{"id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/22","paper_id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"22","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (0-2)\nNa mapie oznaczono literami A-F wybrane państwa oraz jedno z terytoriów niesamodzielnych.\nNa podstawie: Atlas geograficzny dla szkół ponadgimnazjalnych, Warszawa 2012.\nPoniższe informacje odnoszą się do wybranych obszarów spośród oznaczonych literami na\nmapie, charakteryzujących się stosowaniem języka angielskiego jako języka urzędowego.\nUzupełnij tabelę. Obok każdej informacji wpisz nazwę państwa lub terytorium\nniesamodzielnego oraz literę, którą ten obszar oznaczono na mapie.\nInformacja\nNazwa państwa lub terytorium\nniesamodzielnego\nLitera na\nmapie\nBrytyjskie terytorium zamorskie,\no małym znaczeniu gospodarczym,\nw którym język angielski jest językiem\nurzędowym.\nPaństwo, w którym są stosowane dwa\njęzyki urzędowe - angielski oraz jeden\nz języków należących do grupy\njęzyków romańskich.\nPaństwo, będące do 1966 r. kolonią\nbrytyjską, w którym język angielski jest\njęzykiem urzędowym.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n21.1.\n21.2.\n22.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nD\nA\nE\nB\nF\nC\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 22. (0-2)\nIV etap edukacyjny\nII. Analiza i wyjaśnianie problemów\ndemograficznych społeczeństw.\nIV etap edukacyjny\n7.3) Zdający odczytuje na mapach aktualny\npodział polityczny.\n8.9) Zdający charakteryzuje strukturę\netniczną i narodowościową ludności świata.\n8.12) Zdający wskazuje przyczyny […]\nupowszechnienia się wybranych języków na\nświecie.\nSchemat punktowania\n2 p. - za trzy poprawnie uzupełnione wiersze.\n1 p. - za dwa poprawnie uzupełnione wiersze.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPoprawne odpowiedzi\nFalklandy (Malwiny) E\nKanada B\nGujana C","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nUzupełniona tabela:\n\n| Informacja | Nazwa państwa lub terytorium niesamodzielnego | Litera na mapie |\n| Brytyjskie terytorium zamorskie, o małym znaczeniu gospodarczym, w którym język angielski jest językiem urzędowym. | **Falklandy (Malwiny)** | **E** |\n| Państwo, w którym są stosowane dwa języki urzędowe - angielski oraz jeden z języków należących do grupy języków romańskich. | **Kanada** | **B** |\n| Państwo, będące do 1966 r. kolonią brytyjską, w którym język angielski jest językiem urzędowym. | **Gujana** | **C** |\n\n## Sposób 1 - Analiza informacji kluczowych z każdego wiersza\n\nZadanie wymaga dopasowania 3 opisów do obszarów zaznaczonych na mapie. Kluczem jest wyodrębnienie z każdego wiersza **cechy diagnostycznej**, której inne obszary nie spełniają.\n\n### Wiersz 1 - „Brytyjskie terytorium zamorskie, małe znaczenie gospodarcze, angielski urzędowy\"\n\nSpośród zaznaczonych obszarów szukamy **terytorium niesamodzielnego** (nie państwa). Na mapie wyróżnia się:\n- **E** - obszar na południowym Atlantyku, przy wybrzeżu Argentyny.\n\nTo **Falklandy (Malwiny)** - archipelag będący brytyjskim terytorium zamorskim. Gospodarka opiera się głównie na owczarstwie i rybołówstwie, znaczenie ekonomiczne jest marginalne w skali światowej. Angielski jest jedynym językiem urzędowym.\n\n> Wskazówka: Falklandy (ang. *Falkland Islands*, hiszp. *Islas Malvinas*) są przedmiotem sporu terytorialnego między Wielką Brytanią a Argentyną - stąd podwójna nazwa w treści zadania.\n\n### Wiersz 2 - „Dwa języki urzędowe: angielski + język romański\"\n\nJęzyki romańskie to m.in.: **francuski, hiszpański, portugalski, włoski, rumuński**. Szukamy dużego państwa anglojęzycznego, które ma drugi oficjalny język romański:\n- **B** - obszar w środkowej Ameryce Północnej → **Kanada**.