{"id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/17.1","paper_id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"17.1","points":2,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.1. (0-2)\nPoniżej przedstawiono opisy (A-C) wybranych parków narodowych Polski, w tym odnoszące\nsię do parków narodowych oznaczonych na mapie literami X i Y.\nA. Park narodowy chroni fragment rozległego, wyraźnie wyodrębnionego pasma górskiego\nzbudowanego z piaskowców wieku kredowego. Najwyższe wzniesienie tego pasma nie\nprzekracza 1000 m n.p.m. Na uwagę zasługują urozmaicone formy wietrzeniowe.\nB. Park narodowy obejmuje pasmo górskie zbudowane z fliszu, wypiętrzone podczas\norogenezy alpejskiej. Najwyższy szczyt pasma wznosi się na wysokość 1725 m n.p.m.\nStoki północnej części chronionego masywu są bardziej strome niż południowe.\nC. Park narodowy obejmuje pasmo górskie o trzonie zbudowanym z karbońskich granitów.\nMasyw jest podzielony licznymi uskokami i spękaniami. W rezerwatach przyrody\nznajdują się m.in. kotły polodowcowe i granitowe skałki.\nUzupełnij tabelę:\n- dobierz właściwe opisy (A, B lub C) do parków narodowych oznaczonych\nna mapie literami X i Y;\n- podaj nazwy obu parków narodowych.\nPark narodowy\nOpis parku narodowego\n(wpisz literę A, B lub C)\nNazwa parku narodowego\nX\nY\nX\nY\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17.1. (0-2)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego […].\nIV etap edukacyjny\n1.3) Zdający odczytuje i opisuje cechy\nśrodowiska przyrodniczego […] na\npodstawie mapy […] tematycznej.\n5.2) Zdający charakteryzuje […]\nzlodowacenia […].\n10.2) Zdający […] określa cechy\nśrodowiska decydujące o krajobrazie\nwybranych krain geograficznych Polski.\nSchemat punktowania\n2 p. - za dwa poprawnie wypełnione wiersze.\n1 p. - za jeden poprawnie wypełniony wiersz.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPoprawne odpowiedzi\nC, Karkonoski\nA, Gór Stołowych","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Park narodowy | Opis parku narodowego | Nazwa parku narodowego |\n| X | C | Karkonoski Park Narodowy |\n| Y | A | Park Narodowy Gór Stołowych |\n\n## Sposób 1 - analiza opisu geologicznego i geomorfologicznego\n\n**Park X - opis C → Karkonoski PN**\n\nKluczowe cechy opisu C:\n- **trzon z karbońskich granitów** - Karkonosze to klasyczny przykład masywu granitowego w Sudetach, z intruzją magmy w karbonie,\n- **liczne uskoki i spękania** - masyw Karkonoszy jest silnie zblokowany przez tektonikę, co nadaje mu charakter zrębowy,\n- **kotły polodowcowe** - Śnieżne Kotły, Kocioł Małego i Dużego Stawu to charakterystyczne cyrki glacjalne, będące śladem plejstoceńskich lodowców karowych na Karkonoszach,\n- **granitowe skałki** - charakterystyczne formy wietrzenia chemicznego i fizycznego na granitach (np. Słonecznik, Pielgrzymy, Trzy Świnki).\n\nNajwyższy szczyt Karkonoszy - **Śnieżka** (1603 m n.p.m.) - nie pojawia się w opisie wprost, ale opis pasuje jednoznacznie.\n\n**Park Y - opis A → PN Gór Stołowych**\n\nKluczowe cechy opisu A:\n- **piaskowce wieku kredowego** - Góry Stołowe zbudowane są z odpornych piaskowców kredowych, tworzących charakterystyczne płaskowyże (stoły),\n- **najwyższe wzniesienie < 1000 m n.p.m.** - Szczeliniec Wielki (919 m n.p.m.) i Skalniak (915 m n.p.m.) potwierdzają ten warunek,\n- **urozmaicone formy wietrzeniowe** - labirynty skalne, ostańce, maczugi i grzyby skalne (np. Błędne Skały, Szczeliniec Wielki) to efekt selektywnego wietrzenia fizycznego i chemicznego piaskowców.\n\n**Dlaczego nie opis B?**\n\nOpis B wskazuje na pasmo z **fliszu, orogeneza alpejska, najwyższy szczyt 1725 m n.p.m., stoki N bardziej strome** - to cechy **Babiej Góry** (Babiogórski PN, Beskidy). Szczyt wynosi dokładnie 1725 m n.p.m., a asymetria stoków (N stromy, S łagodny) wynika z budowy fliszowej i odporności warstw skalnych na erozję.\n\n## Sposób 2 - lokalizacja na mapie + eliminacja\n\nNa mapie z arkusza:\n- **Park X** leży w zachodniej części Sudetów → to obszar Karkonoszy (najwyższe góry Sudetów, graniczne z Czechami).\n- **Park Y** leży nieco bardziej na wschód, w Sudetach środkowych (okolice Kłodzka) → to Góry Stołowe.\n\nWeryfikacja przez eliminację:\n- Opis B (flisz, 1725 m, stoki asymetryczne) → Babia Góra leży w **Beskidach**, nie w Sudetach - nie może być ani X, ani Y.\n- Zostają opisy A i C dla dwóch parków sudeckich.