{"id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/31","paper_id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"31","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 31. (0-1)\nW tabeli przedstawiono udział ziemniaków, owsa i pszenicy w ogólnej powierzchni zasiewów\nw Polsce w podanych latach (kolejność nazw roślin uprawnych nie ma związku z ich\nkolejnością w tabeli).\nRoślina\nuprawna\n% ogólnej powierzchni zasiewów\n1990 r.\n2000 r.\n2010 r.\n2015 r.\nI\n16,0\n21,2\n20,5\n22,3\nII\n12,9\n10,1\n3,6\n2,7\nIII\n5,2\n4,6\n5,5\n4,3\nNa podstawie: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2001, 2016, www.stat.gov.pl\nDokończ zdanie. Wybierz i zaznacz odpowiedź A, B albo C oraz jej uzasadnienie\nspośród odpowiedzi 1-3.\nZmiany udziału ziemniaków w strukturze zasiewów, przedstawione w wierszu\nA.\nI,\nbyły\nspowodowane\nm.in.\n1.\nwzrostem popytu wynikającym z zastosowania\njako surowca do produkcji biopaliw.\nB.\nII,\n2.\nspadkiem znaczenia uprawy jako paszy dla trzody\nchlewnej i surowca dla przemysłu spirytusowego.\nC.\nIII,\n3.\ndegradacją gleb bielicowych oraz spadkiem\nznaczenia uprawy jako paszy dla bydła mlecznego.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n29.\n30.\n31.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 31. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\n[…] gospodarki człowieka oraz wzajemnych\npowiązań i zależności w systemie człowiek\n- przyroda - gospodarka.\nIV etap edukacyjny\n1.5) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe […] i czasowe\nmiędzy wybranymi elementami środowiska\nprzyrodniczego i społeczno-gospodarczego\n[…].\n12.6) Zdający przedstawia zmiany\nw gospodarce Polski spowodowane jej\nrestrukturyzacją i modernizacją po 1990 r.\nIII etap edukacyjny\n6.1) Zdający wyróżnia główne cechy […]\nzasiewów […] w Polsce na podstawie analizy\n[…] danych liczbowych.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawna odpowiedź\nB2","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B2** - zmiany udziału ziemniaków w strukturze zasiewów przedstawiono w **wierszu II**, a ich przyczyną był **spadek znaczenia uprawy jako paszy dla trzody chlewnej i surowca dla przemysłu spirytusowego**.\n\n## Sposób 1 - analiza trendu liczbowego w tabeli\n\n**Krok 1. Identyfikacja trendów w każdym wierszu:**\n\n| Wiersz | 1990 | 2000 | 2010 | 2015 | Trend |\n| I | 16,0 | 21,2 | 20,5 | 22,3 | **rosnący** - wzrost z 16 do 22% |\n| II | 12,9 | 10,1 | 3,6 | 2,7 | **silnie malejący** - spadek z 13% do 2,7% |\n| III | 5,2 | 4,6 | 5,5 | 4,3 | **stosunkowo stabilny**, oscyluje ok. 4-5% |\n\n**Krok 2. Dopasowanie roślin do trendów:**\n\n- **Pszenica** - od lat 90. intensywna modernizacja polskiego rolnictwa + integracja z UE (dopłaty bezpośrednie do zbóż) → **udział rośnie** → **wiersz I**.\n- **Ziemniaki** - drastyczny spadek znaczenia po 1990 r. (likwidacja PGR-ów, upadek dużych hodowli trzody chlewnej, zamknięcie gorzelni) → **silny, ciągły spadek** → **wiersz II**.\n- **Owies** - zboże o stabilnym, niszowym znaczeniu (pasza dla koni, płatki owsiane) → **udział mały i stabilny** → **wiersz III**.\n\n**Krok 3. Uzasadnienie wyboru B2:**\n\nWiersz II odnotowuje **największy i najconsistentniejszy spadek** spośród wszystkich wierszy - o ponad 10 punktów procentowych w 25 latach. Odpowiada to dokładnie historii uprawy ziemniaka w Polsce po transformacji 1989 r.:\n- Przed 1989 r. ziemniaki były masowo uprawiane na **paszę dla świń** (Polska miała jedną z największych pogłowi trzody chlewnej w Europie).