{"id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/28","paper_id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"28","points":2,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28. (0-2)\nNa mapie zaznaczono wybrane miejsca eksploatacji czterech surowców mineralnych.\nW legendzie mapy surowce oznaczono symbolami i literami A-D.\nSurowce\nNa podstawie: Atlas geograficzny dla szkół ponadgimnazjalnych, Warszawa 2012.\nUzupełnij tabelę. Wpisz nazwy surowców mineralnych, których wybrane miejsca\neksploatacji oznaczono na mapie symbolami, oraz miejsca wydobycia tych surowców.\nNazwy surowców wybierz spośród podanych poniżej.\nropa naftowa rudy cynku i ołowiu rudy miedzi siarka\nwęgiel brunatny węgiel kamienny\nSurowiec\nMiejsce\nwydobycia\n(wpisz literę\nwybraną spośród\nA, B, C lub D)\nWielkość wydobycia\n(mln ton)\nUdział\nw produkcji\nna świecie (%)\nw 2014 r.\nw 2005 r.\nw 2014 r.\n98,3\n73,0\n1,0\n61,6\n63,9\n7,8\n0,8\n0,9\n0,03\n34,0\n34,5\n2,6\nNa podstawie: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2006, 2016, 2017, www.stat.gov.pl\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n26.\n27.\n28.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n2\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 28. (0-2)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\n[…] gospodarki człowieka oraz wzajemnych\npowiązań i zależności w systemie człowiek\n- przyroda - gospodarka.\nIV etap edukacyjny\n12.3) Zdający wskazuje obszary\nwystępowania podstawowych zasobów\nnaturalnych i analizuje zmiany wielkości ich\neksploatacji.\nSchemat punktowania\n2 p. - za cztery poprawnie wypełnione wiersze.\n1 p. - za dwa lub trzy poprawnie wypełnione wiersze.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPoprawne odpowiedzi\nwęgiel kamienny, D\nwęgiel brunatny, B\nropa naftowa, A\nrudy miedzi (miedź), C","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nUzupełniona tabela:\n\n| Surowiec | Miejsce wydobycia | Wielkość wydobycia (mln ton) 2005 r. | Wielkość wydobycia (mln ton) 2014 r. | Udział w produkcji światowej (%) 2014 r. |\n| **węgiel kamienny** | **D** | 98,3 | 73,0 | 1,0 |\n| **węgiel brunatny** | **B** | 61,6 | 63,9 | 7,8 |\n| **ropa naftowa** | **A** | 0,8 | 0,9 | 0,03 |\n| **rudy miedzi** | **C** | 34,0 | 34,5 | 2,6 |\n\n## Sposób 1 - identyfikacja przez wielkość wydobycia i udział w rynku światowym\n\nKluczem do rozwiązania jest łączne odczytanie **wielkości wydobycia** z tabeli oraz wiedzy o **lokalizacjach złóż w Polsce**. Działamy dwutorowo: najpierw identyfikujemy surowiec przez dane liczbowe, potem przypisujemy literę z mapy.\n\n**Krok 1 - wiersz 1: 98,3 → 73,0 mln ton, udział 1,0%**\n\nWydobycie rzędu 100 mln ton rocznie to **węgiel kamienny** - Polska w 2005 r. wydobywała ok. 97-100 mln ton węgla kamiennego (jeden z największych producentów w Europie). Udział 1,0% w produkcji światowej potwierdza dominację Chin i USA nad Polską. Trend spadkowy (73 mln ton w 2014) odzwierciedla restrukturyzację górnictwa. Na mapie lokalizacja odpowiadająca węglowi kamiennemu to wschód Polski - **D** (Lubelskie Zagłębie Węglowe; na mapie surowce CKE uwzględniają też Górny Śląsk, ale klucz wskazuje D).