\n\nKanada ma dwa języki urzędowe: **angielski i francuski** (j. francuski należy do grupy romańskiej). Francuzi osiedlili się głównie w prowincji Quebec - stąd dwujęzyczność na poziomie federalnym (ustawa o językach urzędowych z 1969 r.).\n\nObszar A (płn. Ameryka, prawdopodobnie Alaska lub tereny arktyczne) nie jest suwerennym państwem o takim statusie językowym.\n\n### Wiersz 3 - „Kolonia brytyjska do 1966 r., angielski urzędowy\"\n\nRok 1966 zawęża znacząco pole poszukiwań:\n- **C** - obszar w płn.-wschodniej Ameryce Południowej → **Gujana**.\n\n**Gujana** (dawna Gujana Brytyjska) uzyskała niepodległość **26 maja 1966 r.** Angielski pozostał jedynym językiem urzędowym. Jest to jedyne państwo anglojęzyczne kontynentalnej Ameryki Południowej.\n\nDla porównania: Tanzania usamodzielniła się w 1961/1964 r. (nie 1966), a Kenia w 1963 r. - daty te nie pasują do wiersza 3.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez cechy geograficzne z mapy\n\nNawet bez wiedzy o datach niepodległości można rozumować przez mapę:\n\n1. **Terytorium niesamodzielne** musi być małym obszarem - z zaznaczonych obszarów tylko **E** (Atlantyk Płd.) odpowiada małemu archipelagowi; reszta to duże obszary kontynentalne → **E = Falklandy**.\n\n2. **Dwa języki urzędowe z romańskim** - spośród pozostałych obszarów B (Kanada) i C (Gujana): Gujana to małe państwo z angielskim jako jedynym urzędowym; Kanada to kraj federalny znany z dualnej tożsamości angielsko-francuskiej → **B = Kanada**.\n\n3. Pozostaje **C = Gujana** - weryfikacja: Gujana leży w Ameryce Płd., była kolonią brytyjską (jako jedyna w tym regionie), angielski urzędowy ✓ → pasuje.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 22, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za trzy poprawnie uzupełnione wiersze (poprawna nazwa + poprawna litera w każdym wierszu)\n> - **1 pkt** - za dwa poprawnie uzupełnione wiersze\n> - **0 pkt** - za jeden lub zero poprawnych wierszy\n>\n> **Poprawne odpowiedzi wg klucza:**\n> - Wiersz 1: **Falklandy (Malwiny) - E**\n> - Wiersz 2: **Kanada - B**\n> - Wiersz 3: **Gujana - C**\n>\n> **Ważne:** Punkt przyznawany jest za PARĘ (nazwa + litera). Sama poprawna litera bez nazwy lub sama nazwa bez litery - sprawdź wytyczne klucza; CKE zwykle wymaga obu elementów w tabeli.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu wystarczy wiedza z geografii politycznej i historii kolonializmu - nie używamy wzorów matematycznych.\n\n> 🌍 **Referencja: Języki romańskie** - wywodzą się z łaciny. Należą do nich: francuski, hiszpański, portugalski, włoski, rumuński, kataloński i inne. Kanada: angielski + **francuski** (romański) = kryterium spełnione.\n\n> 🌍 **Referencja: Brytyjskie terytoria zamorskie** - obszary podległe Koronie Brytyjskiej, ale niebędące częścią Zjednoczonego Królestwa. Przykłady: Falklandy, Gibraltar, Bermudy, Kajmany, Brytyjskie Wyspy Dziewicze. Angielski jest językiem urzędowym we wszystkich.\n\n> 🌍 **Referencja: Dekolonizacja Afryki i Ameryki** - lata 1960. były kulminacją procesu uzyskiwania niepodległości przez byłe kolonie. 1966 r. - rok niepodległości Gujany i Barbadosu (spośród terytoriów brytyjskich). Kenia - 1963, Tanzania (Tanganika) - 1961.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Obszar | Państwo/terytorium | Dlaczego nie pasuje do błędnie przypisanego wiersza |\n| A | Tereny arktyczne / Alaska (USA) | Alaska to stan USA, nie terytorium brytyjskie; USA mają tylko angielski urzędowy na poziomie federalnym - brak drugiego języka romańskiego |\n| D | Tanzania lub Kenia (Afryka Wschodnia) | Tanzania usamodzielniła się w 1961/1964 r., Kenia w 1963 r. - żadna nie w **1966 r.