{"id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/17.2","paper_id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"17.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.2. (0-1)\nPoniżej numerami 1 i 2 oznaczono opisy krajobrazów nizinnych, charakterystycznych dla\nobszaru Polski objętego zlodowaceniem, które miało zasięg przedstawiony na mapie.\n1. Rzeźba terenu jest urozmaicona. Pomiędzy wzniesieniami o różnej wysokości,\nzbudowanymi z glin lodowcowych, występują liczne zagłębienia wypełnione wodami\njezior lub torfowiskami. Charakterystycznym zbiorowiskiem roślinnym są grądy.\n2. W krajobrazie występują równiny sandrowe, zbudowane z warstwowanych piasków\ni żwirów, niekiedy urozmaicone przez zagłębienia wytopiskowe. Wody gruntowe\nwystępują tu głęboko. Charakterystycznym zbiorowiskiem roślinnym są bory.\nNa podstawie: A. Richling, K. Ostaszewska, Geografia fizyczna Polski, Warszawa 2009.\nWarunki przyrodnicze opisanych krajobrazów sprzyjały wytworzeniu się odmiennych typów\ngleb.\nZaznacz odpowiedź, w której poprawnie przyporządkowano opisanym krajobrazom\ncharakterystyczne typy gleb.\nA. Krajobraz 1. ‒ brunatne i czarne ziemie, krajobraz 2. ‒ czarnoziemy.\nB. Krajobraz 1. ‒ brunatne i czarne ziemie, krajobraz 2. ‒ bielicowe.\nC. Krajobraz 1. ‒ bielicowe i czarne ziemie, krajobraz 2. ‒ czarnoziemy.\nD. Krajobraz 1. ‒ bielicowe i czarne ziemie, krajobraz 2. ‒ bielicowe.","answer":"B","answer_text":"Zadanie 17.2. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego […].\nIV etap edukacyjny\n1.3) Zdający odczytuje i opisuje cechy\nśrodowiska przyrodniczego […] na\npodstawie mapy […] tematycznej.\n1.5) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe […] między\nwybranymi elementami środowiska\nprzyrodniczego […].\n5.2) Zdający charakteryzuje […]\nzlodowacenia […].\n6.1) Zdający charakteryzuje procesy\nglebotwórcze i omawia cechy głównych\nrodzajów gleb strefowych […].\n10.2) Zdający […] określa cechy\nśrodowiska decydujące o krajobrazie\nwybranych krain geograficznych Polski.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawna odpowiedź\nB.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B. Krajobraz 1 - brunatne i czarne ziemie, krajobraz 2 - bielicowe.**\n\n## Sposób 1 - Powiązanie skały macierzystej i roślinności z typem gleby\n\nKlucz do rozwiązania to połączenie trzech informacji dla każdego krajobrazu: **skała macierzysta → typ gleby → roślinność**.\n\n### Krajobraz 1 (wzgórza morenowe z glinami lodowcowymi)\n\n- **Podłoże**: gliny lodowcowe - ciężkie, zasobne w minerały, dobrze zatrzymują wodę.\n- **Rzeźba**: wzgórza (odwodnienie) + zagłębienia (podmokłość, torfowiska, jeziora).\n- **Na wzniesieniach** - glina = dobre warunki dla **gleb brunatnych** (lesivaże/płowe; typowe dla NE i Pojezierzy).\n- **W zagłębieniach** z wysokim lustrem wód gruntowych i bujną roślinnością zielną - gromadzenie materii organicznej = **czarne ziemie** (bogata próchnicy warstwa, wysoka żyzność).\n- **Grądy** (dąb, grab, lipa) rosną właśnie na glebach brunatnych i czarnych ziemiach - wymagają wody i składników odżywczych. ✅\n\n### Krajobraz 2 (równiny sandrowe z piaskami i żwirami)\n\n- **Podłoże**: piasek i żwir (sandry) - silnie przepuszczalne, ubogie w składniki odżywcze, woda gruntowa **głęboko** (brak podsiąku).\n- Na piasku → woda przenika głęboko, wymywając kationy i związki żelaza z górnych warstw → **gleby bielicowe** (podzolizacja: biały horyzont wymycia Ae, rdzawy horyzont akumulacji Bs).