\n- Granity karbońskie + kotły polodowcowe → tylko Karkonosze (najwyższe, z glacjałem).\n- Piaskowce kredowe + wietrzenie + <1000 m → tylko Góry Stołowe.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 17.1, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za dwa poprawnie wypełnione wiersze (opis + nazwa dla X oraz opis + nazwa dla Y)\n> - **1 pkt** - za jeden poprawnie wypełniony wiersz (oba pola w jednym wierszu muszą być poprawne)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów\n>\n> **Akceptowane odpowiedzi:**\n> - X: opis **C**, nazwa: **Karkonoski Park Narodowy** (akceptowane warianty: Karkonoski PN, KPN)\n> - Y: opis **A**, nazwa: **Park Narodowy Gór Stołowych** (akceptowane warianty: PN Gór Stołowych)\n>\n> **Ważne:** Jeden wiersz = opis + nazwa razem. Jeśli wpiszesz dobry opis, ale złą nazwę (lub odwrotnie) - **wiersz nie jest poprawny** i nie otrzymujesz 1 pkt za ten wiersz.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🏔️ **Geologia Sudetów:** Sudety to fragment hercynidów (orogenezy hercyńskiej, karbon-perm). Karkonosze to **masyw granitowy** (intruzja → pluton karbońskiego granitu) otoczony metamorfikami. Góry Stołowe to **monoklina kredowa** - poziomo ułożone piaskowce, odporne na erozję, tworzące płaskowyże (stoły).\n\n> ❄️ **Formy polodowcowe w Karkonoszach:** kotły polodowcowe (cyrki lodowcowe) powstały w plejstocenie, gdy lokalny lodowiec karowy wyżłobił misę w zboczu. W Karkonoszach zachowały się **Śnieżne Kotły** i **Kocioł Łomniczki** jako rezerwaty przyrody.\n\n> 🪨 **Wietrzenie piaskowców kredowych:** w Górach Stołowych dominuje wietrzenie **mechaniczne** (odmarzanie w szczelinach) i **chemiczne** (rozpuszczanie spoiwa krzemionkowego). Efektem są labirynty skalne (Błędne Skały), ostańce i grzyby skalne.\n\nW tym zadaniu wzory matematyczne nie są potrzebne - opieramy się wyłącznie na **wiedzy geologiczno-geomorfologicznej** (budowa skalna, formy rzeźby, geneza masywów górskich).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja błędna | Typowy błąd ucznia |\n| X = opis A (Góry Stołowe dla X) | Zamiana X i Y - uczeń nie lokalizuje precyzyjnie parków na mapie; Karkonosze są bardziej na zachód niż Góry Stołowe |\n| X lub Y = opis B | Mylenie Sudetów z Beskidami; 1725 m to Babia Góra (Beskidy), a na mapie oba parki leżą w Sudetach |\n| Nazwa: \"Tatrzański PN\" lub \"Babiogórski PN\" | Nieznajomość lokalizacji parków sudeckich; opis C z granitami i kotłami mylnie kojarzony z Tatrami (Tatry też mają granity i cyrki) |\n| Opis C do Gór Stołowych | Piaskowce ≠ granity; uczeń nie rozróżnia rodzaju skały podanego w opisie |\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zarówno Tatry, jak i Karkonosze mają **granity i kotły polodowcowe** - nie myl ich! Kluczowa różnica to wiek granitu (karboński w Karkonoszach) i lokalizacja na mapie (Sudety, nie Karpaty). Opis C pasuje do Karkonoszy, bo zadanie dotyczy wyłącznie parków sudeckich widocznych na mapie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Opis B (flisz, 1725 m) dotyczy Babiej Góry w Beskidach - to \"wabik\". Jeśli nie znasz wysokości Babiej Góry (1725 m), możesz się pomylić. Zapamiętaj: **Babia Góra = 1725 m = flisz = Beskidy ≠ Sudety**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Jeden poprawnie wypełniony wiersz to zawsze **opis + nazwa łącznie**. Wpisanie samego opisu (litery) bez nazwy parku = 0 pkt za ten wiersz w kluczu CKE.","image":"img/geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-17.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 17.1. (0-2)
Poniżej przedstawiono opisy (A-C) wybranych parków narodowych Polski, w tym odnoszące
się do parków narodowych oznaczonych na mapie literami X i Y.
A. Park narodowy chroni fragment rozległego, wyraźnie wyodrębnionego pasma górskiego
zbudowanego z piaskowców wieku kredowego. Najwyższe wzniesienie tego pasma nie
przekracza 1000 m n.p.m. Na uwagę zasługują urozmaicone formy wietrzeniowe.
B. Park narodowy obejmuje pasmo górskie zbudowane z fliszu, wypiętrzone podczas
orogenezy alpejskiej. Najwyższy szczyt pasma wznosi się na wysokość 1725 m n.p.m.
Stoki północnej części chronionego masywu są bardziej strome niż południowe.
C. Park narodowy obejmuje pasmo górskie o trzonie zbudowanym z karbońskich granitów.
Masyw jest podzielony licznymi uskokami i spękaniami. W rezerwatach przyrody
znajdują się m.in. kotły polodowcowe i granitowe skałki.
Uzupełnij tabelę:

\n\n

na mapie literami X i Y;

\n\n

Park narodowy
Opis parku narodowego
(wpisz literę A, B lub C)
Nazwa parku narodowego
X
Y
X
Y
MGE_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 17.1. (0-2)
IV etap edukacyjny
I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących
środowiska przyrodniczego […].
IV etap edukacyjny
1.3) Zdający odczytuje i opisuje cechy
środowiska przyrodniczego […] na
podstawie mapy […] tematycznej.
5.2) Zdający charakteryzuje […]
zlodowacenia […].
10.2) Zdający […] określa cechy
środowiska decydujące o krajobrazie
wybranych krain geograficznych Polski.
Schemat punktowania
2 p. - za dwa poprawnie wypełnione wiersze.
1 p. - za jeden poprawnie wypełniony wiersz.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.
Poprawne odpowiedzi
C, Karkonoski
A, Gór Stołowych

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Park narodowy | Opis parku narodowego | Nazwa parku narodowego |
| X | C | Karkonoski Park Narodowy |
| Y | A | Park Narodowy Gór Stołowych |

\n

Sposób 1 - analiza opisu geologicznego i geomorfologicznego

\n

Park X - opis C → Karkonoski PN

\n

Kluczowe cechy opisu C:

\n\n

Najwyższy szczyt Karkonoszy - Śnieżka (1603 m n.p.m.) - nie pojawia się w opisie wprost, ale opis pasuje jednoznacznie.

\n

Park Y - opis A → PN Gór Stołowych

\n

Kluczowe cechy opisu A:

\n\n

Dlaczego nie opis B?

\n

Opis B wskazuje na pasmo z fliszu, orogeneza alpejska, najwyższy szczyt 1725 m n.p.m., stoki N bardziej strome - to cechy Babiej Góry (Babiogórski PN, Beskidy). Szczyt wynosi dokładnie 1725 m n.p.m., a asymetria stoków (N stromy, S łagodny) wynika z budowy fliszowej i odporności warstw skalnych na erozję.