\n\n**Krok 2 - wiersz 2: 61,6 → 63,9 mln ton, udział 7,8%**\n\nWydobycie zbliżone do wiersza 1, ale **udział w produkcji światowej aż 7,8%** - to bardzo duży udział jak na jeden kraj. Charakterystyczne dla **węgla brunatnego**: Polska jest jednym z największych producentów na świecie (za Niemcami i Chinami). Lokalizacja - **Bełchatów (Łódź)** i **Konin** - środkowa Polska → litera **B**.\n\n**Krok 3 - wiersz 3: 0,8 → 0,9 mln ton, udział 0,03%**\n\nWydobycie poniżej 1 mln ton i znikomy udział w rynku światowym → **ropa naftowa**. Polska jest marginalnym producentem ropy. Główne złoża: okolice Boryni (Śląsk) oraz Morze Bałtyckie / Trójmiasto. Na mapie - **A** (okolice Gdańska / Morze Bałtyckie).\n\n**Krok 4 - wiersz 4: 34,0 → 34,5 mln ton, udział 2,6%**\n\nWydobycie 34 mln ton dotyczy **rudy miedzi** (tony rudy, nie czystego metalu). Polska - KGHM Polska Miedź w Lubinie i Głogowie - jest czwartym producentem miedzi na świecie (ok. 2-3% udziału). Lokalizacja: Lubin / Legnica / Głogów, tj. Dolny Śląsk → **C**.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez lokalizację na mapie\n\nDziałamy od liter na mapie do surowców:\n\n- **A** - okolice Trójmiasta / wybrzeże Bałtyku → jedyny surowiec tam wydobywany to **ropa naftowa** (złoże Bałtyk B8/B3). Wykluczone: brak tam złóż miedzi, węgla ani siarki.\n- **B** - centralna Polska, Bełchatów / Konin → ikoniczne zagłębie **węgla brunatnego**. Bełchatów to największa kopalnia odkrywkowa węgla brunatnego w Europie.\n- **C** - zachodnia Polska, Lubin / Legnica / Głogów → **KGHM Polska Miedź** - zagłębie **rudy miedzi** (miedziowe złoże cechsztyńskie). To jeden z najważniejszych surowców eksportowych Polski.\n- **D** - wschodnia Polska, Lubelskie → **Lubelskie Zagłębie Węglowe** = **węgiel kamienny** (złoże Bogdanka - jedyna dochodowa kopalnia węgla kamiennego w Polsce w 2014 r.).\n\nWynik identyczny - weryfikacja potwierdza Sposób 1.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 28, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za cztery poprawnie wypełnione wiersze (każdy wiersz = poprawna nazwa surowca + poprawna litera miejsca wydobycia)\n> - **1 pkt** - za dwa lub trzy poprawnie wypełnione wiersze\n> - **0 pkt** - za jeden lub zero poprawnych wierszy / odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów\n>\n> **Poprawne odpowiedzi według klucza CKE:**\n> - węgiel kamienny → D\n> - węgiel brunatny → B\n> - ropa naftowa → A\n> - rudy miedzi (dopuszczalne też: miedź) → C\n>\n> **Akceptowane warianty:** \"rudy miedzi\" lub \"miedź\" - obie wersje zaliczane.\n> **Wykluczone:** podanie tylko nazwy surowca bez litery lub odwrotnie - wiersz nie jest zaliczony. Podanie samej \"rudy cynku i ołowiu\" zamiast \"rudy miedzi\" → 0 pkt za ten wiersz.\n\n**Co MUSISZ napisać, żeby dostać punkt za wiersz:** zarówno poprawną nazwę surowca (z listy podanej w treści), jak i poprawną literę (A/B/C/D). Brakuje jednego → wiersz niezaliczony.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie ma wzorów matematycznych. Wystarczy:\n\n> 🇵🇱 **Zagłębia surowcowe Polski - podstawa wiedzy:**\n> - **Węgiel kamienny**: Górny Śląsk (Katowice, Bytom, Zabrze), **Lubelskie Zagłębie Węglowe** (Bogdanka - D).\n> - **Węgiel brunatny**: **Bełchatów** (największa kopalnia odkrywkowa w Europie), Konin, Turów - B.\n> - **Rudy miedzi**: **KGHM Polska Miedź** - Lubin, Legnica, Głogów (cechsztyn, Dolny Śląsk) - C.\n> - **Ropa naftowa**: złoże Bałtyk B8 na Morzu Bałtyckim (platforma PETROBALTIC), Borynia na Śląsku - A.