\n- **Bory sosnowe** - jedyna roślinność tolerująca ubogie, kwaśne gleby bielicowe. ✅\n\n**Wniosek**: Krajobraz 1 → brunatne + czarne ziemie; Krajobraz 2 → bielicowe. Odpowiedź **B**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez analizę czarnoziemów\n\nCzarnoziemy to typ gleb charakterystyczny dla **strefy stepowej** (Ukraina, Rosja, Wielkie Równiny USA) - tworzą się pod trawiastą roślinnością w warunkach kontynentalnych, przy umiarkowanym opadzie (400-600 mm) i suchym lecie.\n\n- W krajobrazie 2 (sandry + bory) **czarnoziemy NIE mogą wystąpić** → eliminujemy opcje A i C.\n- Z pozostałych opcji B i D: w krajobrazie 1 **bielicowe nie pasują** - bielice tworzą się wyłącznie na lekkich, piaszczystych glebach (jak w sandach), nie na glinach lodowcowych.\n- Odpowiedź D odpada → zostaje **B**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 17.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za zaznaczenie odpowiedzi **B**.\n> - **0 pkt** - za każdą inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.\n> - Brak akceptowanych wariantów częściowych - zadanie zamknięte, 1 punkt lub 0.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌍 **Gleby bielicowe (podzole)**: powstają na piaszczystym podłożu, pod lasami iglastymi (bory), w klimacie umiarkowanym chłodnym. Intensywne wymywanie żelaza i glinu tworzy charakterystyczny biały horyzont Ae oraz rdzawy Bs. Polska: Puszcza Kampinoska, sandry Równiny Kurpiowskiej.\n\n> 🌍 **Gleby brunatne**: podłoże gliniate lub gliniasto-piaszczyste, lasy liściaste i mieszane (grądy, buczyny). Typowe dla pojezierzy i nizin środkowej Polski (Pojezierze Mazurskie, Pojezierze Kaszubskie).\n\n> 🌍 **Czarne ziemie**: zagłębienia śródmorenowe z wysokim poziomem wód gruntowych i rozkładającą się roślinnością. Polska: okolice Gniezna, Inowrocławia (Kujawy). Bogata próchnica, wysoka żyzność.\n\n> 🌍 **Czarnoziemy** (≠ czarne ziemie!): strefa stepowa - Ukraina, Rosja, Kazachstan. W Polsce nie występują na terenach polodowcowych pojezierzy.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |\n| A | Krajobraz 1 - brunatne i czarne ziemie, krajobraz 2 - czarnoziemy | Czarnoziemy nie tworzą się na sandrach z borami; to gleby stepów trawiastych, nieobecne w Polsce polodowcowej pojezierzy |\n| C | Krajobraz 1 - bielicowe i czarne ziemie, krajobraz 2 - czarnoziemy | Podwójny błąd: bielice nie tworzą się na glinach morenowych, a czarnoziemy nie pasują do sandrów |\n| D | Krajobraz 1 - bielicowe i czarne ziemie, krajobraz 2 - bielicowe | Bielice w krajobrazie 1 są niemożliwe - podłoże gliniaste nie daje warunków do podzolizacji |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Nie mylić **czarnoziemów** z **czarnymi ziemiami** - to dwa różne typy gleb! Czarne ziemie (murszowe, torfowo-mineralne) tworzą się w wilgotnych zagłębieniach terenu w Polsce. Czarnoziemy to gleby stepów euroazjatyckich, w Polsce prawie nieobecne.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Bielicowanie zachodzi tylko tam, gdzie woda opadowa łatwo przesącza się przez profil - czyli na **piaskach**. Na glinach lodowcowych (krajobraz 1) mamy za dużo cząstek koloidalnych, żeby podzolizacja mogła zajść.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Typ roślinności to **najszybszy klucz diagnostyczny**: **bory = bielice**, **grądy = brunatne/czarne ziemie**. Zapamiętaj ten zestaw - pojawia się regularnie w maturach z geografii.","image":"img/geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-17.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 17.2. (0-1)<br>Poniżej numerami 1 i 2 oznaczono opisy krajobrazów nizinnych, charakterystycznych dla<br>obszaru Polski objętego zlodowaceniem, które miało zasięg przedstawiony na mapie.