{"id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/18","paper_id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"18","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18. (0-1)\nNa rysunkach oznaczonych numerami od 1 do 4 przedstawiono piętrowy układ roślinności\nna czterech największych wyspach Japonii.\nNa podstawie: A.S. Kostrowicki, Geografia biosfery, Warszawa 1999.\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nPiętrowy układ roślinności na wyspie wysuniętej najbardziej na północ przedstawiono\nna rysunku oznaczonym numerem\nA. 1.\nB. 2.\nC. 3.\nD. 4.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n17.1.\n17.2.\n18.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R","answer":"A","answer_text":"Zadanie 18. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego […].\nIV etap edukacyjny\n1.5) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe […] między\nwybranymi elementami środowiska\nprzyrodniczego […].\n6.3) Zdający wyjaśnia piętrowość roślinną\nna Ziemi […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawna odpowiedź\nA.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**A. Rysunek 1** - przedstawia piętrowy układ roślinności na wyspie **Hokkaido**, wysuniętej najbardziej na północ.\n\n## Sposób 1 - Analiza geograficzna: szerokość a piętra roślinne\n\n**Krok 1. Identyfikacja wysp japońskich od północy na południe**\n\nCztery największe wyspy Japonii, uszeregowane od najdalej wysuniętej na północ:\n\n| Wyspa | Przybliżona szerokość geogr. | Pozycja |\n| **Hokkaido** | ok. \\(43^\\circ\\text{-}45^\\circ\\) N | **najdalej na N** |\n| **Honsiu** | ok. \\(34^\\circ\\text{-}41^\\circ\\) N | środkowa |\n| **Sikoku** | ok. \\(33^\\circ\\text{-}34^\\circ\\) N | środkowa |\n| **Kiusiu** | ok. \\(31^\\circ\\text{-}33^\\circ\\) N | najdalej na S |\n\n**Krok 2. Zasada geograficzna: szerokość wpływa na piętra roślinne**\n\nIm wyżej na północ (wyższa \\(\\varphi\\)), tym:\n- **niższa temperatura** → klimat chłodniejszy i na nizinach, i w górach,\n- **dolna granica lasu borealnego** obniża się (tajga wchodzi na niższe wysokości n.p.m.),\n- **górna granica lasu** (linia drzew) też leży **niżej bezwzględnie**,\n- **lasy podzwrotnikowe** na najniżej położonych partiach **zanikają lub są bardzo ograniczone** - bo strefa klimatyczna już nie pozwala na ich rozwój,\n- piętro **muraw wysokogórskich** pojawia się od niższego pułapu n.p.m.\n\n**Krok 3. Odczyt z rysunków**\n\nNa rysunku nr **1** widać:\n- **brak lub znikomość lasów podzwrotnikowych** u podnóża góry (zimowe temperatury na Hokkaido są za niskie dla roślinności podzwrotnikowej),\n- **lasy borealne** (iglaste, typ tajgi) dominują na niskich i średnich wysokościach,\n- **górna granica lasu** przebiega na **niższej bezwzględnej wysokości** niż na rysunkach 2, 3, 4,\n- piętro muraw alpejskich zajmuje relatywnie szeroką strefę powyżej lasu.\n\nTo jest typowy profil **Hokkaido** - jedynej z czterech wysp leżącej w klimacie umiarkowanym chłodnym (typ **Dfb/Dfa** wg Köppena), podczas gdy Kiusiu i Sikoku leżą w strefie **Cfa** (subtropikalny wilgotny).\n\n**Wynik: Rysunek 1 → Hokkaido → odpowiedź A.**\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez regułę piętrowania klimatycznego\n\nPiętra roślinności są geograficznym \"odbiciem\" stref klimatycznych: im wyżej w górach, tym chłodniej - podobnie jak im dalej na północ.\n\n- Rysunki 2, 3, 4 mają u podnóża **szerokie piętro lasów podzwrotnikowych** → cieplejsze wyspy południa (Honsiu, Sikoku, Kiusiu w łagodnej strefie subtropikalnej).\n- Rysunek 1 pozbawiony jest lub ma bardzo wąskie piętro podzwrotnikowe, a **dominuje piętro borealne** już od niskich wysokości.