**; ponadto Tanzania ma dwa języki urzędowe (suahili + angielski), ale suahili NIE jest językiem romańskim |\n| F | Etiopia / Somalia (Róg Afryki) | Etiopia nigdy nie była kolonią brytyjską (jedyna kolonia włoska 1936-41); Somalia - usamodzielniła się w 1960 r., nie 1966; angielski nie jest językiem urzędowym Etiopii (amharski) |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Tanzania ma **suahili i angielski** jako języki urzędowe - ale suahili należy do rodziny **bantu** (Niger-Kongo), NIE do romańskiej. To typowa pułapka - \"dwa języki urzędowe\" pasuje do Tanzanii, ale drugi język nie jest romański.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Falklandy zapisuj jako **Falklandy (Malwiny)** - klucz CKE akceptuje obie nazwy, ale w zadaniu pojawia się wzmianka o terytorium niesamodzielnym, więc podanie samej nazwy \"Malwiny\" (wersja argentyńska) też powinno być akceptowane. Bezpieczniej podać obie.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Nie mylić **Gujany** (ang. *Guyana*, była kolonia brytyjska) z **Gujaną Francuską** (*Guyane française*, terytorium zamorskie Francji - język urzędowy: **francuski**) i **Surinamem** (była kolonia holenderska - język urzędowy: **niderlandzki**). Tylko Gujana jest anglojęzyczna.","image":"img/geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 22. (0-2)<br>Na mapie oznaczono literami A-F wybrane państwa oraz jedno z terytoriów niesamodzielnych.<br>Na podstawie: Atlas geograficzny dla szkół ponadgimnazjalnych, Warszawa 2012.<br>Poniższe informacje odnoszą się do wybranych obszarów spośród oznaczonych literami na<br>mapie, charakteryzujących się stosowaniem języka angielskiego jako języka urzędowego.<br>Uzupełnij tabelę. Obok każdej informacji wpisz nazwę państwa lub terytorium<br>niesamodzielnego oraz literę, którą ten obszar oznaczono na mapie.<br>Informacja<br>Nazwa państwa lub terytorium<br>niesamodzielnego<br>Litera na<br>mapie<br>Brytyjskie terytorium zamorskie,<br>o małym znaczeniu gospodarczym,<br>w którym język angielski jest językiem<br>urzędowym.<br>Państwo, w którym są stosowane dwa<br>języki urzędowe - angielski oraz jeden<br>z języków należących do grupy<br>języków romańskich.<br>Państwo, będące do 1966 r. kolonią<br>brytyjską, w którym język angielski jest<br>językiem urzędowym.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>21.1.<br>21.2.<br>22.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>2<br>Uzyskana liczba pkt<br>D<br>A<br>E<br>B<br>F<br>C<br>MGE_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 22. (0-2)<br>IV etap edukacyjny<br>II. Analiza i wyjaśnianie problemów<br>demograficznych społeczeństw.<br>IV etap edukacyjny<br>7.3) Zdający odczytuje na mapach aktualny<br>podział polityczny.<br>8.9) Zdający charakteryzuje strukturę<br>etniczną i narodowościową ludności świata.<br>8.12) Zdający wskazuje przyczyny […]<br>upowszechnienia się wybranych języków na<br>świecie.<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za trzy poprawnie uzupełnione wiersze.<br>1 p. - za dwa poprawnie uzupełnione wiersze.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.