{"id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/33","paper_id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"33","points":2,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 33. (0-2)\nPoniżej podano udział wybranych grup towarów w eksporcie pięciu państw.\nA. kawa - 31%, sezam - 15%, żywe zwierzęta - 6%\nB. miedź i rudy miedzi - 55%, owoce - 5%, ryby - 5%\nC. odzież - 88%, juta i jej wyroby - 2%, krewetki i ryby - 2%\nD. ropa naftowa i jej produkty - 90%, ryby i skorupiaki - 3%, kawa - 1%\nE. rudy metali (głównie żelaza) - 26%, węgiel kamienny ‒ 17%, wełna ‒ 1%\nNa podstawie: W. Mizerski, J. Żukowski, Tablice geograficzne, Warszawa 2014;\nwww.informatorekonomiczny.msz.gov.pl\nDobierz do podanych państw właściwą strukturę eksportu. Wpisz właściwą literę obok\ndanego państwa.\nAustralia Bangladesz Chile\nMGE_1R","answer":"E, C, B","answer_text":"Zadanie 33. (0-2)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\n[…] gospodarki człowieka oraz wzajemnych\npowiązań i zależności w systemie człowiek\n- przyroda - gospodarka.\nIV etap edukacyjny\n9.13) Zdający analizuje […] strukturę\ntowarową eksportu […] w wybranych\npaństwach.\nSchemat punktowania\n2 p. - za trzy poprawne odpowiedzi.\n1 p. - za dwie poprawne odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPoprawne odpowiedzi\nE, C, B","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n- **Australia - E**\n- **Bangladesz - C**\n- **Chile - B**\n\n## Sposób 1 - Identyfikacja przez produkt-klucz każdego państwa\n\nKluczem do rozwiązania jest znajomość jednego charakterystycznego towaru eksportowego dla każdego państwa. Szukamy tzw. \"produktu-klucza\" - towaru, który jednoznacznie identyfikuje kraj.\n\n**Australia → E** (rudy metali głównie żelaza - 26%, węgiel kamienny - 17%, wełna - 1%)\n\nAustralia jest **światowym liderem eksportu rud żelaza** (głównie do Chin - Pilbara w Australii Zachodniej) oraz jednym z największych eksporterów węgla kamiennego (Queenslandzkie zagłębia węglowe). Wełna to historyczny produkt australijski - kraj od XIX w. ma jedną z największych populacji owiec na świecie (\"Australia jedzie na grzbiecie owcy\" - stare powiedzenie). Struktura E to klasyczny eksport surowcowy rozwiniętego kraju bogatego w zasoby naturalne.\n\n**Bangladesz → C** (odzież - 88%, juta i jej wyroby - 2%, krewetki i ryby - 2%)\n\nAż 88% eksportu to odzież - to absolutnie jednoznaczna identyfikacja **Bangladeszu**, który jest **drugim po Chinach eksporterem odzieży na świecie**. Tysiące fabryk garmentowych w Dhace pracują dla globalnych marek (H&M, Zara, Gap). Juta to drugi klucz - Bangladesz (wraz z indyjskim Bengalem Zachodnim) to historycznie główny region uprawy i przetwórstwa juty (\"złote włókno Bengalu\"). Krewetki i ryby z delty Gangesu i Brahmaputry dopełniają obraz.\n\n**Chile → B** (miedź i rudy miedzi - 55%, owoce - 5%, ryby - 5%)\n\n55% eksportu to miedź i rudy miedzi - Chile jest **największym producentem miedzi na świecie** (ok. 25-27% globalnej produkcji). Kopalnia Escondida to największa odkrywkowa kopalnia miedzi na Ziemi. Owoce (winogrona, jagody, awokado) to produkt chillijskich dolin andyjskich eksportowany do Europy i USA. Ryby z Oceanu Spokojnego (mączka rybna, łosoś hodowlany) uzupełniają eksport.