\n- Najwyższa góra Japonii - Fudżi (3776 m) - leży na Honsiu, więc rysunek z najwyższym szczytem i pełnym zestawem pięter (w tym murawy alpejskie wysoko) odpowiada raczej Honsiu.\n- Na Hokkaido szczyty są niższe (najwyższy Asahi-dake ok. 2290 m), więc rysunek 1 z **niższą górą górną granicą lasu i zdominowany przez boreale** idealnie pasuje.\n\n**Weryfikacja:** Odpowiedź A jest spójna z obu metod.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 18, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za zaznaczenie poprawnej odpowiedzi: **A** (rysunek 1)\n> - **0 pkt** - za każdą inną odpowiedź lub brak odpowiedzi\n>\n> **Poprawna odpowiedź: A**\n>\n> Zadanie zamknięte - nie ma punktów częściowych. Musisz zaznaczyć dokładnie literę **A**.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌍 **Zasada piętrowania roślinności (altitudinalna analogia do stref szerokościowych)**\n> Każde 1000 m wzrostu wysokości ≈ przesunięcie o ok. 5-6° szerokości geograficznej ku biegunowi pod względem temperatury. Hokkaido (\\(\\varphi \\approx 44^\\circ\\) N) jest chłodniejsze od Kiusiu (\\(\\varphi \\approx 32^\\circ\\) N) o ok. 12° szerokości → odpowiada to ok. 2000 m różnicy wysokości. Stąd lasy borealne na Hokkaido zaczynają się już na poziomie niemal nizinnym.\n\n> 🌿 **Klasyfikacja Köppena dla wysp Japonii:**\n> - Hokkaido: **Dfb** (umiarkowany chłodny, wilgotny) - zimy śnieżne, lato ciepłe.\n> - Honsiu centralne: **Cfa** (subtropikalny wilgotny) z elementami Dfb na północy.\n> - Kiusiu i Sikoku: **Cfa** / **Cwa** - ciepłe subtropiki, monsun letni.\n\n> 🗺️ **Krainy Japonii - geografia wysp:**\n> Japonia rozciąga się na ok. 3000 km z NE na SW. Hokkaido - oddzielona Cieśniną Tsugaru od Honsiu - ma klimat zbliżony do Sachalinu i północnej Mandżurii. Różnica temperatury stycznia między Sapporo (Hokkaido) a Kagoshimą (Kiusiu) wynosi ok. 15°C.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Rysunek | Dlaczego błędna |\n| **B** | 2 | Rysunek 2 pokazuje wyspę z szerokim piętrem lasów podzwrotnikowych u podnóża → typowe dla cieplejszego klimatu Cfa (Honsiu lub Kiusiu); nie pasuje do chłodnego Hokkaido. Błąd typowy: uczeń nie kojarzy \"boreal\" z \"północ\". |\n| **C** | 3 | Rysunek 3 najprawdopodobniej odpowiada Honsiu - najwyższe góry (Fudżi 3776 m), pełna sekwencja pięter z szerokimi podzwrotnikowym i borealnym, wysoka granica lasu. Błąd typowy: mylenie \"najwyższy = najdalej na północ\". |\n| **D** | 4 | Rysunek 4 - szeroka strefa lasów podzwrotnikowych, dominuje ciepło → wyspa z południa (Kiusiu lub Sikoku). Błąd typowy: uczeń wybiera rysunek \"egzotyczny\" bo Japonia kojarzy się z subtropikami. |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Nie mylić \"najwyższa góra\" z \"najbardziej na północ\". Fudżi leży na Honsiu (środkowa wyspa), nie na Hokkaido. Rysunek z najwyższym szczytem to Honsiu, nie Hokkaido.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Lasy borealne (iglaste, tajgowe) kojarz z chłodem i północą - to jest klucz. Na Hokkaido świerki i jodły rosną niemal od poziomu morza, tak jak w Skandynawii. Na Kiusiu te same gatunki można spotkać dopiero powyżej 1000-1500 m n.p.m.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Na rysunku szukaj **dolnej granicy lasów borealnych** - im niżej przebiega, tym bardziej na północ leży wyspa. To jest najszybsza metoda diagnostyczna przy zadaniach z piętrami roślinności.","image":"img/geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 18. (0-1)<br>Na rysunkach oznaczonych numerami od 1 do 4 przedstawiono piętrowy układ roślinności<br>na czterech największych wyspach Japonii.<br>Na podstawie: A.S. Kostrowicki, Geografia biosfery, Warszawa 1999.<br>Zaznacz poprawne dokończenie zdania.<br>Piętrowy układ roślinności na wyspie wysuniętej najbardziej na północ przedstawiono<br>na rysunku oznaczonym numerem<br>A. 1.