{"id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/29","paper_id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"29","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29. (0-1)\nNa mapie Polski przedstawiono rozmieszczenie wybranych elektrowni cieplnych (bez\nelektrociepłowni) według mocy w nich zainstalowanej.\nNa podstawie: www.rynek-energii-elektrycznej.cire.pl\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa,\nalbo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nLokalizacja surowcowa jest wspólną cechą elektrowni cieplnych\no mocy powyżej 1 GW położonych w województwach\ndolnośląskim, łódzkim i wielkopolskim.\nP\nF\n2.\nBrak elektrowni cieplnych o mocy powyżej 1 GW\nw województwach pomorskim i warmińsko-mazurskim wynika\nz nadwyżek energii elektrycznej produkowanej\nw hydroelektrowniach położonych w tych województwach.\nP\nF\n3.\nWspólną cechą elektrowni cieplnych w województwach\nopolskim i wielkopolskim jest ich modernizacja w drugiej\ndekadzie XXI w., polegająca na uruchomieniu nowych bloków\nenergetycznych opalanych węglem brunatnym.\nP\nF\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 29. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\n[…] gospodarki człowieka oraz wzajemnych\npowiązań i zależności w systemie człowiek\n- przyroda - gospodarka.\nIV etap edukacyjny\n1.5) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe […] między\nwybranymi elementami środowiska […]\nspołeczno-gospodarczego […].\n9.8) Zdający wskazuje wpływ czynników\nlokalizacji przemysłu na rozmieszczenie\n[…] wybranych branż.\n12.3) Zdający wskazuje obszary\nwystępowania podstawowych zasobów\nnaturalnych […].\n12.4) Zdający porównuje […] strukturę\nprodukcji energii elektrycznej w Polsce […].\n12.6) Zdający przedstawia zmiany\nw gospodarce Polski spowodowane jej\nrestrukturyzacją i modernizacją po 1990 r.\nSchemat punktowania\n1 p. - za trzy poprawne odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawna odpowiedź\nP, F, F","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. Lokalizacja surowcowa jest wspólną cechą elektrowni cieplnych o mocy powyżej 1 GW w woj. dolnośląskim, łódzkim i wielkopolskim. | **P** |\n| 2. Brak elektrowni cieplnych >1 GW w woj. pomorskim i warmińsko-mazurskim wynika z nadwyżek energii z hydroelektrowni. | **F** |\n| 3. Wspólną cechą modernizacji elektrowni w woj. opolskim i wielkopolskim było uruchomienie bloków na węgiel brunatny. | **F** |\n\n## Sposób 1 - analiza przez znajomość lokalizacji największych elektrowni w Polsce\n\n### Stwierdzenie 1 → **P (Prawda)**\n\nElektrownie cieplne o mocy powyżej 1 GW w trzech wskazanych województwach to:\n\n- **Woj. dolnośląskie** - **Elektrownia Turów** (Bogatynia): opalana węglem brunatnym wydobywanym w bezpośrednim sąsiedztwie kopalni odkrywkowej Turów.\n- **Woj. łódzkie** - **Elektrownia Bełchatów**: największa elektrownia w Polsce, opalana węglem brunatnym z odkrywki Bełchatów/Szczerców - złoże bezpośrednio przy elektrowni.\n- **Woj. wielkopolskie** - **Elektrownie PAK (Pątnów, Konin, Adamów)**: opalane węglem brunatnym z odkrywek Konińskiego Zagłębia Węglowego.\n\nWszystkie trzy mają czynnik lokalizacyjny **surowcowy** - powstały przy złożach węgla brunatnego (dostęp do taniej energii z paliwa wydobywanego w pobliżu eliminuje koszty transportu). To jest klasyczna **lokalizacja surowcowa** w rozumieniu geografii przemysłu. Stwierdzenie jest **prawdziwe**.\n\n### Stwierdzenie 2 → **F (Fałsz)**\n\nTwierdzenie jest błędne z dwóch powodów:\n\n1. **Woj. pomorskie i warmińsko-mazurskie NIE posiadają znaczących nadwyżek energii z hydroelektrowni.** Polska jest krajem o bardzo niskim potencjale hydroenergetycznym - rzeźba nizinna, małe spadki rzek. Elektrownie wodne dostarczają zaledwie ok. 1-2% krajowej produkcji energii elektrycznej.\n2. W **woj. pomorskim** funkcjonuje jedynie **Elektrownia Szczytowo-Pompowa Żarnowiec** (pompowa, czyli bardziej magazyn energii niż źródło produkcji) oraz elektrownie wodne na Słupii - żadna nie generuje nadwyżek na taką skalę, aby zastąpić blok >1 GW.\n\n**Rzeczywista przyczyna** braku dużych elektrowni cieplnych w tych województwach to **brak złóż węgla** (ani kamiennego, ani brunatnego) i relatywnie niska gęstość przemysłu ciężkiego, który wymagałby lokalnego zasilania dużymi blokami. Stwierdzenie jest **fałszywe**.\n\n### Stwierdzenie 3 → **F (Fałsz)**\n\n- **Woj. wielkopolskie** - w Pątnowie (PAK) faktycznie uruchomiono nowe bloki w II dekadzie XXI w., opalane **węglem brunatnym** ✓\n- **Woj. opolskie** - **Elektrownia Opole**: nowe bloki 5 i 6 (oddane 2018-2019) opalane są **węglem kamiennym**, nie brunatnym. Opole leży blisko Górnego Śląska (zagłębie węgla kamiennego), a nie przy złożach węgla brunatnego.