{"id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/4.2","paper_id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"4.2","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.2. (0-2)\nPoniższe klimatogramy wykonano dla czterech spośród pięciu stacji meteorologicznych\nzaznaczonych na mapie.\nA\nB\n°C mm\n°C mm\nC\nD\n°C mm\n°C mm\nNa podstawie: klimadiagramme.de\nPodanym stacjom meteorologicznym przyporządkuj klimatogramy, wybrane spośród\noznaczonych literami A-D.\nDikson Saratów Wierchojańsk\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n4.1.\n4.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.2. (0-2)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego […].\nIV etap edukacyjny\n1.5) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne […]\nmiędzy wybranymi elementami środowiska\nprzyrodniczego […].\n3.5) Zdający rozpoznaje strefę klimatyczną\ni typ klimatu na podstawie rocznego przebiegu\ntemperatury powietrza i sum opadów.\nSchemat punktowania\n2 p. - za trzy poprawne odpowiedzi.\n1 p. - za dwie poprawne odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPoprawne odpowiedzi\nDikson ‒ B, Saratów ‒ A, Wierchojańsk ‒ D","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stacja | Klimatogram |\n| Dikson | **B** |\n| Saratów | **A** |\n| Wierchojańsk | **D** |\n\nKlimatogram **C** nie jest przyporządkowany żadnej z trzech stacji (pozostaje nieużyty).\n\n## Sposób 1 - Analiza klimatologiczna każdej stacji z osobna\n\n### Dikson → B\n\n**Dikson** leży na wybrzeżu **Morza Karskiego**, na Półwyspie Tajmyr, ok. \\(73^\\circ\\) N. To jedna z najbardziej wysuniętych na północ zamieszkałych stacji meteorologicznych w Rosji.\n\nKluczowe cechy klimatu:\n- Bardzo długa, surowa zima arktyczna - ale stacja nadmorska, więc ocean Arktyczny łagodzi najsilniejsze mrozy nieco bardziej niż stacje lądowe o tej samej szerokości.\n- Lato krótkie i chłodne - temperatura lipca nieprzekraczająca ok. +10 °C, bo Słońce ma ograniczoną moc grzewczą na \\(\\varphi = 73^\\circ\\) N.\n- Opady niskie i równomierne (klimat arktyczny suchy).\n\n**Klimatogram B**: styczeń ok. \\(-25\\) °C, lipiec ok. \\(+10\\) °C, opady małe → **pasuje do Diksonu**.\n\n### Saratów → A\n\n**Saratów** leży w południowej Rosji, nad Wołgą, ok. \\(51^\\circ\\) N. Klimat **umiarkowany kontynentalny** (typ Dfb/Dfa wg Köppena), ale zdecydowanie łagodniejszy od stacji syberyjskich. Kontynentalizm przejawia się w:\n- Mroźnej, ale nie ekstremalnej zimie (styczeń ok. \\(-10\\) do \\(-13\\) °C).\n- Gorącym lecie (lipiec ok. \\(+22\\) do \\(+24\\) °C).\n- Opadach umiarkowanych, z niewielką przewagą w lecie.\n\n**Klimatogram A**: styczeń ok. \\(-10\\) °C, lipiec ok. \\(+20\\) °C, opady umiarkowane całoroczne → **pasuje do Saratowa**.\n\n### Wierchojańsk → D\n\n**Wierchojańsk** leży w Jakucji (Syberia Wschodnia), ok. \\(67^\\circ\\) N, w głębi kontynentu. Uchodzi za jedno z **zimniejszych stale zamieszkanych miejsc na Ziemi** - mrozy sięgają \\(-50\\) °C i poniżej. Przyczyną jest:\n- Głęboka kontynentalizm: brak oceanicznego efektu łagodzącego.\n- Kotlinny układ terenu (chłodne powietrze spływa i kumuluje się w dolinie).\n- Antycyklon syberyjski zimą: wypromieniowanie energii bez chmur.\n\nLato krótkie, stosunkowo ciepłe (lipiec ok. \\(+15\\) °C - duże nasłonecznienie przy dniu polarnym), ale opady minimalne przez cały rok.\n\n**Klimatogram D**: styczeń ok. \\(-45\\) °C, lipiec ok. \\(+15\\) °C, opady znikome → **pasuje do Wierchojańska** (klimat skrajnie kontynentalny, typ Dfd wg Köppena).