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja (identyfikacja państw A i D, które nie są pytane)\n\nSprawdzamy, które litery ZOSTAJĄ po przypisaniu B, C, E do Australia, Bangladesz, Chile:\n\n**A** (kawa - 31%, sezam - 15%, żywe zwierzęta - 6%) → to **Etiopia**. Etiopia jest największym producentem kawy w Afryce i ojczyzną kawowca (region Kaffa). Sezam i żywe zwierzęta (bydło, wielbłądy eksportowane do Arabii Saudyjskiej) to kolejne filary eksportu tego kraju rozwijającego się.\n\n**D** (ropa naftowa i jej produkty - 90%) → kraj naftowy. 90% ropy wskazuje na małe państwo mocno uzależnione od ropy, mogłoby to być **Angola**, **Nigeria** lub kraj arabski. Kawa (1%) i ryby eliminują arabski Bliski Wschód - to prawdopodobnie Angola lub podobne państwo afrykańskie posiadające złoża ropy.\n\nPotwierdzamy: A i D nie należą do żadnego z trzech pytanych państw, co weryfikuje nasze przypisanie B→Chile, C→Bangladesz, E→Australia. ✓\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 33, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za trzy poprawne odpowiedzi: Australia - E, Bangladesz - C, Chile - B\n> - **1 pkt** - za dokładnie dwie poprawne odpowiedzi spośród trzech\n> - **0 pkt** - za jedną lub zero poprawnych odpowiedzi\n\n**Co MUSISZ wpisać żeby dostać punkty:** Literę (E, C lub B) obok nazwy państwa. Nie musisz uzasadniać - to zadanie typu \"wpisz literę\". Każda z trzech par jest oceniana osobno, ale punkty przyznawane są za 2 lub 3 poprawne (nie za każdą z osobna).\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌍 **Referencja: struktura eksportu a poziom rozwoju i zasoby naturalne**\n>\n> Kraje rozwinięte bogate w zasoby (Australia, Kanada, Norwegia) eksportują **surowce mineralne** (rudy, węgiel, ropa) lub **produkty rolne wysokiej jakości** - to tzw. *eksport surowcowy* przy wysokim PKB/c.\n>\n> Kraje rozwijające się o dużej populacji i taniej sile roboczej (Bangladesz, Kambodża, Wietnam) eksportują **wyroby przemysłu lekkiego** (odzież, obuwie, zabawki) - etap industrializacji zbliżony do II fazy przejścia demograficznego.\n>\n> Kraje o bogatych złożach jednego surowca (Chile - miedź, Angola - ropa, Arabia Saudyjska - ropa) wykazują **monokulturę eksportową** - jeden surowiec dominuje ponad 50% eksportu.\n\n> 🇦🇺 **Australia - geografia gospodarcza:** Rudy żelaza eksportowane głównie przez porty Port Hedland i Dampier (stan Australia Zachodnia) do Chin. Węgiel z Queenslandu do Japonii, Korei, Indii. Australia ma jeden z najwyższych PKB/c na świecie (≈ 65 000 USD PPP) mimo zależności od eksportu surowców.\n\n> 🇧🇩 **Bangladesz - geografia gospodarcza:** Delta Gangesu i Brahmaputry, kraj nizinny narażony na powodzie cykloniczne. Przemysł garmentowy zatrudnia ok. 4 mln osób (głównie kobiety). Trójkąt Dhaka - Chittagong - Khulna = centrum przemysłowe. Juta uprawiana w deltach rzecznych - Bangladesz dostarcza ok. 70% światowej juty.