\n\nPonieważ **woj. opolskie** modernizowało elektrownię na węgiel **kamienny** (nie brunatny), stwierdzenie o wspólnej cesze - węgiel brunatny - jest **fałszywe**.\n\n## Sposób 2 - eliminacja przez logikę geograficzną\n\nDla weryfikacji stwierdzenia 2: gdyby hydroelektrownie na Pomorzu i Warmii tłumaczyły brak dużych elektrowni cieplnych, to konsekwentnie regiony górskie (Sudety, Karpaty) też powinny być wolne od elektrowni - a tak nie jest (np. **Elektrownia Turów** na pogórzu sudeckim). Logika eliminacyjna potwierdza: wyjaśnienie przez hydroenergetykę jest geograficznie nieuzasadnione → **F**.\n\nDla weryfikacji stwierdzenia 3: wystarczy pamiętać, że **Elektrownia Opole** leży w zasięgu dostaw z **Górnego Śląska** (węgiel kamienny, nie brunatny) → modernizacja musiała opierać się na węglu kamiennym → cecha NIE jest wspólna dla obu województw → **F**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 29, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za TRZY poprawne odpowiedzi: **P, F, F** łącznie.\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niekompletną (np. tylko 2 poprawne) lub błędną.\n>\n> **Uwaga:** CKE stosuje tu zasadę \"wszystko albo nic\" - poprawne oznaczenie tylko 2 z 3 stwierdzeń NIE daje żadnego punktu. Musisz oznaczyć poprawnie wszystkie trzy.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🏭 **Czynniki lokalizacji przemysłu** (geografia ekonomiczna):\n> - **Lokalizacja surowcowa** - zakład powstaje przy źródle surowca, aby minimalizować koszty transportu surowca masowego (węgiel, ruda). Klasyczne polskie przykłady: elektrownie przy odkrywkach węgla brunatnego (Bełchatów, Turów, Pątnów), huty przy zagłębiach węglowych i rudnych.\n> - **Lokalizacja rynkowa** - zakład przy odbiorcach (np. browar, piekarnia, elektrownia obsługująca miasto).\n> - **Lokalizacja energetyczna** - zakład przy źródle taniej energii (np. aluminium przy elektrowniach wodnych w Norwegii).\n\n> ⚡ **Struktura energetyki Polsce (stan ok. 2020-2024):**\n> - Węgiel kamienny: ~40-45% produkcji (Śląsk - Rybnik, Jaworzno, Łaziska, Kozienice).\n> - Węgiel brunatny: ~25-30% (Bełchatów, Turów, Pątnów).\n> - OZE (wiatr, fotowoltaika): rosnący udział, ok. 20-25%.\n> - Hydroenergetyka: ok. 1-2% (marginalna w skali krajowej).\n> - Nowe bloki Opole 5+6: węgiel kamienny, uruchomione 2018-2019, łącznie 1800 MW.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Stwierdzenie | Błędna ocena | Dlaczego uczeń się myli |\n| 1. | F (błędnie) | Uczeń może nie wiedzieć, że Bełchatów i Pątnów to też węgiel **brunatny** wydobywany tuż przy elektrowni - myli z elektrowniami węgla kamiennego lub sądzi, że lokalizacja rynkowa (pobliskie miasta) gra rolę |\n| 2. | P (błędnie) | Uczeń kojarzy Żarnowiec z Pomorzem i sądzi, że to duży producent energii wodnej; nie odróżnia elektrowni szczytowo-pompowej (magazyn) od elektrowni przepływowej |\n| 3. | P (błędnie) | Uczeń słyszał o modernizacji Opola i Pątnowa, ale nie zna szczegółu, że Opole = węgiel **kamienny** (nie brunatny); na mapie oba wyglądają podobnie |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Elektrownia Szczytowo-Pompowa Żarnowiec (woj. pomorskie) to **pompowa** - w godzinach szczytu oddaje energię, ale jej nie produkuje netto. Nie zastępuje bloków cieplnych!\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** W geografii przemysłu rozróżnij **węgiel kamienny** (Górny Śląsk, Zagłębie Lubelskie) i **węgiel brunatny** (Bełchatów, Turów, Konin) - to kluczowe dla lokalizacji elektrowni i zadań o modernizacji.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Klucz CKE wymaga **trzech** poprawnych odpowiedzi za 1 punkt - nie ma punktowania cząstkowego. Jeden błąd = 0 punktów.","image":"img/geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 29. (0-1)
Na mapie Polski przedstawiono rozmieszczenie wybranych elektrowni cieplnych (bez
elektrociepłowni) według mocy w nich zainstalowanej.
Na podstawie: www.rynek-energii-elektrycznej.cire.pl
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa,
albo F - jeśli jest fałszywa.
1.
Lokalizacja surowcowa jest wspólną cechą elektrowni cieplnych
o mocy powyżej 1 GW położonych w województwach
dolnośląskim, łódzkim i wielkopolskim.
P
F
2.
Brak elektrowni cieplnych o mocy powyżej 1 GW
w województwach pomorskim i warmińsko-mazurskim wynika
z nadwyżek energii elektrycznej produkowanej
w hydroelektrowniach położonych w tych województwach.
P
F
3.
Wspólną cechą elektrowni cieplnych w województwach
opolskim i wielkopolskim jest ich modernizacja w drugiej
dekadzie XXI w., polegająca na uruchomieniu nowych bloków
energetycznych opalanych węglem brunatnym.
P
F
MGE_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 29. (0-1)
IV etap edukacyjny
I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących
[…] gospodarki człowieka oraz wzajemnych
powiązań i zależności w systemie człowiek