\n- Ziemniaki stanowiły główny surowiec **gorzelni rolniczych** (produkcja spirytusu).\n- Po 1990 r. obie te gałęzie drastycznie zmalały → **zapotrzebowanie na ziemniaki runęło** → udział w zasiewach spadł z ~13% do ~3%.\n\n**Wynik: odpowiedź B2.**\n\n## Sposób 2 - eliminacja błędnych odpowiedzi (weryfikacja)\n\n**Dlaczego nie wiersz I?**\nWiersz I wykazuje **tendencję rosnącą** (16,0% → 22,3%). Udział ziemniaków w Polsce po 1990 r. **nie rósł** - jest to zjawisko doskonale udokumentowane. Wiersz I pasuje do pszenicy, która korzystała na dopłatach UE i zmianach technologicznych.\n\n**Dlaczego nie wiersz III?**\nWiersz III to wartości **5-6%** - relatywnie małe i stabilne. Ziemniaki zajmowały w 1990 r. ponad 12% zasiewów, więc nie mogą być wierszem III. Wiersz III pasuje do owsa - zboża o marginalnym, ale stabilnym znaczeniu.\n\n**Dlaczego nie uzasadnienie 1 ani 3?**\n- Uzasadnienie **1** (gdyby dotyczyło wzrostu spożycia bezpośredniego) - spożycie ziemniaków przez ludzi też maleje, ale to **nie jest główny powód** tak dramatycznego spadku zasiewów; główną przyczyną jest zanik funkcji przemysłowej i paszowej.\n- Uzasadnienie **3** (gdyby dotyczyło np. importu lub zmiany klimatu) - import ziemniaków nie jest przyczyną strukturalną; zmiany klimatu w tym kontekście są nieistotne.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 31, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za odpowiedź **B2** w całości (wybór wiersza **B = wiersz II** ORAZ uzasadnienie **2** - o spadku znaczenia uprawy jako paszy dla trzody chlewnej i surowca dla przemysłu spirytusowego).\n> - **0 pkt** - za każdą inną kombinację, w tym: poprawny wiersz bez poprawnego uzasadnienia (np. B1 lub B3), błędny wiersz z poprawnym uzasadnieniem (np. A2).\n> - **Akceptowane:** dosłowne zaznaczenie opcji B i 2 (zgodnie z poleceniem \"wybierz i zaznacz\").\n> - **Wykluczone:** odpowiedź \"wiersz II, bo ziemniaki są mniej popularne\" - zbyt ogólne, nie spełnia kryterium uzasadnienia.\n\n⚠️ Klucz CKE wymaga **kompletnej pary B+2**. Samo wskazanie wiersza bez uzasadnienia = **0 punktów**.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Zadanie opiera się na:\n\n> 🌍 **Wiedza z geografii rolnictwa Polski:** Po transformacji ustrojowej 1989-1990 r. nastąpiła restrukturyzacja rolnictwa - likwidacja PGR-ów, prywatyzacja gorzelni, zmniejszenie pogłowia trzody chlewnej. Ziemniak stracił funkcję przemysłowo-paszową i zaczął pełnić rolę wyłącznie konsumpcyjną (i coraz mniejszą).\n\n> 📊 **Analiza trendów w tabeli:** Identyfikacja roślin w zadaniu \"kolejność nie ma związku\" polega na dopasowaniu trendu liczbowego do wiedzy o historii upraw w Polsce (pszenica ↑, ziemniaki ↓↓, owies ~stabilny).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Opis | Dlaczego błędna |\n| A (wiersz I) | Trend rosnący, 16→22% | Ziemniaki nie rosły po 1990 r. - to pszenica. Błąd: pomylenie roślin przemysłowych ze zbożami. |\n| C (wiersz III) | Trend stabilny, ok. 4-5% | Ziemniaki w 1990 r. miały 12,9% - wiersz III zaczyna od 5,2%, więc nie pasuje. To owies. Błąd: nieodczytanie wartości startowej. |\n| Uzasadnienie 1 | (np. zmiana diety ludzi / moda na inne warzywa) | Główną przyczyną nie jest dieta ludzi, lecz zanik funkcji **paszowej i przemysłowej** - przemysł gorzelniczy