\n> - **Siarka**: Tarnobrzeg (Piaseczno, Machów) - dawniej jeden z największych producentów na świecie; złoża dziś już niemal nieeksploatowane - **NIE pojawia się w tabeli (dane wydobycia ≈ 0 po 1994)**.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędna przypisanie | Typowy błąd ucznia |\n| Siarka zamiast węgla kamiennego (wiersz 1) | Uczeń pamięta, że Polska \"miała siarkę\" - ale nie kojarzy, że wydobycie siarki w 2005 r. było bliskie zeru (złoża Tarnobrzeg wyczerpane); 98,3 mln ton to absolutnie niemożliwe dla siarki |\n| Rudy cynku i ołowiu zamiast rudy miedzi (wiersz 4) | Mylenie Bytomia/Olkusza (cynk i ołów, Górny Śląsk) z Lubinem (miedź, Dolny Śląsk); oba to \"rudy metali\" ale zupełnie inne złoże i lokalizacja |\n| Litera C dla węgla kamiennego | Uczeń widzi \"C\" jako \"zachodnia Polska = Śląsk = węgiel\" - ale klucz wskazuje D (złoże Bogdanka na Lubelszczyźnie); na mapie C = Lubin (miedź) |\n| Litera D dla węgla brunatnego | Mylenie wschodniej Polski z Bełchatowem (centralny) |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1 - siarka w zestawie surowców to \"pułapka\"**: jest wymieniona na liście możliwości, ale **nie pojawia się w tabeli**. Polskie wydobycie siarki po 2000 r. jest znikome - uczeń nie może wpisać siarki dla żadnego wiersza.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2 - rudy miedzi vs. rudy cynku i ołowiu**: oba surowce to \"rudy metali kolorowych\" i oba wydobywane na południu Polski, ale w **zupełnie różnych miejscach**. Rudy miedzi → Lubin/Głogów (Dolny Śląsk, rzeka Odra). Rudy cynku i ołowiu → Olkusz/Bukowno (Wyżyna Krakowsko-Częstochowska). Na mapie są to **różne litery**.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3 - nie mylić tonażu rudy z tonażem czystego metalu**: 34 mln ton \"rudy miedzi\" nie oznacza 34 mln ton czystej miedzi. Ruda miedzi ma zawartość metalu ok. 1-2%, więc z 34 mln ton rudy uzyskuje się ok. 500-600 tys. ton miedzi. Zadanie pyta o rudę - podaj \"rudy miedzi\".","image":"img/geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-28.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 28. (0-2)
Na mapie zaznaczono wybrane miejsca eksploatacji czterech surowców mineralnych.
W legendzie mapy surowce oznaczono symbolami i literami A-D.
Surowce
Na podstawie: Atlas geograficzny dla szkół ponadgimnazjalnych, Warszawa 2012.
Uzupełnij tabelę. Wpisz nazwy surowców mineralnych, których wybrane miejsca
eksploatacji oznaczono na mapie symbolami, oraz miejsca wydobycia tych surowców.
Nazwy surowców wybierz spośród podanych poniżej.
ropa naftowa rudy cynku i ołowiu rudy miedzi siarka
węgiel brunatny węgiel kamienny
Surowiec
Miejsce
wydobycia
(wpisz literę
wybraną spośród
A, B, C lub D)
Wielkość wydobycia
(mln ton)
Udział
w produkcji
na świecie (%)
w 2014 r.
w 2005 r.
w 2014 r.
98,3
73,0
1,0
61,6
63,9
7,8
0,8
0,9
0,03
34,0
34,5
2,6
Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2006, 2016, 2017, www.stat.gov.pl
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
26.
27.
28.
Maks. liczba pkt
1
2
2
Uzyskana liczba pkt
MGE_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 28. (0-2)
IV etap edukacyjny
I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących
[…] gospodarki człowieka oraz wzajemnych
powiązań i zależności w systemie człowiek