\n\n

IV etap edukacyjny
1.5) Zdający formułuje zależności
przyczynowo-skutkowe […] między
wybranymi elementami środowiska […]
społeczno-gospodarczego […].
9.8) Zdający wskazuje wpływ czynników
lokalizacji przemysłu na rozmieszczenie
[…] wybranych branż.
12.3) Zdający wskazuje obszary
występowania podstawowych zasobów
naturalnych […].
12.4) Zdający porównuje […] strukturę
produkcji energii elektrycznej w Polsce […].
12.6) Zdający przedstawia zmiany
w gospodarce Polski spowodowane jej
restrukturyzacją i modernizacją po 1990 r.
Schemat punktowania
1 p. - za trzy poprawne odpowiedzi.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Poprawna odpowiedź
P, F, F

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Stwierdzenie | Ocena |
| 1. Lokalizacja surowcowa jest wspólną cechą elektrowni cieplnych o mocy powyżej 1 GW w woj. dolnośląskim, łódzkim i wielkopolskim. | P |
| 2. Brak elektrowni cieplnych >1 GW w woj. pomorskim i warmińsko-mazurskim wynika z nadwyżek energii z hydroelektrowni. | F |
| 3. Wspólną cechą modernizacji elektrowni w woj. opolskim i wielkopolskim było uruchomienie bloków na węgiel brunatny. | F |

\n

Sposób 1 - analiza przez znajomość lokalizacji największych elektrowni w Polsce

\n
Stwierdzenie 1 → P (Prawda)
\n

Elektrownie cieplne o mocy powyżej 1 GW w trzech wskazanych województwach to:

\n\n

Wszystkie trzy mają czynnik lokalizacyjny surowcowy - powstały przy złożach węgla brunatnego (dostęp do taniej energii z paliwa wydobywanego w pobliżu eliminuje koszty transportu). To jest klasyczna lokalizacja surowcowa w rozumieniu geografii przemysłu. Stwierdzenie jest prawdziwe.

\n
Stwierdzenie 2 → F (Fałsz)
\n

Twierdzenie jest błędne z dwóch powodów:

\n
  1. Woj. pomorskie i warmińsko-mazurskie NIE posiadają znaczących nadwyżek energii z hydroelektrowni. Polska jest krajem o bardzo niskim potencjale hydroenergetycznym - rzeźba nizinna, małe spadki rzek. Elektrownie wodne dostarczają zaledwie ok. 1-2% krajowej produkcji energii elektrycznej.
  2. W woj. pomorskim funkcjonuje jedynie Elektrownia Szczytowo-Pompowa Żarnowiec (pompowa, czyli bardziej magazyn energii niż źródło produkcji) oraz elektrownie wodne na Słupii - żadna nie generuje nadwyżek na taką skalę, aby zastąpić blok >1 GW.
\n

Rzeczywista przyczyna braku dużych elektrowni cieplnych w tych województwach to brak złóż węgla (ani kamiennego, ani brunatnego) i relatywnie niska gęstość przemysłu ciężkiego, który wymagałby lokalnego zasilania dużymi blokami. Stwierdzenie jest fałszywe.