i chów trzody. Klucz CKE to podkreśla. |\n| Uzasadnienie 3 | (np. import, zmiany klimatu, dopłaty do innych roślin) | Nie jest to podana w kluczu przyczyna strukturalna. Dopłaty UE kierowały się ku zbożom, ale klucz wskazuje paszę i gorzelnie. |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Treść zadania mówi, że \"kolejność nazw roślin uprawnych nie ma związku z ich kolejnością w tabeli\" - to sygnał, że trzeba samodzielnie zidentyfikować każdą roślinę. Pułapka: uczniowie zakładają kolejność podaną w treści (ziemniaki = wiersz I, owies = II, pszenica = III) - to błąd!\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Wiele osób kojarzy ziemniaki ze \"stałym polskim jadłem\" i nie spodziewa się tak drastycznego spadku. Tymczasem **przemysłowe i paszowe zastosowanie ziemniaka** było wielokrotnie większe niż konsumpcja bezpośrednia - i właśnie to runęło po 1990 r.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Klucz CKE wymaga **pary odpowiedź + uzasadnienie**. Samo napisanie \"wiersz II\" bez zaznaczenia uzasadnienia \"2\" = **0 punktów**. Upewnij się, że zaznaczasz **obie** części: literę (B) i cyfrę (2).","image":"img/geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-31.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 31. (0-1)<br>W tabeli przedstawiono udział ziemniaków, owsa i pszenicy w ogólnej powierzchni zasiewów<br>w Polsce w podanych latach (kolejność nazw roślin uprawnych nie ma związku z ich<br>kolejnością w tabeli).<br>Roślina<br>uprawna<br>% ogólnej powierzchni zasiewów<br>1990 r.<br>2000 r.<br>2010 r.<br>2015 r.<br>I<br>16,0<br>21,2<br>20,5<br>22,3<br>II<br>12,9<br>10,1<br>3,6<br>2,7<br>III<br>5,2<br>4,6<br>5,5<br>4,3<br>Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2001, 2016, www.stat.gov.pl<br>Dokończ zdanie. Wybierz i zaznacz odpowiedź A, B albo C oraz jej uzasadnienie<br>spośród odpowiedzi 1-3.<br>Zmiany udziału ziemniaków w strukturze zasiewów, przedstawione w wierszu<br>A.<br>I,<br>były<br>spowodowane<br>m.in.<br>1.<br>wzrostem popytu wynikającym z zastosowania<br>jako surowca do produkcji biopaliw.<br>B.<br>II,<br>2.<br>spadkiem znaczenia uprawy jako paszy dla trzody<br>chlewnej i surowca dla przemysłu spirytusowego.<br>C.<br>III,<br>3.<br>degradacją gleb bielicowych oraz spadkiem<br>znaczenia uprawy jako paszy dla bydła mlecznego.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>29.<br>30.<br>31.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>2<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MGE_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 31. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>[…] gospodarki człowieka oraz wzajemnych<br>powiązań i zależności w systemie człowiek</p>\n<ul><li>przyroda - gospodarka.</li></ul>\n<p>IV etap edukacyjny<br>1.5) Zdający formułuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe […] i czasowe<br>między wybranymi elementami środowiska<br>przyrodniczego i społeczno-gospodarczego<br>[…].<br>12.6) Zdający przedstawia zmiany<br>w gospodarce Polski spowodowane jej<br>restrukturyzacją i modernizacją po 1990 r.<br>III etap edukacyjny<br>6.1) Zdający wyróżnia główne cechy […]<br>zasiewów […] w Polsce na podstawie analizy<br>[…] danych liczbowych.