<br>B. 2.<br>C. 3.<br>D. 4.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>17.1.<br>17.2.<br>18.<br>Maks. liczba pkt<br>2<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MGE_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 18. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>środowiska przyrodniczego […].<br>IV etap edukacyjny<br>1.5) Zdający formułuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe […] między<br>wybranymi elementami środowiska<br>przyrodniczego […].<br>6.3) Zdający wyjaśnia piętrowość roślinną<br>na Ziemi […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawna odpowiedź<br>A.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>A. Rysunek 1</strong> - przedstawia piętrowy układ roślinności na wyspie <strong>Hokkaido</strong>, wysuniętej najbardziej na północ.</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza geograficzna: szerokość a piętra roślinne</h4>\n<p><strong>Krok 1. Identyfikacja wysp japońskich od północy na południe</strong></p>\n<p>Cztery największe wyspy Japonii, uszeregowane od najdalej wysuniętej na północ:</p>\n<p>| Wyspa | Przybliżona szerokość geogr. | Pozycja |<br>| <strong>Hokkaido</strong> | ok. \\(43^\\circ\\text{-}45^\\circ\\) N | <strong>najdalej na N</strong> |<br>| <strong>Honsiu</strong> | ok. \\(34^\\circ\\text{-}41^\\circ\\) N | środkowa |<br>| <strong>Sikoku</strong> | ok. \\(33^\\circ\\text{-}34^\\circ\\) N | środkowa |<br>| <strong>Kiusiu</strong> | ok. \\(31^\\circ\\text{-}33^\\circ\\) N | najdalej na S |</p>\n<p><strong>Krok 2. Zasada geograficzna: szerokość wpływa na piętra roślinne</strong></p>\n<p>Im wyżej na północ (wyższa \\(\\varphi\\)), tym:</p>\n<ul><li><strong>niższa temperatura</strong> → klimat chłodniejszy i na nizinach, i w górach,</li><li><strong>dolna granica lasu borealnego</strong> obniża się (tajga wchodzi na niższe wysokości n.p.m.),</li><li><strong>górna granica lasu</strong> (linia drzew) też leży <strong>niżej bezwzględnie</strong>,</li><li><strong>lasy podzwrotnikowe</strong> na najniżej położonych partiach <strong>zanikają lub są bardzo ograniczone</strong> - bo strefa klimatyczna już nie pozwala na ich rozwój,</li><li>piętro <strong>muraw wysokogórskich</strong> pojawia się od niższego pułapu n.p.m.</li></ul>\n<p><strong>Krok 3. Odczyt z rysunków</strong></p>\n<p>Na rysunku nr <strong>1</strong> widać:</p>\n<ul><li><strong>brak lub znikomość lasów podzwrotnikowych</strong> u podnóża góry (zimowe temperatury na Hokkaido są za niskie dla roślinności podzwrotnikowej),</li><li><strong>lasy borealne</strong> (iglaste, typ tajgi) dominują na niskich i średnich wysokościach,</li><li><strong>górna granica lasu</strong> przebiega na <strong>niższej bezwzględnej wysokości</strong> niż na rysunkach 2, 3, 4,</li><li>piętro muraw alpejskich zajmuje relatywnie szeroką strefę powyżej lasu.</li></ul>\n<p>To jest typowy profil <strong>Hokkaido</strong> - jedynej z czterech wysp leżącej w klimacie umiarkowanym chłodnym (typ <strong>Dfb/Dfa</strong> wg Köppena), podczas gdy Kiusiu i Sikoku leżą w strefie <strong>Cfa</strong> (subtropikalny wilgotny).</p>\n<p><strong>Wynik: Rysunek 1 → Hokkaido → odpowiedź A.</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez regułę piętrowania klimatycznego</h4>\n<p>Piętra roślinności są geograficznym &quot;odbiciem&quot; stref klimatycznych: im wyżej w górach, tym chłodniej - podobnie jak im dalej na północ.</p>\n<ul><li>Rysunki 2, 3, 4 mają u podnóża <strong>szerokie piętro lasów podzwrotnikowych</strong> → cieplejsze wyspy południa (Honsiu, Sikoku, Kiusiu w łagodnej strefie subtropikalnej).</li><li>Rysunek 1 pozbawiony jest lub ma bardzo wąskie piętro podzwrotnikowe, a <strong>dominuje piętro borealne</strong> już od niskich wysokości.