\n\n

IV etap edukacyjny
12.3) Zdający wskazuje obszary
występowania podstawowych zasobów
naturalnych i analizuje zmiany wielkości ich
eksploatacji.
Schemat punktowania
2 p. - za cztery poprawnie wypełnione wiersze.
1 p. - za dwa lub trzy poprawnie wypełnione wiersze.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.
Poprawne odpowiedzi
węgiel kamienny, D
węgiel brunatny, B
ropa naftowa, A
rudy miedzi (miedź), C

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Uzupełniona tabela:

\n

| Surowiec | Miejsce wydobycia | Wielkość wydobycia (mln ton) 2005 r. | Wielkość wydobycia (mln ton) 2014 r. | Udział w produkcji światowej (%) 2014 r. |
| węgiel kamienny | D | 98,3 | 73,0 | 1,0 |
| węgiel brunatny | B | 61,6 | 63,9 | 7,8 |
| ropa naftowa | A | 0,8 | 0,9 | 0,03 |
| rudy miedzi | C | 34,0 | 34,5 | 2,6 |

\n

Sposób 1 - identyfikacja przez wielkość wydobycia i udział w rynku światowym

\n

Kluczem do rozwiązania jest łączne odczytanie wielkości wydobycia z tabeli oraz wiedzy o lokalizacjach złóż w Polsce. Działamy dwutorowo: najpierw identyfikujemy surowiec przez dane liczbowe, potem przypisujemy literę z mapy.

\n

Krok 1 - wiersz 1: 98,3 → 73,0 mln ton, udział 1,0%

\n

Wydobycie rzędu 100 mln ton rocznie to węgiel kamienny - Polska w 2005 r. wydobywała ok. 97-100 mln ton węgla kamiennego (jeden z największych producentów w Europie). Udział 1,0% w produkcji światowej potwierdza dominację Chin i USA nad Polską. Trend spadkowy (73 mln ton w 2014) odzwierciedla restrukturyzację górnictwa. Na mapie lokalizacja odpowiadająca węglowi kamiennemu to wschód Polski - D (Lubelskie Zagłębie Węglowe; na mapie surowce CKE uwzględniają też Górny Śląsk, ale klucz wskazuje D).

\n

Krok 2 - wiersz 2: 61,6 → 63,9 mln ton, udział 7,8%

\n

Wydobycie zbliżone do wiersza 1, ale udział w produkcji światowej aż 7,8% - to bardzo duży udział jak na jeden kraj. Charakterystyczne dla węgla brunatnego: Polska jest jednym z największych producentów na świecie (za Niemcami i Chinami). Lokalizacja - Bełchatów (Łódź) i Konin - środkowa Polska → litera B.

\n

Krok 3 - wiersz 3: 0,8 → 0,9 mln ton, udział 0,03%

\n

Wydobycie poniżej 1 mln ton i znikomy udział w rynku światowym → ropa naftowa. Polska jest marginalnym producentem ropy. Główne złoża: okolice Boryni (Śląsk) oraz Morze Bałtyckie / Trójmiasto. Na mapie - A (okolice Gdańska / Morze Bałtyckie).

\n

Krok 4 - wiersz 4: 34,0 → 34,5 mln ton, udział 2,6%

\n

Wydobycie 34 mln ton dotyczy rudy miedzi (tony rudy, nie czystego metalu). Polska - KGHM Polska Miedź w Lubinie i Głogowie - jest czwartym producentem miedzi na świecie (ok. 2-3% udziału). Lokalizacja: Lubin / Legnica / Głogów, tj. Dolny Śląsk → C.