</p>\n<ol><li>Rzeźba terenu jest urozmaicona. Pomiędzy wzniesieniami o różnej wysokości,</li></ol>\n<p>zbudowanymi z glin lodowcowych, występują liczne zagłębienia wypełnione wodami<br>jezior lub torfowiskami. Charakterystycznym zbiorowiskiem roślinnym są grądy.</p>\n<ol><li>W krajobrazie występują równiny sandrowe, zbudowane z warstwowanych piasków</li></ol>\n<p>i żwirów, niekiedy urozmaicone przez zagłębienia wytopiskowe. Wody gruntowe<br>występują tu głęboko. Charakterystycznym zbiorowiskiem roślinnym są bory.<br>Na podstawie: A. Richling, K. Ostaszewska, Geografia fizyczna Polski, Warszawa 2009.<br>Warunki przyrodnicze opisanych krajobrazów sprzyjały wytworzeniu się odmiennych typów<br>gleb.<br>Zaznacz odpowiedź, w której poprawnie przyporządkowano opisanym krajobrazom<br>charakterystyczne typy gleb.<br>A. Krajobraz 1. ‒ brunatne i czarne ziemie, krajobraz 2. ‒ czarnoziemy.<br>B. Krajobraz 1. ‒ brunatne i czarne ziemie, krajobraz 2. ‒ bielicowe.<br>C. Krajobraz 1. ‒ bielicowe i czarne ziemie, krajobraz 2. ‒ czarnoziemy.<br>D. Krajobraz 1. ‒ bielicowe i czarne ziemie, krajobraz 2. ‒ bielicowe.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 17.2. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>środowiska przyrodniczego […].<br>IV etap edukacyjny<br>1.3) Zdający odczytuje i opisuje cechy<br>środowiska przyrodniczego […] na<br>podstawie mapy […] tematycznej.<br>1.5) Zdający formułuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe […] między<br>wybranymi elementami środowiska<br>przyrodniczego […].<br>5.2) Zdający charakteryzuje […]<br>zlodowacenia […].<br>6.1) Zdający charakteryzuje procesy<br>glebotwórcze i omawia cechy głównych<br>rodzajów gleb strefowych […].<br>10.2) Zdający […] określa cechy<br>środowiska decydujące o krajobrazie<br>wybranych krain geograficznych Polski.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawna odpowiedź<br>B.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B. Krajobraz 1 - brunatne i czarne ziemie, krajobraz 2 - bielicowe.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Powiązanie skały macierzystej i roślinności z typem gleby</h4>\n<p>Klucz do rozwiązania to połączenie trzech informacji dla każdego krajobrazu: <strong>skała macierzysta → typ gleby → roślinność</strong>.</p>\n<h5>Krajobraz 1 (wzgórza morenowe z glinami lodowcowymi)</h5>\n<ul><li><strong>Podłoże</strong>: gliny lodowcowe - ciężkie, zasobne w minerały, dobrze zatrzymują wodę.</li><li><strong>Rzeźba</strong>: wzgórza (odwodnienie) + zagłębienia (podmokłość, torfowiska, jeziora).</li><li><strong>Na wzniesieniach</strong> - glina = dobre warunki dla <strong>gleb brunatnych</strong> (lesivaże/płowe; typowe dla NE i Pojezierzy).</li><li><strong>W zagłębieniach</strong> z wysokim lustrem wód gruntowych i bujną roślinnością zielną - gromadzenie materii organicznej = <strong>czarne ziemie</strong> (bogata próchnicy warstwa, wysoka żyzność).</li><li><strong>Grądy</strong> (dąb, grab, lipa) rosną właśnie na glebach brunatnych i czarnych ziemiach - wymagają wody i składników odżywczych. ✅</li></ul>\n<h5>Krajobraz 2 (równiny sandrowe z piaskami i żwirami)</h5>\n<ul><li><strong>Podłoże</strong>: piasek i żwir (sandry) - silnie przepuszczalne, ubogie w składniki odżywcze, woda gruntowa <strong>głęboko</strong> (brak podsiąku).</li><li>Na piasku → woda przenika głęboko, wymywając kationy i związki żelaza z górnych warstw → <strong>gleby bielicowe</strong> (podzolizacja: biały horyzont wymycia Ae, rdzawy horyzont akumulacji Bs).