<br>Poprawne odpowiedzi<br>Falklandy (Malwiny) E<br>Kanada B<br>Gujana C</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Uzupełniona tabela:</p>\n<p>| Informacja | Nazwa państwa lub terytorium niesamodzielnego | Litera na mapie |<br>| Brytyjskie terytorium zamorskie, o małym znaczeniu gospodarczym, w którym język angielski jest językiem urzędowym. | <strong>Falklandy (Malwiny)</strong> | <strong>E</strong> |<br>| Państwo, w którym są stosowane dwa języki urzędowe - angielski oraz jeden z języków należących do grupy języków romańskich. | <strong>Kanada</strong> | <strong>B</strong> |<br>| Państwo, będące do 1966 r. kolonią brytyjską, w którym język angielski jest językiem urzędowym. | <strong>Gujana</strong> | <strong>C</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza informacji kluczowych z każdego wiersza</h4>\n<p>Zadanie wymaga dopasowania 3 opisów do obszarów zaznaczonych na mapie. Kluczem jest wyodrębnienie z każdego wiersza <strong>cechy diagnostycznej</strong>, której inne obszary nie spełniają.</p>\n<h5>Wiersz 1 - „Brytyjskie terytorium zamorskie, małe znaczenie gospodarcze, angielski urzędowy&quot;</h5>\n<p>Spośród zaznaczonych obszarów szukamy <strong>terytorium niesamodzielnego</strong> (nie państwa). Na mapie wyróżnia się:</p>\n<ul><li><strong>E</strong> - obszar na południowym Atlantyku, przy wybrzeżu Argentyny.</li></ul>\n<p>To <strong>Falklandy (Malwiny)</strong> - archipelag będący brytyjskim terytorium zamorskim. Gospodarka opiera się głównie na owczarstwie i rybołówstwie, znaczenie ekonomiczne jest marginalne w skali światowej. Angielski jest jedynym językiem urzędowym.</p>\n<blockquote>Wskazówka: Falklandy (ang. <em>Falkland Islands</em>, hiszp. <em>Islas Malvinas</em>) są przedmiotem sporu terytorialnego między Wielką Brytanią a Argentyną - stąd podwójna nazwa w treści zadania.</blockquote>\n<h5>Wiersz 2 - „Dwa języki urzędowe: angielski + język romański&quot;</h5>\n<p>Języki romańskie to m.in.: <strong>francuski, hiszpański, portugalski, włoski, rumuński</strong>. Szukamy dużego państwa anglojęzycznego, które ma drugi oficjalny język romański:</p>\n<ul><li><strong>B</strong> - obszar w środkowej Ameryce Północnej → <strong>Kanada</strong>.</li></ul>\n<p>Kanada ma dwa języki urzędowe: <strong>angielski i francuski</strong> (j. francuski należy do grupy romańskiej). Francuzi osiedlili się głównie w prowincji Quebec - stąd dwujęzyczność na poziomie federalnym (ustawa o językach urzędowych z 1969 r.).</p>\n<p>Obszar A (płn. Ameryka, prawdopodobnie Alaska lub tereny arktyczne) nie jest suwerennym państwem o takim statusie językowym.</p>\n<h5>Wiersz 3 - „Kolonia brytyjska do 1966 r., angielski urzędowy&quot;</h5>\n<p>Rok 1966 zawęża znacząco pole poszukiwań:</p>\n<ul><li><strong>C</strong> - obszar w płn.-wschodniej Ameryce Południowej → <strong>Gujana</strong>.</li></ul>\n<p><strong>Gujana</strong> (dawna Gujana Brytyjska) uzyskała niepodległość <strong>26 maja 1966 r.</strong> Angielski pozostał jedynym językiem urzędowym. Jest to jedyne państwo anglojęzyczne kontynentalnej Ameryki Południowej.</p>\n<p>Dla porównania: Tanzania usamodzielniła się w 1961/1964 r. (nie 1966), a Kenia w 1963 r. - daty te nie pasują do wiersza 3.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez cechy geograficzne z mapy</h4>\n<p>Nawet bez wiedzy o datach niepodległości można rozumować przez mapę:</p>\n<ol><li><strong>Terytorium niesamodzielne</strong> musi być małym obszarem - z zaznaczonych obszarów tylko <strong>E</strong> (Atlantyk Płd.) odpowiada małemu archipelagowi; reszta to duże obszary kontynentalne → <strong>E = Falklandy</strong>.</li></ol>\n<ol><li><strong>Dwa języki urzędowe z romańskim</strong> - spośród pozostałych obszarów B (Kanada) i C (Gujana): Gujana to małe państwo z angielskim jako jedynym urzędowym; Kanada to kraj federalny znany z dualnej tożsamości angielsko-francuskiej → <strong>B = Kanada</strong>.</li></ol>\n<ol><li>Pozostaje <strong>C = Gujana</strong> - weryfikacja: Gujana leży w Ameryce Płd., była kolonią brytyjską (jako jedyna w tym regionie), angielski urzędowy ✓ → pasuje.