\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez ekstrema termiczne\n\nMając 4 klimatogramy i 3 stacje, najpierw wyeliminuj ekstrema:\n\n1. **Najniższa temperatura stycznia** to klimatogram **D** (\\(-45\\) °C) → jedyna stacja z tak skrajnym mrozem to Wierchojańsk (Syberia Wschodnia, efekt kotliny + antycyklon syberyjski). ✓\n\n2. **Najwyższa temperatura lata** przy jednocześnie umiarkowanej zimie - klimatogram **A** (\\(-10\\) °C / \\(+20\\) °C) → Saratów (\\(51^\\circ\\) N, Europejska Rosja, kontynentalizm umiarkowany). ✓\n\n3. **Zostaje klimatogram B** (\\(-25\\) °C / \\(+10\\) °C) → Dikson (Arktyk nadmorski, chłodne lato, mniejszy mróz niż Wierchojańsk). ✓\n\n4. **Klimatogram C** (\\(-15\\) °C / \\(+20\\) °C, opady letnie) - nie pasuje do żadnej z trzech stacji → pozostaje **nieprzyporządkowany**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4.2, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za trzy poprawne przyporządkowania: Dikson - B, Saratów - A, Wierchojańsk - D.\n> - **1 pkt** - za dokładnie dwa poprawne przyporządkowania.\n> - **0 pkt** - za jedno poprawne przyporządkowanie lub brak poprawnych.\n>\n> **Uwaga:** każda odpowiedź to tylko litera (A/B/C/D) - nie ma punktów cząstkowych za uzasadnienie. Wystarczy wpisać poprawną literę.\n\n## Wzory i referencje\n\n📐 **Klasyfikacja Köppena - typy klimatu stacji:**\n- **Dikson**: typ **ET/EF** (arktyczny, nadmorski) - T_lato ≈ +10 °C, T_zima ≈ \\(-25\\) °C.\n- **Saratów**: typ **Dfb/Dfa** (umiarkowany kontynentalny) - T_lato > +10 °C, T_zima \\(-3\\) do \\(-15\\) °C.\n- **Wierchojańsk**: typ **Dfd** (skrajnie kontynentalny, subarktyczny) - T_zima poniżej \\(-38\\) °C.\n\n📐 **Amplituda roczna temperatury** = T_lipiec - T_styczeń:\n- Dikson: \\(+10 - (-25) = 35\\) °C (arktyczna amplituda, ocean łagodzi zimę)\n- Saratów: \\(+20 - (-10) = 30\\) °C (umiarkowana amplituda kontynentalna)\n- Wierchojańsk: \\(+15 - (-45) = 60\\) °C - **rekordowa amplituda roczna na Ziemi** (ok. 63 °C), charakterystyczna cecha Jakucji.\n\n📐 **Efekt kotliny (Wierchojańsk)**: dolina otoczona wzniesieniami → bezwietrzność, radiacyjne wypromieniowanie ciepła zimą, gromadzenie zimnego powietrza → mrozy skrajne.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędna próba | Klimatogram | Dlaczego nie pasuje |\n| Dikson → A | A (-10 °C / +20 °C) | Dikson leży w Arktyce (73° N) - lato TAM nie osiąga +20 °C; A odpowiada strefie ok. 50° N |\n| Dikson → D | D (-45 °C / +15 °C) | Dikson jest nadmorski - morze Karskie łagodzi zimę; -45 °C to Syberia lądowa |\n| Saratów → C | C (-15 °C / +20 °C, opady letnie) | Saratów ma łagodniejszą zimę (ok. -10 °C); C bardziej pasuje do środkowej Syberii |\n| Wierchojańsk → C | C (-15 °C / +20 °C) | Zima -15 °C to zdecydowanie za ciepło dla Wierchojańska; tam styczeń to ok. -47 °C |\n| Saratów → B | B (-25 °C / +10 °C) | Saratów (51° N) ma lato ok. +22 °C, a nie +10 °C; B to klimat arktyczny Diksonu |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Pułapka 1:** Mylenie Diksonu z Wierchojańskiem. Obydwie stacje są bardzo zimne, ale Dikson to **stacja nadmorska** - ocean Arktyczny łagodzi mrozy i chłodzi lato. Wierchojańsk to **lądowa kotlina syberyjska** - dlatego zimę ma dramatycznie mroźniejszą (-45 °C), a lato stosunkowo cieplejsze (+15 °C) niż Dikson.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2:** Klimatogram C pozostaje nieużyty - zadanie mówi \"cztery spośród pięciu stacji\", więc zawsze jeden klimatogram jest \"zapasowy\". Nie wpadaj w pułapkę i nie przypisuj siłą klimatogramu C żadnej stacji.