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawna odpowiedź<br>B2</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B2</strong> - zmiany udziału ziemniaków w strukturze zasiewów przedstawiono w <strong>wierszu II</strong>, a ich przyczyną był <strong>spadek znaczenia uprawy jako paszy dla trzody chlewnej i surowca dla przemysłu spirytusowego</strong>.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza trendu liczbowego w tabeli</h4>\n<p><strong>Krok 1. Identyfikacja trendów w każdym wierszu:</strong></p>\n<p>| Wiersz | 1990 | 2000 | 2010 | 2015 | Trend |<br>| I | 16,0 | 21,2 | 20,5 | 22,3 | <strong>rosnący</strong> - wzrost z 16 do 22% |<br>| II | 12,9 | 10,1 | 3,6 | 2,7 | <strong>silnie malejący</strong> - spadek z 13% do 2,7% |<br>| III | 5,2 | 4,6 | 5,5 | 4,3 | <strong>stosunkowo stabilny</strong>, oscyluje ok. 4-5% |</p>\n<p><strong>Krok 2. Dopasowanie roślin do trendów:</strong></p>\n<ul><li><strong>Pszenica</strong> - od lat 90. intensywna modernizacja polskiego rolnictwa + integracja z UE (dopłaty bezpośrednie do zbóż) → <strong>udział rośnie</strong> → <strong>wiersz I</strong>.</li><li><strong>Ziemniaki</strong> - drastyczny spadek znaczenia po 1990 r. (likwidacja PGR-ów, upadek dużych hodowli trzody chlewnej, zamknięcie gorzelni) → <strong>silny, ciągły spadek</strong> → <strong>wiersz II</strong>.</li><li><strong>Owies</strong> - zboże o stabilnym, niszowym znaczeniu (pasza dla koni, płatki owsiane) → <strong>udział mały i stabilny</strong> → <strong>wiersz III</strong>.</li></ul>\n<p><strong>Krok 3. Uzasadnienie wyboru B2:</strong></p>\n<p>Wiersz II odnotowuje <strong>największy i najconsistentniejszy spadek</strong> spośród wszystkich wierszy - o ponad 10 punktów procentowych w 25 latach. Odpowiada to dokładnie historii uprawy ziemniaka w Polsce po transformacji 1989 r.:</p>\n<ul><li>Przed 1989 r. ziemniaki były masowo uprawiane na <strong>paszę dla świń</strong> (Polska miała jedną z największych pogłowi trzody chlewnej w Europie).</li><li>Ziemniaki stanowiły główny surowiec <strong>gorzelni rolniczych</strong> (produkcja spirytusu).</li><li>Po 1990 r. obie te gałęzie drastycznie zmalały → <strong>zapotrzebowanie na ziemniaki runęło</strong> → udział w zasiewach spadł z ~13% do ~3%.</li></ul>\n<p><strong>Wynik: odpowiedź B2.</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - eliminacja błędnych odpowiedzi (weryfikacja)</h4>\n<p><strong>Dlaczego nie wiersz I?</strong><br>Wiersz I wykazuje <strong>tendencję rosnącą</strong> (16,0% → 22,3%). Udział ziemniaków w Polsce po 1990 r. <strong>nie rósł</strong> - jest to zjawisko doskonale udokumentowane. Wiersz I pasuje do pszenicy, która korzystała na dopłatach UE i zmianach technologicznych.</p>\n<p><strong>Dlaczego nie wiersz III?</strong><br>Wiersz III to wartości <strong>5-6%</strong> - relatywnie małe i stabilne. Ziemniaki zajmowały w 1990 r. ponad 12% zasiewów, więc nie mogą być wierszem III. Wiersz III pasuje do owsa - zboża o marginalnym, ale stabilnym znaczeniu.</p>\n<p><strong>Dlaczego nie uzasadnienie 1 ani 3?</strong></p>\n<ul><li>Uzasadnienie <strong>1</strong> (gdyby dotyczyło wzrostu spożycia bezpośredniego) - spożycie ziemniaków przez ludzi też maleje, ale to <strong>nie jest główny powód</strong> tak dramatycznego spadku zasiewów; główną przyczyną jest zanik funkcji przemysłowej i paszowej.</li><li>Uzasadnienie <strong>3</strong> (gdyby dotyczyło np. importu lub zmiany klimatu) - import ziemniaków nie jest przyczyną strukturalną; zmiany klimatu w tym kontekście są nieistotne.