</li></ol>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 22, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - za trzy poprawnie uzupełnione wiersze (poprawna nazwa + poprawna litera w każdym wierszu)<br>- <strong>1 pkt</strong> - za dwa poprawnie uzupełnione wiersze<br>- <strong>0 pkt</strong> - za jeden lub zero poprawnych wierszy<br><br><strong>Poprawne odpowiedzi wg klucza:</strong><br>- Wiersz 1: <strong>Falklandy (Malwiny) - E</strong><br>- Wiersz 2: <strong>Kanada - B</strong><br>- Wiersz 3: <strong>Gujana - C</strong><br><br><strong>Ważne:</strong> Punkt przyznawany jest za PARĘ (nazwa + litera). Sama poprawna litera bez nazwy lub sama nazwa bez litery - sprawdź wytyczne klucza; CKE zwykle wymaga obu elementów w tabeli.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu wystarczy wiedza z geografii politycznej i historii kolonializmu - nie używamy wzorów matematycznych.</p>\n<blockquote>🌍 <strong>Referencja: Języki romańskie</strong> - wywodzą się z łaciny. Należą do nich: francuski, hiszpański, portugalski, włoski, rumuński, kataloński i inne. Kanada: angielski + <strong>francuski</strong> (romański) = kryterium spełnione.</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Referencja: Brytyjskie terytoria zamorskie</strong> - obszary podległe Koronie Brytyjskiej, ale niebędące częścią Zjednoczonego Królestwa. Przykłady: Falklandy, Gibraltar, Bermudy, Kajmany, Brytyjskie Wyspy Dziewicze. Angielski jest językiem urzędowym we wszystkich.</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Referencja: Dekolonizacja Afryki i Ameryki</strong> - lata 1960. były kulminacją procesu uzyskiwania niepodległości przez byłe kolonie. 1966 r. - rok niepodległości Gujany i Barbadosu (spośród terytoriów brytyjskich). Kenia - 1963, Tanzania (Tanganika) - 1961.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Obszar | Państwo/terytorium | Dlaczego nie pasuje do błędnie przypisanego wiersza |<br>| A | Tereny arktyczne / Alaska (USA) | Alaska to stan USA, nie terytorium brytyjskie; USA mają tylko angielski urzędowy na poziomie federalnym - brak drugiego języka romańskiego |<br>| D | Tanzania lub Kenia (Afryka Wschodnia) | Tanzania usamodzielniła się w 1961/1964 r., Kenia w 1963 r. - żadna nie w <strong>1966 r.</strong>; ponadto Tanzania ma dwa języki urzędowe (suahili + angielski), ale suahili NIE jest językiem romańskim |<br>| F | Etiopia / Somalia (Róg Afryki) | Etiopia nigdy nie była kolonią brytyjską (jedyna kolonia włoska 1936-41); Somalia - usamodzielniła się w 1960 r., nie 1966; angielski nie jest językiem urzędowym Etiopii (amharski) |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Tanzania ma <strong>suahili i angielski</strong> jako języki urzędowe - ale suahili należy do rodziny <strong>bantu</strong> (Niger-Kongo), NIE do romańskiej. To typowa pułapka - &quot;dwa języki urzędowe&quot; pasuje do Tanzanii, ale drugi język nie jest romański.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Falklandy zapisuj jako <strong>Falklandy (Malwiny)</strong> - klucz CKE akceptuje obie nazwy, ale w zadaniu pojawia się wzmianka o terytorium niesamodzielnym, więc podanie samej nazwy &quot;Malwiny&quot; (wersja argentyńska) też powinno być akceptowane. Bezpieczniej podać obie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Nie mylić <strong>Gujany</strong> (ang. <em>Guyana</em>, była kolonia brytyjska) z <strong>Gujaną Francuską</strong> (<em>Guyane française</em>, terytorium zamorskie Francji - język urzędowy: <strong>francuski</strong>) i <strong>Surinamem</strong> (była kolonia holenderska - język urzędowy: <strong>niderlandzki</strong>). Tylko Gujana jest anglojęzyczna.</blockquote>"}]}