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3:** Amplituda roczna jako kryterium diagnostyczne. Wierchojańsk ma amplitudę ok. 60 °C - to wartość spotykana TYLKO w Jakucji. Jeśli widzisz na klimatogramie tak ogromną rozpiętość, to prawie pewne, że to Wierchojańsk lub podobna stacja syberyjska.","image":"img/geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-4.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 4.2. (0-2)<br>Poniższe klimatogramy wykonano dla czterech spośród pięciu stacji meteorologicznych<br>zaznaczonych na mapie.<br>A<br>B<br>°C mm<br>°C mm<br>C<br>D<br>°C mm<br>°C mm<br>Na podstawie: klimadiagramme.de<br>Podanym stacjom meteorologicznym przyporządkuj klimatogramy, wybrane spośród<br>oznaczonych literami A-D.<br>Dikson Saratów Wierchojańsk<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>4.1.<br>4.2.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>2<br>Uzyskana liczba pkt<br>MGE_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 4.2. (0-2)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>środowiska przyrodniczego […].<br>IV etap edukacyjny<br>1.5) Zdający formułuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne […]<br>między wybranymi elementami środowiska<br>przyrodniczego […].<br>3.5) Zdający rozpoznaje strefę klimatyczną<br>i typ klimatu na podstawie rocznego przebiegu<br>temperatury powietrza i sum opadów.<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za trzy poprawne odpowiedzi.<br>1 p. - za dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.<br>Poprawne odpowiedzi<br>Dikson ‒ B, Saratów ‒ A, Wierchojańsk ‒ D</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stacja | Klimatogram |<br>| Dikson | <strong>B</strong> |<br>| Saratów | <strong>A</strong> |<br>| Wierchojańsk | <strong>D</strong> |</p>\n<p>Klimatogram <strong>C</strong> nie jest przyporządkowany żadnej z trzech stacji (pozostaje nieużyty).</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza klimatologiczna każdej stacji z osobna</h4>\n<h5>Dikson → B</h5>\n<p><strong>Dikson</strong> leży na wybrzeżu <strong>Morza Karskiego</strong>, na Półwyspie Tajmyr, ok. \\(73^\\circ\\) N. To jedna z najbardziej wysuniętych na północ zamieszkałych stacji meteorologicznych w Rosji.</p>\n<p>Kluczowe cechy klimatu:</p>\n<ul><li>Bardzo długa, surowa zima arktyczna - ale stacja nadmorska, więc ocean Arktyczny łagodzi najsilniejsze mrozy nieco bardziej niż stacje lądowe o tej samej szerokości.</li><li>Lato krótkie i chłodne - temperatura lipca nieprzekraczająca ok. +10 °C, bo Słońce ma ograniczoną moc grzewczą na \\(\\varphi = 73^\\circ\\) N.</li><li>Opady niskie i równomierne (klimat arktyczny suchy).</li></ul>\n<p><strong>Klimatogram B</strong>: styczeń ok. \\(-25\\) °C, lipiec ok. \\(+10\\) °C, opady małe → <strong>pasuje do Diksonu</strong>.</p>\n<h5>Saratów → A</h5>\n<p><strong>Saratów</strong> leży w południowej Rosji, nad Wołgą, ok. \\(51^\\circ\\) N. Klimat <strong>umiarkowany kontynentalny</strong> (typ Dfb/Dfa wg Köppena), ale zdecydowanie łagodniejszy od stacji syberyjskich. Kontynentalizm przejawia się w:</p>\n<ul><li>Mroźnej, ale nie ekstremalnej zimie (styczeń ok. \\(-10\\) do \\(-13\\) °C).</li><li>Gorącym lecie (lipiec ok. \\(+22\\) do \\(+24\\) °C).</li><li>Opadach umiarkowanych, z niewielką przewagą w lecie.</li></ul>\n<p><strong>Klimatogram A</strong>: styczeń ok. \\(-10\\) °C, lipiec ok. \\(+20\\) °C, opady umiarkowane całoroczne → <strong>pasuje do Saratowa</strong>.