</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 31, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za odpowiedź <strong>B2</strong> w całości (wybór wiersza <strong>B = wiersz II</strong> ORAZ uzasadnienie <strong>2</strong> - o spadku znaczenia uprawy jako paszy dla trzody chlewnej i surowca dla przemysłu spirytusowego).<br>- <strong>0 pkt</strong> - za każdą inną kombinację, w tym: poprawny wiersz bez poprawnego uzasadnienia (np. B1 lub B3), błędny wiersz z poprawnym uzasadnieniem (np. A2).<br>- <strong>Akceptowane:</strong> dosłowne zaznaczenie opcji B i 2 (zgodnie z poleceniem &quot;wybierz i zaznacz&quot;).<br>- <strong>Wykluczone:</strong> odpowiedź &quot;wiersz II, bo ziemniaki są mniej popularne&quot; - zbyt ogólne, nie spełnia kryterium uzasadnienia.</blockquote>\n<p>⚠️ Klucz CKE wymaga <strong>kompletnej pary B+2</strong>. Samo wskazanie wiersza bez uzasadnienia = <strong>0 punktów</strong>.</p>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Zadanie opiera się na:</p>\n<blockquote>🌍 <strong>Wiedza z geografii rolnictwa Polski:</strong> Po transformacji ustrojowej 1989-1990 r. nastąpiła restrukturyzacja rolnictwa - likwidacja PGR-ów, prywatyzacja gorzelni, zmniejszenie pogłowia trzody chlewnej. Ziemniak stracił funkcję przemysłowo-paszową i zaczął pełnić rolę wyłącznie konsumpcyjną (i coraz mniejszą).</blockquote>\n<blockquote>📊 <strong>Analiza trendów w tabeli:</strong> Identyfikacja roślin w zadaniu &quot;kolejność nie ma związku&quot; polega na dopasowaniu trendu liczbowego do wiedzy o historii upraw w Polsce (pszenica ↑, ziemniaki ↓↓, owies ~stabilny).</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Opis | Dlaczego błędna |<br>| A (wiersz I) | Trend rosnący, 16→22% | Ziemniaki nie rosły po 1990 r. - to pszenica. Błąd: pomylenie roślin przemysłowych ze zbożami. |<br>| C (wiersz III) | Trend stabilny, ok. 4-5% | Ziemniaki w 1990 r. miały 12,9% - wiersz III zaczyna od 5,2%, więc nie pasuje. To owies. Błąd: nieodczytanie wartości startowej. |<br>| Uzasadnienie 1 | (np. zmiana diety ludzi / moda na inne warzywa) | Główną przyczyną nie jest dieta ludzi, lecz zanik funkcji <strong>paszowej i przemysłowej</strong> - przemysł gorzelniczy i chów trzody. Klucz CKE to podkreśla. |<br>| Uzasadnienie 3 | (np. import, zmiany klimatu, dopłaty do innych roślin) | Nie jest to podana w kluczu przyczyna strukturalna. Dopłaty UE kierowały się ku zbożom, ale klucz wskazuje paszę i gorzelnie. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Treść zadania mówi, że &quot;kolejność nazw roślin uprawnych nie ma związku z ich kolejnością w tabeli&quot; - to sygnał, że trzeba samodzielnie zidentyfikować każdą roślinę. Pułapka: uczniowie zakładają kolejność podaną w treści (ziemniaki = wiersz I, owies = II, pszenica = III) - to błąd!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Wiele osób kojarzy ziemniaki ze &quot;stałym polskim jadłem&quot; i nie spodziewa się tak drastycznego spadku. Tymczasem <strong>przemysłowe i paszowe zastosowanie ziemniaka</strong> było wielokrotnie większe niż konsumpcja bezpośrednia - i właśnie to runęło po 1990 r.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Klucz CKE wymaga <strong>pary odpowiedź + uzasadnienie</strong>. Samo napisanie &quot;wiersz II&quot; bez zaznaczenia uzasadnienia &quot;2&quot; = <strong>0 punktów</strong>. Upewnij się, że zaznaczasz <strong>obie</strong> części: literę (B) i cyfrę (2).</blockquote>"}]}