\n\n> 🇨🇱 **Chile - geografia gospodarcza:** Atacama (na N) - największe na świecie złoża miedzi i azotanów. Centralne Chile (doliny) - intensywne rolnictwo owocowe. Patagonia (na S) - hodowla łososia. Chile należy do OECD - najwyżej rozwinięty kraj Ameryki Płd.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędne przypisanie | Dlaczego nie pasuje |\n| Australia → A | Kawa (31%) i sezam to produkty tropikalne - Australia nie produkuje kawy na eksport. Poza tym żywe zwierzęta (bydło) to typowy eksport afrykański, nie australijski. |\n| Australia → B | Miedź dominująca to Chile, nie Australia. Australia eksportuje rudy żelaza, nie miedź. |\n| Australia → D | 90% ropa naftowa - Australia importuje ropę, nie jest jej głównym eksporterem. |\n| Bangladesz → A | Kawa i sezam nie są produktami Bangladeszu (klimat tropikalny monsunowy sprzyja ryżowi i jucie, nie kawie). |\n| Bangladesz → D | Bangladesz nie posiada istotnych złóż ropy naftowej. |\n| Chile → A | Chile nie jest głównym producentem kawy ani sezamu (uprawy kawowe wymagają klimatu równikowego/podrównikowego). |\n| Chile → E | Rudy żelaza i węgiel to Australia, nie Chile. Chile ma miedź, nie żelazo jako główny metal. |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Pułapka 1:** Mylenie **rud żelaza** (Australia) z **rudami miedzi** (Chile). Oba to kraje górnicze na półkuli południowej, ale mają zupełnie różne zasoby. Klucz: Chile = miedź (Cu), Australia = żelazo (Fe) + węgiel.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2:** Juta jest produkowana w Bangladeszu i Indiach (Bengal Zachodni) - niektórzy uczniowie mylą ją z innymi włóknami (sisal z Afryki Wschodniej, bawełna z USA/Egiptu). Juta + odzież + krewetki = jednoznaczny Bangladesz.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3:** Struktura A (kawa, sezam, żywe zwierzęta) łudząco może kojarzyć się z \"jakimś krajem afrykańskim\", ale nie wolno mylić jej z żadnym z trzech pytanych państw. Australia, Bangladesz i Chile to kraje na różnych kontynentach z bardzo odmiennymi strukturami gospodarcze - żadne z nich nie eksportuje kawy jako głównego towaru.","image":"img/geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-33.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 33. (0-2)
Poniżej podano udział wybranych grup towarów w eksporcie pięciu państw.
A. kawa - 31%, sezam - 15%, żywe zwierzęta - 6%
B. miedź i rudy miedzi - 55%, owoce - 5%, ryby - 5%
C. odzież - 88%, juta i jej wyroby - 2%, krewetki i ryby - 2%
D. ropa naftowa i jej produkty - 90%, ryby i skorupiaki - 3%, kawa - 1%
E. rudy metali (głównie żelaza) - 26%, węgiel kamienny ‒ 17%, wełna ‒ 1%
Na podstawie: W. Mizerski, J. Żukowski, Tablice geograficzne, Warszawa 2014;
www.informatorekonomiczny.msz.gov.pl
Dobierz do podanych państw właściwą strukturę eksportu. Wpisz właściwą literę obok
danego państwa.
Australia Bangladesz Chile
MGE_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 33. (0-2)
IV etap edukacyjny
I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących
[…] gospodarki człowieka oraz wzajemnych
powiązań i zależności w systemie człowiek

