{"id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/4.1","paper_id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"4.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nNa obszarze występowania wieloletniej zmarzliny o charakterze ciągłym są położone\nA. dokładnie trzy miejscowości: Dikson, Krasnojarsk, Wierchojańsk.\nB. dokładnie trzy miejscowości: Bergen, Dikson, Wierchojańsk.\nC. dokładnie dwie miejscowości: Dikson, Wierchojańsk.\nD. dokładnie dwie miejscowości: Bergen, Dikson.","answer":"C","answer_text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej\n[…].\nIV etap edukacyjny\n4.11) Zdający wskazuje na mapach zasięg\nobszarów współcześnie zlodzonych […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawna odpowiedź\nC.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**C. dokładnie dwie miejscowości: Dikson, Wierchojańsk.**\n\n## Sposób 1 - Analiza średniej rocznej temperatury powietrza\n\nKluczowy warunek podany w informacji wstępnej:\n\n> Wieloletnia zmarzlina **ciągła** → średnia roczna temperatura powietrza **poniżej -5 °C**.\n\nSprawdzamy każdą z pięciu stacji:\n\n| Stacja | Szerokość geogr. | Typ klimatu | Śr. roczna temp. | Ciągła zmarzlina? |\n| **Bergen** | ok. 60°N, Norwegia Zachodnia | Cfb - morski | ok. **+7 °C** | ❌ nie |\n| **Dikson** | ok. 73°N, wybrzeże Morza Karskiego | Arktyczny kontynentalny | ok. **-11 °C** | ✅ **tak** |\n| **Wierchojańsk** | ok. 67-68°N, Syberia Wsch. | Subarktyczny skrajnie kontynentalny | ok. **-15 °C** | ✅ **tak** |\n| **Saratów** | ok. 51°N, dorzecze Wołgi | Umiarkowany kontynentalny | ok. **+6 °C** | ❌ nie |\n| **Krasnojarsk** | ok. 56°N, środkowa Syberia | Kontynentalny umiarkowany | ok. **0 do +1 °C** | ❌ nie |\n\n**Wniosek:** Warunek T_śr.roczna < -5 °C spełniają wyłącznie **Dikson** i **Wierchojańsk** → odpowiedź **C**.\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez szerokość geograficzną i przekrój z rysunku\n\nZ przekroju w arkuszu odczytujemy:\n- Na **74°N** zmarzlina ciągła sięga aż 430 m - obszar głęboko w strefie ciągłej.\n- Na **65°N** zmarzlina wynosi ok. 50 m - jeszcze w strefie ciągłej, ale cieńsza.\n- Na **60°N** pojawiają się jedynie płaty płytkiej zmarzliny - to już strefa **nieciągła lub wyspowa**.\n\nTeraz nakładamy stacje:\n- **Dikson** (~73°N) → w pobliżu maksimum przekroju → strefa **ciągła** ✅\n- **Wierchojańsk** (~68°N) → powyżej granicy 65°N z przekroju → strefa **ciągła** ✅\n- **Krasnojarsk** (~56°N) → wyraźnie poniżej linii 60°N z przekroju → strefa **bez zmarzliny lub wyspowa** ❌\n- **Bergen** i **Saratów** → jeszcze niższe szerokości, klimat zdecydowanie cieplejszy ❌\n\nOba sposoby prowadzą do tego samego wyniku: **C**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - zaznaczenie odpowiedzi **C**\n> - **0 pkt** - każda inna odpowiedź lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane:** wyłącznie C - zadanie zamknięte, nie ma wariantów.\n> **Wykluczone:** A, B, D - niezależnie od uzasadnienia.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌡️ **Kryterium ciągłej zmarzliny (z treści zadania):** średnia roczna temperatura powietrza **T_śr < -5 °C**. To warunek podany wprost w arkuszu - nie musisz go znać z pamięci, wystarczy go uważnie przeczytać i zastosować do konkretnych stacji.\n\n> 🗺️ **Lokalizacja Wierchojańska:** miasto w Jakucji (Rosja), ok. 67°43'N. Znane jako jedno z najzimniejszych zamieszkałych miejsc na Ziemi; rekordy mrozów -67,8 °C. Klimat **Dfd** (subarktyczny, skrajnie kontynentalny). Amplituda roczna temperatury przekracza 60 °C. Idealne miejsce ciągłej zmarzliny.\n\n> 🗺️ **Lokalizacja Dikson:** archipelag Dikson na wybrzeżu Morza Karskiego, ok. 73°30'N, w pobliżu delty Jeniseju. Klimat arktyczny; przez 9 miesięcy pokrywa śnieżna. T_śr.roczna ok. -11 °C.\n\n> 🗺️ **Krasnojarsk (56°N):** wielkie miasto przemysłowe na Syberii, ale leży w dolinie Jeniseju, klimat kontynentalny złagodzony - T_śr.roczna ok. 0…+1 °C. Nie spełnia kryterium ciągłej zmarzliny; mogą tu występować wyspy zmarzliny, ale nie zmarzlina ciągła.\n\nW tym zadaniu NIE stosujemy wzoru matematycznego - wystarczy znajomość kryterium temperaturowego + lokalizacji geograficznych stacji.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |\n| **A** | Dikson, Krasnojarsk, Wierchojańsk (3 stacje) | Typowy błąd: **mylne zakwalifikowanie Krasnojarsk** jako stacji syberyjskiej = automatycznie zmarzlina. Krasnojarsk leży na 56°N z T_śr ≈ 0°C - nie spełnia kryterium -5°C dla ciągłej zmarzliny. |\n| **B** | Bergen, Dikson, Wierchojańsk (3 stacje) | Typowy błąd: **pomylenie Bergen z Bergenem w Arktyce** lub skojarzenie \"Skandynawia = zimno = zmarzlina\". Bergen leży na wybrzeżu Morza Północnego pod wpływem Golfsztromu; klimat Cfb, T_śr ≈ +7 °C - brak zmarzliny. |\n| **D** | Bergen, Dikson (2 stacje) | Typowy błąd: **pominięcie Wierchojańsk** (może nieznana lokalizacja) + włączenie Bergen z powodu skojarzenia \"Skandynawia = zimno\". |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Pułapka 1: Krasnojarsk = Syberia = zmarzlina.** To skojarzenie jest błędne. Krasnojarsk jest dużym miastem syberyjskim, ale leży na niskiej szerokości (~56°N) i ma T_śr.roczną bliską 0°C - nie spełnia kryterium ciągłej zmarzliny.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2: Bergen = Skandynawia = zimno.** Bergen leży na zachodnim wybrzeżu Norwegii, ogrzewanym przez Prąd Północnoatlantycki (Golfsztrom). Klimat jest tu **ciepły i wilgotny morski** - najcieplejsze miasto Skandynawii w zimie. Śr. roczna temperatura ok. +7-8 °C.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3: nieciągła ≠ ciągła.** Zadanie pyta o zmarzlinę **ciągłą** (T < -5 °C). Zmarzlina **nieciągła/wyspowa** (T od -4 do -1 °C) to inny typ - stacje w tej strefie (np. fragmenty Syberii centralnej) NIE zaliczają się do odpowiedzi.","image":"img/geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-4.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 4.1. (0-1)
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Na obszarze występowania wieloletniej zmarzliny o charakterze ciągłym są położone
A. dokładnie trzy miejscowości: Dikson, Krasnojarsk, Wierchojańsk.
B. dokładnie trzy miejscowości: Bergen, Dikson, Wierchojańsk.
C. dokładnie dwie miejscowości: Dikson, Wierchojańsk.
D. dokładnie dwie miejscowości: Bergen, Dikson.