\n

Sposób 2 - lokalizacja na mapie + eliminacja

\n

Na mapie z arkusza:

\n\n

Weryfikacja przez eliminację:

\n\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 17.1, max 2 pkt):
- 2 pkt - za dwa poprawnie wypełnione wiersze (opis + nazwa dla X oraz opis + nazwa dla Y)
- 1 pkt - za jeden poprawnie wypełniony wiersz (oba pola w jednym wierszu muszą być poprawne)
- 0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów

Akceptowane odpowiedzi:
- X: opis C, nazwa: Karkonoski Park Narodowy (akceptowane warianty: Karkonoski PN, KPN)
- Y: opis A, nazwa: Park Narodowy Gór Stołowych (akceptowane warianty: PN Gór Stołowych)

Ważne: Jeden wiersz = opis + nazwa razem. Jeśli wpiszesz dobry opis, ale złą nazwę (lub odwrotnie) - wiersz nie jest poprawny i nie otrzymujesz 1 pkt za ten wiersz.
\n

Wzory i referencje

\n
🏔️ Geologia Sudetów: Sudety to fragment hercynidów (orogenezy hercyńskiej, karbon-perm). Karkonosze to masyw granitowy (intruzja → pluton karbońskiego granitu) otoczony metamorfikami. Góry Stołowe to monoklina kredowa - poziomo ułożone piaskowce, odporne na erozję, tworzące płaskowyże (stoły).
\n
❄️ Formy polodowcowe w Karkonoszach: kotły polodowcowe (cyrki lodowcowe) powstały w plejstocenie, gdy lokalny lodowiec karowy wyżłobił misę w zboczu. W Karkonoszach zachowały się Śnieżne Kotły i Kocioł Łomniczki jako rezerwaty przyrody.
\n
🪨 Wietrzenie piaskowców kredowych: w Górach Stołowych dominuje wietrzenie mechaniczne (odmarzanie w szczelinach) i chemiczne (rozpuszczanie spoiwa krzemionkowego). Efektem są labirynty skalne (Błędne Skały), ostańce i grzyby skalne.
\n

W tym zadaniu wzory matematyczne nie są potrzebne - opieramy się wyłącznie na wiedzy geologiczno-geomorfologicznej (budowa skalna, formy rzeźby, geneza masywów górskich).

\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja błędna | Typowy błąd ucznia |
| X = opis A (Góry Stołowe dla X) | Zamiana X i Y - uczeń nie lokalizuje precyzyjnie parków na mapie; Karkonosze są bardziej na zachód niż Góry Stołowe |
| X lub Y = opis B | Mylenie Sudetów z Beskidami; 1725 m to Babia Góra (Beskidy), a na mapie oba parki leżą w Sudetach |
| Nazwa: "Tatrzański PN" lub "Babiogórski PN" | Nieznajomość lokalizacji parków sudeckich; opis C z granitami i kotłami mylnie kojarzony z Tatrami (Tatry też mają granity i cyrki) |
| Opis C do Gór Stołowych | Piaskowce ≠ granity; uczeń nie rozróżnia rodzaju skały podanego w opisie |

\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Zarówno Tatry, jak i Karkonosze mają granity i kotły polodowcowe - nie myl ich! Kluczowa różnica to wiek granitu (karboński w Karkonoszach) i lokalizacja na mapie (Sudety, nie Karpaty). Opis C pasuje do Karkonoszy, bo zadanie dotyczy wyłącznie parków sudeckich widocznych na mapie.
\n
⚠️ Uwaga: Opis B (flisz, 1725 m) dotyczy Babiej Góry w Beskidach - to "wabik". Jeśli nie znasz wysokości Babiej Góry (1725 m), możesz się pomylić. Zapamiętaj: Babia Góra = 1725 m = flisz = Beskidy ≠ Sudety.
\n
⚠️ Uwaga: Jeden poprawnie wypełniony wiersz to zawsze opis + nazwa łącznie. Wpisanie samego opisu (litery) bez nazwy parku = 0 pkt za ten wiersz w kluczu CKE.
"}]}