\n\n

IV etap edukacyjny
9.13) Zdający analizuje […] strukturę
towarową eksportu […] w wybranych
państwach.
Schemat punktowania
2 p. - za trzy poprawne odpowiedzi.
1 p. - za dwie poprawne odpowiedzi.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.
Poprawne odpowiedzi
E, C, B

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n\n

Sposób 1 - Identyfikacja przez produkt-klucz każdego państwa

\n

Kluczem do rozwiązania jest znajomość jednego charakterystycznego towaru eksportowego dla każdego państwa. Szukamy tzw. "produktu-klucza" - towaru, który jednoznacznie identyfikuje kraj.

\n

Australia → E (rudy metali głównie żelaza - 26%, węgiel kamienny - 17%, wełna - 1%)

\n

Australia jest światowym liderem eksportu rud żelaza (głównie do Chin - Pilbara w Australii Zachodniej) oraz jednym z największych eksporterów węgla kamiennego (Queenslandzkie zagłębia węglowe). Wełna to historyczny produkt australijski - kraj od XIX w. ma jedną z największych populacji owiec na świecie ("Australia jedzie na grzbiecie owcy" - stare powiedzenie). Struktura E to klasyczny eksport surowcowy rozwiniętego kraju bogatego w zasoby naturalne.

\n

Bangladesz → C (odzież - 88%, juta i jej wyroby - 2%, krewetki i ryby - 2%)

\n

Aż 88% eksportu to odzież - to absolutnie jednoznaczna identyfikacja Bangladeszu, który jest drugim po Chinach eksporterem odzieży na świecie. Tysiące fabryk garmentowych w Dhace pracują dla globalnych marek (H&M, Zara, Gap). Juta to drugi klucz - Bangladesz (wraz z indyjskim Bengalem Zachodnim) to historycznie główny region uprawy i przetwórstwa juty ("złote włókno Bengalu"). Krewetki i ryby z delty Gangesu i Brahmaputry dopełniają obraz.

\n

Chile → B (miedź i rudy miedzi - 55%, owoce - 5%, ryby - 5%)

\n

55% eksportu to miedź i rudy miedzi - Chile jest największym producentem miedzi na świecie (ok. 25-27% globalnej produkcji). Kopalnia Escondida to największa odkrywkowa kopalnia miedzi na Ziemi. Owoce (winogrona, jagody, awokado) to produkt chillijskich dolin andyjskich eksportowany do Europy i USA. Ryby z Oceanu Spokojnego (mączka rybna, łosoś hodowlany) uzupełniają eksport.

\n

Sposób 2 - Eliminacja (identyfikacja państw A i D, które nie są pytane)

\n

Sprawdzamy, które litery ZOSTAJĄ po przypisaniu B, C, E do Australia, Bangladesz, Chile:

\n

A (kawa - 31%, sezam - 15%, żywe zwierzęta - 6%) → to Etiopia. Etiopia jest największym producentem kawy w Afryce i ojczyzną kawowca (region Kaffa). Sezam i żywe zwierzęta (bydło, wielbłądy eksportowane do Arabii Saudyjskiej) to kolejne filary eksportu tego kraju rozwijającego się.

\n

D (ropa naftowa i jej produkty - 90%) → kraj naftowy. 90% ropy wskazuje na małe państwo mocno uzależnione od ropy, mogłoby to być Angola, Nigeria lub kraj arabski. Kawa (1%) i ryby eliminują arabski Bliski Wschód - to prawdopodobnie Angola lub podobne państwo afrykańskie posiadające złoża ropy.

\n

Potwierdzamy: A i D nie należą do żadnego z trzech pytanych państw, co weryfikuje nasze przypisanie B→Chile, C→Bangladesz, E→Australia. ✓

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 33, max 2 pkt):
- 2 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi: Australia - E, Bangladesz - C, Chile - B
- 1 pkt - za dokładnie dwie poprawne odpowiedzi spośród trzech
- 0 pkt - za jedną lub zero poprawnych odpowiedzi
\n

Co MUSISZ wpisać żeby dostać punkty: Literę (E, C lub B) obok nazwy państwa. Nie musisz uzasadniać - to zadanie typu "wpisz literę". Każda z trzech par jest oceniana osobno, ale punkty przyznawane są za 2 lub 3 poprawne (nie za każdą z osobna).

\n

Wzory i referencje

\n
🌍 Referencja: struktura eksportu a poziom rozwoju i zasoby naturalne

Kraje rozwinięte bogate w zasoby (Australia, Kanada, Norwegia) eksportują surowce mineralne (rudy, węgiel, ropa) lub produkty rolne wysokiej jakości - to tzw. eksport surowcowy przy wysokim PKB/c.