","answer_text_html":"

Zadanie 4.1. (0-1)
IV etap edukacyjny
IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz
prezentowanie informacji na podstawie
różnych źródeł informacji geograficznej
[…].
IV etap edukacyjny
4.11) Zdający wskazuje na mapach zasięg
obszarów współcześnie zlodzonych […].
Schemat punktowania
1 p. - za poprawną odpowiedź.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Poprawna odpowiedź
C.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

C. dokładnie dwie miejscowości: Dikson, Wierchojańsk.

\n

Sposób 1 - Analiza średniej rocznej temperatury powietrza

\n

Kluczowy warunek podany w informacji wstępnej:

\n
Wieloletnia zmarzlina ciągła → średnia roczna temperatura powietrza poniżej -5 °C.
\n

Sprawdzamy każdą z pięciu stacji:

\n

| Stacja | Szerokość geogr. | Typ klimatu | Śr. roczna temp. | Ciągła zmarzlina? |
| Bergen | ok. 60°N, Norwegia Zachodnia | Cfb - morski | ok. +7 °C | ❌ nie |
| Dikson | ok. 73°N, wybrzeże Morza Karskiego | Arktyczny kontynentalny | ok. -11 °C | ✅ tak |
| Wierchojańsk | ok. 67-68°N, Syberia Wsch. | Subarktyczny skrajnie kontynentalny | ok. -15 °C | ✅ tak |
| Saratów | ok. 51°N, dorzecze Wołgi | Umiarkowany kontynentalny | ok. +6 °C | ❌ nie |
| Krasnojarsk | ok. 56°N, środkowa Syberia | Kontynentalny umiarkowany | ok. 0 do +1 °C | ❌ nie |

\n

Wniosek: Warunek T_śr.roczna < -5 °C spełniają wyłącznie Dikson i Wierchojańsk → odpowiedź C.