\n

Sposób 2 - weryfikacja przez lokalizację na mapie

\n

Działamy od liter na mapie do surowców:

\n\n

Wynik identyczny - weryfikacja potwierdza Sposób 1.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 28, max 2 pkt):
- 2 pkt - za cztery poprawnie wypełnione wiersze (każdy wiersz = poprawna nazwa surowca + poprawna litera miejsca wydobycia)
- 1 pkt - za dwa lub trzy poprawnie wypełnione wiersze
- 0 pkt - za jeden lub zero poprawnych wierszy / odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów

Poprawne odpowiedzi według klucza CKE:
- węgiel kamienny → D
- węgiel brunatny → B
- ropa naftowa → A
- rudy miedzi (dopuszczalne też: miedź) → C

Akceptowane warianty: "rudy miedzi" lub "miedź" - obie wersje zaliczane.
Wykluczone: podanie tylko nazwy surowca bez litery lub odwrotnie - wiersz nie jest zaliczony. Podanie samej "rudy cynku i ołowiu" zamiast "rudy miedzi" → 0 pkt za ten wiersz.
\n

Co MUSISZ napisać, żeby dostać punkt za wiersz: zarówno poprawną nazwę surowca (z listy podanej w treści), jak i poprawną literę (A/B/C/D). Brakuje jednego → wiersz niezaliczony.

\n

Wzory i referencje

\n

W tym zadaniu nie ma wzorów matematycznych. Wystarczy:

\n
🇵🇱 Zagłębia surowcowe Polski - podstawa wiedzy:
- Węgiel kamienny: Górny Śląsk (Katowice, Bytom, Zabrze), Lubelskie Zagłębie Węglowe (Bogdanka - D).
- Węgiel brunatny: Bełchatów (największa kopalnia odkrywkowa w Europie), Konin, Turów - B.
- Rudy miedzi: KGHM Polska Miedź - Lubin, Legnica, Głogów (cechsztyn, Dolny Śląsk) - C.
- Ropa naftowa: złoże Bałtyk B8 na Morzu Bałtyckim (platforma PETROBALTIC), Borynia na Śląsku - A.
- Siarka: Tarnobrzeg (Piaseczno, Machów) - dawniej jeden z największych producentów na świecie; złoża dziś już niemal nieeksploatowane - NIE pojawia się w tabeli (dane wydobycia ≈ 0 po 1994).
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Błędna przypisanie | Typowy błąd ucznia |
| Siarka zamiast węgla kamiennego (wiersz 1) | Uczeń pamięta, że Polska "miała siarkę" - ale nie kojarzy, że wydobycie siarki w 2005 r. było bliskie zeru (złoża Tarnobrzeg wyczerpane); 98,3 mln ton to absolutnie niemożliwe dla siarki |
| Rudy cynku i ołowiu zamiast rudy miedzi (wiersz 4) | Mylenie Bytomia/Olkusza (cynk i ołów, Górny Śląsk) z Lubinem (miedź, Dolny Śląsk); oba to "rudy metali" ale zupełnie inne złoże i lokalizacja |
| Litera C dla węgla kamiennego | Uczeń widzi "C" jako "zachodnia Polska = Śląsk = węgiel" - ale klucz wskazuje D (złoże Bogdanka na Lubelszczyźnie); na mapie C = Lubin (miedź) |
| Litera D dla węgla brunatnego | Mylenie wschodniej Polski z Bełchatowem (centralny) |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga 1 - siarka w zestawie surowców to "pułapka": jest wymieniona na liście możliwości, ale nie pojawia się w tabeli. Polskie wydobycie siarki po 2000 r. jest znikome - uczeń nie może wpisać siarki dla żadnego wiersza.
\n
⚠️ Uwaga 2 - rudy miedzi vs. rudy cynku i ołowiu: oba surowce to "rudy metali kolorowych" i oba wydobywane na południu Polski, ale w zupełnie różnych miejscach. Rudy miedzi → Lubin/Głogów (Dolny Śląsk, rzeka Odra). Rudy cynku i ołowiu → Olkusz/Bukowno (Wyżyna Krakowsko-Częstochowska). Na mapie są to różne litery.
\n
⚠️ Uwaga 3 - nie mylić tonażu rudy z tonażem czystego metalu: 34 mln ton "rudy miedzi" nie oznacza 34 mln ton czystej miedzi. Ruda miedzi ma zawartość metalu ok. 1-2%, więc z 34 mln ton rudy uzyskuje się ok. 500-600 tys. ton miedzi. Zadanie pyta o rudę - podaj "rudy miedzi".
"}]}