Kraje rozwijające się o dużej populacji i taniej sile roboczej (Bangladesz, Kambodża, Wietnam) eksportują wyroby przemysłu lekkiego (odzież, obuwie, zabawki) - etap industrializacji zbliżony do II fazy przejścia demograficznego.

Kraje o bogatych złożach jednego surowca (Chile - miedź, Angola - ropa, Arabia Saudyjska - ropa) wykazują monokulturę eksportową - jeden surowiec dominuje ponad 50% eksportu.
\n
🇦🇺 Australia - geografia gospodarcza: Rudy żelaza eksportowane głównie przez porty Port Hedland i Dampier (stan Australia Zachodnia) do Chin. Węgiel z Queenslandu do Japonii, Korei, Indii. Australia ma jeden z najwyższych PKB/c na świecie (≈ 65 000 USD PPP) mimo zależności od eksportu surowców.
\n
🇧🇩 Bangladesz - geografia gospodarcza: Delta Gangesu i Brahmaputry, kraj nizinny narażony na powodzie cykloniczne. Przemysł garmentowy zatrudnia ok. 4 mln osób (głównie kobiety). Trójkąt Dhaka - Chittagong - Khulna = centrum przemysłowe. Juta uprawiana w deltach rzecznych - Bangladesz dostarcza ok. 70% światowej juty.
\n
🇨🇱 Chile - geografia gospodarcza: Atacama (na N) - największe na świecie złoża miedzi i azotanów. Centralne Chile (doliny) - intensywne rolnictwo owocowe. Patagonia (na S) - hodowla łososia. Chile należy do OECD - najwyżej rozwinięty kraj Ameryki Płd.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Błędne przypisanie | Dlaczego nie pasuje |
| Australia → A | Kawa (31%) i sezam to produkty tropikalne - Australia nie produkuje kawy na eksport. Poza tym żywe zwierzęta (bydło) to typowy eksport afrykański, nie australijski. |
| Australia → B | Miedź dominująca to Chile, nie Australia. Australia eksportuje rudy żelaza, nie miedź. |
| Australia → D | 90% ropa naftowa - Australia importuje ropę, nie jest jej głównym eksporterem. |
| Bangladesz → A | Kawa i sezam nie są produktami Bangladeszu (klimat tropikalny monsunowy sprzyja ryżowi i jucie, nie kawie). |
| Bangladesz → D | Bangladesz nie posiada istotnych złóż ropy naftowej. |
| Chile → A | Chile nie jest głównym producentem kawy ani sezamu (uprawy kawowe wymagają klimatu równikowego/podrównikowego). |
| Chile → E | Rudy żelaza i węgiel to Australia, nie Chile. Chile ma miedź, nie żelazo jako główny metal. |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Pułapka 1: Mylenie rud żelaza (Australia) z rudami miedzi (Chile). Oba to kraje górnicze na półkuli południowej, ale mają zupełnie różne zasoby. Klucz: Chile = miedź (Cu), Australia = żelazo (Fe) + węgiel.
\n
⚠️ Pułapka 2: Juta jest produkowana w Bangladeszu i Indiach (Bengal Zachodni) - niektórzy uczniowie mylą ją z innymi włóknami (sisal z Afryki Wschodniej, bawełna z USA/Egiptu). Juta + odzież + krewetki = jednoznaczny Bangladesz.
\n
⚠️ Pułapka 3: Struktura A (kawa, sezam, żywe zwierzęta) łudząco może kojarzyć się z "jakimś krajem afrykańskim", ale nie wolno mylić jej z żadnym z trzech pytanych państw. Australia, Bangladesz i Chile to kraje na różnych kontynentach z bardzo odmiennymi strukturami gospodarcze - żadne z nich nie eksportuje kawy jako głównego towaru.
"}]}