\n
Stwierdzenie 3 → F (Fałsz)
\n\n

Ponieważ woj. opolskie modernizowało elektrownię na węgiel kamienny (nie brunatny), stwierdzenie o wspólnej cesze - węgiel brunatny - jest fałszywe.

\n

Sposób 2 - eliminacja przez logikę geograficzną

\n

Dla weryfikacji stwierdzenia 2: gdyby hydroelektrownie na Pomorzu i Warmii tłumaczyły brak dużych elektrowni cieplnych, to konsekwentnie regiony górskie (Sudety, Karpaty) też powinny być wolne od elektrowni - a tak nie jest (np. Elektrownia Turów na pogórzu sudeckim). Logika eliminacyjna potwierdza: wyjaśnienie przez hydroenergetykę jest geograficznie nieuzasadnione → F.

\n

Dla weryfikacji stwierdzenia 3: wystarczy pamiętać, że Elektrownia Opole leży w zasięgu dostaw z Górnego Śląska (węgiel kamienny, nie brunatny) → modernizacja musiała opierać się na węglu kamiennym → cecha NIE jest wspólna dla obu województw → F.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 29, max 1 pkt):
- 1 pkt - za TRZY poprawne odpowiedzi: P, F, F łącznie.
- 0 pkt - za odpowiedź niekompletną (np. tylko 2 poprawne) lub błędną.

Uwaga: CKE stosuje tu zasadę "wszystko albo nic" - poprawne oznaczenie tylko 2 z 3 stwierdzeń NIE daje żadnego punktu. Musisz oznaczyć poprawnie wszystkie trzy.
\n

Wzory i referencje

\n
🏭 Czynniki lokalizacji przemysłu (geografia ekonomiczna):
- Lokalizacja surowcowa - zakład powstaje przy źródle surowca, aby minimalizować koszty transportu surowca masowego (węgiel, ruda). Klasyczne polskie przykłady: elektrownie przy odkrywkach węgla brunatnego (Bełchatów, Turów, Pątnów), huty przy zagłębiach węglowych i rudnych.
- Lokalizacja rynkowa - zakład przy odbiorcach (np. browar, piekarnia, elektrownia obsługująca miasto).
- Lokalizacja energetyczna - zakład przy źródle taniej energii (np. aluminium przy elektrowniach wodnych w Norwegii).
\n
⚡ Struktura energetyki Polsce (stan ok. 2020-2024):
- Węgiel kamienny: ~40-45% produkcji (Śląsk - Rybnik, Jaworzno, Łaziska, Kozienice).
- Węgiel brunatny: ~25-30% (Bełchatów, Turów, Pątnów).
- OZE (wiatr, fotowoltaika): rosnący udział, ok. 20-25%.
- Hydroenergetyka: ok. 1-2% (marginalna w skali krajowej).
- Nowe bloki Opole 5+6: węgiel kamienny, uruchomione 2018-2019, łącznie 1800 MW.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Stwierdzenie | Błędna ocena | Dlaczego uczeń się myli |
| 1. | F (błędnie) | Uczeń może nie wiedzieć, że Bełchatów i Pątnów to też węgiel brunatny wydobywany tuż przy elektrowni - myli z elektrowniami węgla kamiennego lub sądzi, że lokalizacja rynkowa (pobliskie miasta) gra rolę |
| 2. | P (błędnie) | Uczeń kojarzy Żarnowiec z Pomorzem i sądzi, że to duży producent energii wodnej; nie odróżnia elektrowni szczytowo-pompowej (magazyn) od elektrowni przepływowej |
| 3. | P (błędnie) | Uczeń słyszał o modernizacji Opola i Pątnowa, ale nie zna szczegółu, że Opole = węgiel kamienny (nie brunatny); na mapie oba wyglądają podobnie |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga 1: Elektrownia Szczytowo-Pompowa Żarnowiec (woj. pomorskie) to pompowa - w godzinach szczytu oddaje energię, ale jej nie produkuje netto. Nie zastępuje bloków cieplnych!
\n
⚠️ Uwaga 2: W geografii przemysłu rozróżnij węgiel kamienny (Górny Śląsk, Zagłębie Lubelskie) i węgiel brunatny (Bełchatów, Turów, Konin) - to kluczowe dla lokalizacji elektrowni i zadań o modernizacji.
\n
⚠️ Uwaga 3: Klucz CKE wymaga trzech poprawnych odpowiedzi za 1 punkt - nie ma punktowania cząstkowego. Jeden błąd = 0 punktów.
"}]}