</li><li>Najwyższa góra Japonii - Fudżi (3776 m) - leży na Honsiu, więc rysunek z najwyższym szczytem i pełnym zestawem pięter (w tym murawy alpejskie wysoko) odpowiada raczej Honsiu.</li><li>Na Hokkaido szczyty są niższe (najwyższy Asahi-dake ok. 2290 m), więc rysunek 1 z <strong>niższą górą górną granicą lasu i zdominowany przez boreale</strong> idealnie pasuje.</li></ul>\n<p><strong>Weryfikacja:</strong> Odpowiedź A jest spójna z obu metod.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 18, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za zaznaczenie poprawnej odpowiedzi: <strong>A</strong> (rysunek 1)<br>- <strong>0 pkt</strong> - za każdą inną odpowiedź lub brak odpowiedzi<br><br><strong>Poprawna odpowiedź: A</strong><br><br>Zadanie zamknięte - nie ma punktów częściowych. Musisz zaznaczyć dokładnie literę <strong>A</strong>.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌍 <strong>Zasada piętrowania roślinności (altitudinalna analogia do stref szerokościowych)</strong><br>Każde 1000 m wzrostu wysokości ≈ przesunięcie o ok. 5-6° szerokości geograficznej ku biegunowi pod względem temperatury. Hokkaido (\\(\\varphi \\approx 44^\\circ\\) N) jest chłodniejsze od Kiusiu (\\(\\varphi \\approx 32^\\circ\\) N) o ok. 12° szerokości → odpowiada to ok. 2000 m różnicy wysokości. Stąd lasy borealne na Hokkaido zaczynają się już na poziomie niemal nizinnym.</blockquote>\n<blockquote>🌿 <strong>Klasyfikacja Köppena dla wysp Japonii:</strong><br>- Hokkaido: <strong>Dfb</strong> (umiarkowany chłodny, wilgotny) - zimy śnieżne, lato ciepłe.<br>- Honsiu centralne: <strong>Cfa</strong> (subtropikalny wilgotny) z elementami Dfb na północy.<br>- Kiusiu i Sikoku: <strong>Cfa</strong> / <strong>Cwa</strong> - ciepłe subtropiki, monsun letni.</blockquote>\n<blockquote>🗺️ <strong>Krainy Japonii - geografia wysp:</strong><br>Japonia rozciąga się na ok. 3000 km z NE na SW. Hokkaido - oddzielona Cieśniną Tsugaru od Honsiu - ma klimat zbliżony do Sachalinu i północnej Mandżurii. Różnica temperatury stycznia między Sapporo (Hokkaido) a Kagoshimą (Kiusiu) wynosi ok. 15°C.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Rysunek | Dlaczego błędna |<br>| <strong>B</strong> | 2 | Rysunek 2 pokazuje wyspę z szerokim piętrem lasów podzwrotnikowych u podnóża → typowe dla cieplejszego klimatu Cfa (Honsiu lub Kiusiu); nie pasuje do chłodnego Hokkaido. Błąd typowy: uczeń nie kojarzy &quot;boreal&quot; z &quot;północ&quot;. |<br>| <strong>C</strong> | 3 | Rysunek 3 najprawdopodobniej odpowiada Honsiu - najwyższe góry (Fudżi 3776 m), pełna sekwencja pięter z szerokimi podzwrotnikowym i borealnym, wysoka granica lasu. Błąd typowy: mylenie &quot;najwyższy = najdalej na północ&quot;. |<br>| <strong>D</strong> | 4 | Rysunek 4 - szeroka strefa lasów podzwrotnikowych, dominuje ciepło → wyspa z południa (Kiusiu lub Sikoku). Błąd typowy: uczeń wybiera rysunek &quot;egzotyczny&quot; bo Japonia kojarzy się z subtropikami. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Nie mylić &quot;najwyższa góra&quot; z &quot;najbardziej na północ&quot;. Fudżi leży na Honsiu (środkowa wyspa), nie na Hokkaido. Rysunek z najwyższym szczytem to Honsiu, nie Hokkaido.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Lasy borealne (iglaste, tajgowe) kojarz z chłodem i północą - to jest klucz. Na Hokkaido świerki i jodły rosną niemal od poziomu morza, tak jak w Skandynawii. Na Kiusiu te same gatunki można spotkać dopiero powyżej 1000-1500 m n.p.m.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Na rysunku szukaj <strong>dolnej granicy lasów borealnych</strong> - im niżej przebiega, tym bardziej na północ leży wyspa. To jest najszybsza metoda diagnostyczna przy zadaniach z piętrami roślinności.</blockquote>"}]}