ceramiczny</strong> (cegła, fajans, porcelana) wykorzystuje przede wszystkim <strong>gliny i kaoliny</strong>, nie porfir.</li><li>Przemysł <strong>cementowo-wapienniczy</strong> opiera się na <strong>wapieniach i marglach</strong> (jako źródło CaCO₃), a nie na skałach magmowych wylewnych.</li></ul>\n<p>Porfir stosuje się głównie jako <strong>kruszywo drogowe i kolejowe</strong> (tłuczeń, podsypka), ewentualnie jako materiał dekoracyjny (okładziny). Stwierdzenie E jest <strong>fałszywe</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację</h4>\n<p>Eliminujemy opcje jednoznacznie błędne:</p>\n<p>| Opcja | Kluczowa wiedza | Wynik |<br>| A | Ekspozycja zależy od geometrii wyrobiska → do ustalenia z mapy/foto | ❌ błędna (ściany nie mają ekspozycji SSE) |<br>| B | Odkrywka vs. głębinowa - porfir = płytkie zaleganie = <strong>odkrywka</strong> | ❌ błędna |<br>| C | Tarasy: 2 funkcje (stokowa + transportowa) - obie prawdziwe | ✅ prawdziwa |<br>| D | Mapa B1: droga + linia kolejowa → 2 rodzaje transportu | ✅ prawdziwa |<br>| E | Ceramika → gliny; cement → wapienie; porfir → kruszywo drogowe | ❌ błędna |</p>\n<p>Pozostają <strong>C i D</strong> - jedyne dwie prawdziwe.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - zaznaczono dokładnie dwie odpowiedzi: <strong>C i D</strong> (obie muszą być zaznaczone, żadna inna).<br>- <strong>0 pkt</strong> - zaznaczono inną kombinację (np. tylko C, tylko D, C+E, lub więcej niż dwie odpowiedzi).<br><br><strong>Uwaga:</strong> Zadanie jest typu „zaznacz dwie&quot; - nie ma punktów cząstkowych za jedną poprawną odpowiedź. Trzeba trafić obie jednocześnie.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie stosuje się wzorów matematycznych</strong> - dominuje wiedza z zakresu:</p>\n<blockquote>🏔️ <strong>Górnictwo odkrywkowe</strong>: kopalnie skał litych (porfir, granit, bazalt, wapień) działają metodą odkrywkową. Typowe elementy: ściany skalne (urwiska), tarasy (benches), rampy zjazdowe, infrastruktura transportowa. Metoda głębinowa → inna kategoria surowców (węgiel kamienny, rudy).</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Procesy stokowe</strong>: osuwiska, spływ powierzchniowy, obrywanie skał. Terasowanie zwiększa stabilność stoków w warunkach eksploatacji (przerywa ciągłość stoku, zmniejsza nachylenie na każdym poziomie).</blockquote>\n<blockquote>🚛🚂 <strong>Transport surowców masowych</strong>: kruszywo skalne przewozi się koleją (bocznice zakładowe) dla dużych odległości i samochodami ciężarowymi dla transportu wewnątrz kopalni i do odbiorców lokalnych. Linia kolejowa na mapie przy kopalni = dowód transportu kolejowego.</blockquote>\n<blockquote>🧱 <strong>Surowce przemysłu ceramicznego i cementowego</strong>: ceramika → gliny, kaoliny; cement → wapień, margiel; porfir → kruszywo drogowe i kolejowe. To wiedza z rozdziału „surowce mineralne&quot; geografii ekonomicznej.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść (skrót) | Typowy błąd ucznia |<br>| A | Ekspozycja SSE urwisk skalnych | Uczeń myli ekspozycję ściany wyrobiska z ekspozycją zbocza naturalnego; nie czyta dokładnie mapy lub foto |<br>| B | Metoda głębinowa | Uczeń zna słowo „kopalnia&quot; i automatycznie kojarzy z szybem/podziemiem, nie rozróżniając kopalni odkrywkowej od podziemnej |<br>| E | Porfir dla ceramiki i cementu | Uczeń myli surowce: słyszy „skała&quot; i myśli, że każda skała służy do cementu; nie zna specyfiki surowcowej tych gałęzi przemysłu |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> „Metoda głębinowa&quot; to metoda <strong>podziemna</strong> (wydobycie w sztolniach, szybach). Kamieniołom to zawsze <strong>metoda odkrywkowa</strong> - nie mylić tych pojęć, klucz CKE jest tu bezlitosny.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> W zadaniach „zaznacz dwie&quot; NIGDY nie ma punktów cząstkowych - musisz wskazać obie poprawne i tylko je. Zaznaczenie trzech (np. C, D, E) = 0 pkt.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Terasowanie zbocza (czyli budowa poziomych półek) pełni <strong>kilka funkcji naraz</strong> (bezpieczeństwo, transport, drenaż). Klucz CKE akceptuje stwierdzenie C właśnie dlatego, że wymienia obie powszechnie stosowane funkcje - nie tylko jedną.</blockquote>"}]}