\n

Sposób 2 - Weryfikacja przez szerokość geograficzną i przekrój z rysunku

\n

Z przekroju w arkuszu odczytujemy:

\n\n

Teraz nakładamy stacje:

\n\n

Oba sposoby prowadzą do tego samego wyniku: C.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - zaznaczenie odpowiedzi C
- 0 pkt - każda inna odpowiedź lub brak odpowiedzi

Akceptowane: wyłącznie C - zadanie zamknięte, nie ma wariantów.
Wykluczone: A, B, D - niezależnie od uzasadnienia.
\n

Wzory i referencje

\n
🌡️ Kryterium ciągłej zmarzliny (z treści zadania): średnia roczna temperatura powietrza T_śr < -5 °C. To warunek podany wprost w arkuszu - nie musisz go znać z pamięci, wystarczy go uważnie przeczytać i zastosować do konkretnych stacji.
\n
🗺️ Lokalizacja Wierchojańska: miasto w Jakucji (Rosja), ok. 67°43'N. Znane jako jedno z najzimniejszych zamieszkałych miejsc na Ziemi; rekordy mrozów -67,8 °C. Klimat Dfd (subarktyczny, skrajnie kontynentalny). Amplituda roczna temperatury przekracza 60 °C. Idealne miejsce ciągłej zmarzliny.
\n
🗺️ Lokalizacja Dikson: archipelag Dikson na wybrzeżu Morza Karskiego, ok. 73°30'N, w pobliżu delty Jeniseju. Klimat arktyczny; przez 9 miesięcy pokrywa śnieżna. T_śr.roczna ok. -11 °C.
\n
🗺️ Krasnojarsk (56°N): wielkie miasto przemysłowe na Syberii, ale leży w dolinie Jeniseju, klimat kontynentalny złagodzony - T_śr.roczna ok. 0…+1 °C. Nie spełnia kryterium ciągłej zmarzliny; mogą tu występować wyspy zmarzliny, ale nie zmarzlina ciągła.
\n

W tym zadaniu NIE stosujemy wzoru matematycznego - wystarczy znajomość kryterium temperaturowego + lokalizacji geograficznych stacji.

\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |
| A | Dikson, Krasnojarsk, Wierchojańsk (3 stacje) | Typowy błąd: mylne zakwalifikowanie Krasnojarsk jako stacji syberyjskiej = automatycznie zmarzlina. Krasnojarsk leży na 56°N z T_śr ≈ 0°C - nie spełnia kryterium -5°C dla ciągłej zmarzliny. |
| B | Bergen, Dikson, Wierchojańsk (3 stacje) | Typowy błąd: pomylenie Bergen z Bergenem w Arktyce lub skojarzenie "Skandynawia = zimno = zmarzlina". Bergen leży na wybrzeżu Morza Północnego pod wpływem Golfsztromu; klimat Cfb, T_śr ≈ +7 °C - brak zmarzliny. |
| D | Bergen, Dikson (2 stacje) | Typowy błąd: pominięcie Wierchojańsk (może nieznana lokalizacja) + włączenie Bergen z powodu skojarzenia "Skandynawia = zimno". |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Pułapka 1: Krasnojarsk = Syberia = zmarzlina. To skojarzenie jest błędne. Krasnojarsk jest dużym miastem syberyjskim, ale leży na niskiej szerokości (~56°N) i ma T_śr.roczną bliską 0°C - nie spełnia kryterium ciągłej zmarzliny.
\n
⚠️ Pułapka 2: Bergen = Skandynawia = zimno. Bergen leży na zachodnim wybrzeżu Norwegii, ogrzewanym przez Prąd Północnoatlantycki (Golfsztrom). Klimat jest tu ciepły i wilgotny morski - najcieplejsze miasto Skandynawii w zimie. Śr. roczna temperatura ok. +7-8 °C.
\n
⚠️ Pułapka 3: nieciągła ≠ ciągła. Zadanie pyta o zmarzlinę ciągłą (T < -5 °C). Zmarzlina nieciągła/wyspowa (T od -4 do -1 °C) to inny typ - stacje w tej strefie (np. fragmenty Syberii centralnej) NIE zaliczają się do odpowiedzi.
"}]}