</li><li><strong>Bory sosnowe</strong> - jedyna roślinność tolerująca ubogie, kwaśne gleby bielicowe. ✅</li></ul>\n<p><strong>Wniosek</strong>: Krajobraz 1 → brunatne + czarne ziemie; Krajobraz 2 → bielicowe. Odpowiedź <strong>B</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez analizę czarnoziemów</h4>\n<p>Czarnoziemy to typ gleb charakterystyczny dla <strong>strefy stepowej</strong> (Ukraina, Rosja, Wielkie Równiny USA) - tworzą się pod trawiastą roślinnością w warunkach kontynentalnych, przy umiarkowanym opadzie (400-600 mm) i suchym lecie.</p>\n<ul><li>W krajobrazie 2 (sandry + bory) <strong>czarnoziemy NIE mogą wystąpić</strong> → eliminujemy opcje A i C.</li><li>Z pozostałych opcji B i D: w krajobrazie 1 <strong>bielicowe nie pasują</strong> - bielice tworzą się wyłącznie na lekkich, piaszczystych glebach (jak w sandach), nie na glinach lodowcowych.</li><li>Odpowiedź D odpada → zostaje <strong>B</strong>.</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 17.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za zaznaczenie odpowiedzi <strong>B</strong>.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za każdą inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>- Brak akceptowanych wariantów częściowych - zadanie zamknięte, 1 punkt lub 0.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌍 <strong>Gleby bielicowe (podzole)</strong>: powstają na piaszczystym podłożu, pod lasami iglastymi (bory), w klimacie umiarkowanym chłodnym. Intensywne wymywanie żelaza i glinu tworzy charakterystyczny biały horyzont Ae oraz rdzawy Bs. Polska: Puszcza Kampinoska, sandry Równiny Kurpiowskiej.</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Gleby brunatne</strong>: podłoże gliniate lub gliniasto-piaszczyste, lasy liściaste i mieszane (grądy, buczyny). Typowe dla pojezierzy i nizin środkowej Polski (Pojezierze Mazurskie, Pojezierze Kaszubskie).</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Czarne ziemie</strong>: zagłębienia śródmorenowe z wysokim poziomem wód gruntowych i rozkładającą się roślinnością. Polska: okolice Gniezna, Inowrocławia (Kujawy). Bogata próchnica, wysoka żyzność.</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Czarnoziemy</strong> (≠ czarne ziemie!): strefa stepowa - Ukraina, Rosja, Kazachstan. W Polsce nie występują na terenach polodowcowych pojezierzy.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |<br>| A | Krajobraz 1 - brunatne i czarne ziemie, krajobraz 2 - czarnoziemy | Czarnoziemy nie tworzą się na sandrach z borami; to gleby stepów trawiastych, nieobecne w Polsce polodowcowej pojezierzy |<br>| C | Krajobraz 1 - bielicowe i czarne ziemie, krajobraz 2 - czarnoziemy | Podwójny błąd: bielice nie tworzą się na glinach morenowych, a czarnoziemy nie pasują do sandrów |<br>| D | Krajobraz 1 - bielicowe i czarne ziemie, krajobraz 2 - bielicowe | Bielice w krajobrazie 1 są niemożliwe - podłoże gliniaste nie daje warunków do podzolizacji |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Nie mylić <strong>czarnoziemów</strong> z <strong>czarnymi ziemiami</strong> - to dwa różne typy gleb! Czarne ziemie (murszowe, torfowo-mineralne) tworzą się w wilgotnych zagłębieniach terenu w Polsce. Czarnoziemy to gleby stepów euroazjatyckich, w Polsce prawie nieobecne.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Bielicowanie zachodzi tylko tam, gdzie woda opadowa łatwo przesącza się przez profil - czyli na <strong>piaskach</strong>. Na glinach lodowcowych (krajobraz 1) mamy za dużo cząstek koloidalnych, żeby podzolizacja mogła zajść.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Typ roślinności to <strong>najszybszy klucz diagnostyczny</strong>: <strong>bory = bielice</strong>, <strong>grądy = brunatne/czarne ziemie</strong>. Zapamiętaj ten zestaw - pojawia się regularnie w maturach z geografii.</blockquote>"}]}