</p>\n<h5>Wierchojańsk → D</h5>\n<p><strong>Wierchojańsk</strong> leży w Jakucji (Syberia Wschodnia), ok. \\(67^\\circ\\) N, w głębi kontynentu. Uchodzi za jedno z <strong>zimniejszych stale zamieszkanych miejsc na Ziemi</strong> - mrozy sięgają \\(-50\\) °C i poniżej. Przyczyną jest:</p>\n<ul><li>Głęboka kontynentalizm: brak oceanicznego efektu łagodzącego.</li><li>Kotlinny układ terenu (chłodne powietrze spływa i kumuluje się w dolinie).</li><li>Antycyklon syberyjski zimą: wypromieniowanie energii bez chmur.</li></ul>\n<p>Lato krótkie, stosunkowo ciepłe (lipiec ok. \\(+15\\) °C - duże nasłonecznienie przy dniu polarnym), ale opady minimalne przez cały rok.</p>\n<p><strong>Klimatogram D</strong>: styczeń ok. \\(-45\\) °C, lipiec ok. \\(+15\\) °C, opady znikome → <strong>pasuje do Wierchojańska</strong> (klimat skrajnie kontynentalny, typ Dfd wg Köppena).</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez ekstrema termiczne</h4>\n<p>Mając 4 klimatogramy i 3 stacje, najpierw wyeliminuj ekstrema:</p>\n<ol><li><strong>Najniższa temperatura stycznia</strong> to klimatogram <strong>D</strong> (\\(-45\\) °C) → jedyna stacja z tak skrajnym mrozem to Wierchojańsk (Syberia Wschodnia, efekt kotliny + antycyklon syberyjski). ✓</li></ol>\n<ol><li><strong>Najwyższa temperatura lata</strong> przy jednocześnie umiarkowanej zimie - klimatogram <strong>A</strong> (\\(-10\\) °C / \\(+20\\) °C) → Saratów (\\(51^\\circ\\) N, Europejska Rosja, kontynentalizm umiarkowany). ✓</li></ol>\n<ol><li><strong>Zostaje klimatogram B</strong> (\\(-25\\) °C / \\(+10\\) °C) → Dikson (Arktyk nadmorski, chłodne lato, mniejszy mróz niż Wierchojańsk). ✓</li></ol>\n<ol><li><strong>Klimatogram C</strong> (\\(-15\\) °C / \\(+20\\) °C, opady letnie) - nie pasuje do żadnej z trzech stacji → pozostaje <strong>nieprzyporządkowany</strong>.</li></ol>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4.2, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - za trzy poprawne przyporządkowania: Dikson - B, Saratów - A, Wierchojańsk - D.<br>- <strong>1 pkt</strong> - za dokładnie dwa poprawne przyporządkowania.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za jedno poprawne przyporządkowanie lub brak poprawnych.<br><br><strong>Uwaga:</strong> każda odpowiedź to tylko litera (A/B/C/D) - nie ma punktów cząstkowych za uzasadnienie. Wystarczy wpisać poprawną literę.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>📐 <strong>Klasyfikacja Köppena - typy klimatu stacji:</strong></p>\n<ul><li><strong>Dikson</strong>: typ <strong>ET/EF</strong> (arktyczny, nadmorski) - T_lato ≈ +10 °C, T_zima ≈ \\(-25\\) °C.</li><li><strong>Saratów</strong>: typ <strong>Dfb/Dfa</strong> (umiarkowany kontynentalny) - T_lato &gt; +10 °C, T_zima \\(-3\\) do \\(-15\\) °C.</li><li><strong>Wierchojańsk</strong>: typ <strong>Dfd</strong> (skrajnie kontynentalny, subarktyczny) - T_zima poniżej \\(-38\\) °C.</li></ul>\n<p>📐 <strong>Amplituda roczna temperatury</strong> = T_lipiec - T_styczeń:</p>\n<ul><li>Dikson: \\(+10 - (-25) = 35\\) °C (arktyczna amplituda, ocean łagodzi zimę)</li><li>Saratów: \\(+20 - (-10) = 30\\) °C (umiarkowana amplituda kontynentalna)</li><li>Wierchojańsk: \\(+15 - (-45) = 60\\) °C - <strong>rekordowa amplituda roczna na Ziemi</strong> (ok. 63 °C), charakterystyczna cecha Jakucji.</li></ul>\n<p>📐 <strong>Efekt kotliny (Wierchojańsk)</strong>: dolina otoczona wzniesieniami → bezwietrzność, radiacyjne wypromieniowanie ciepła zimą, gromadzenie zimnego powietrza → mrozy skrajne.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędna próba | Klimatogram | Dlaczego nie pasuje |<br>| Dikson → A | A (-10 °C / +20 °C) | Dikson leży w Arktyce (73° N) - lato TAM nie osiąga +20 °C; A odpowiada strefie ok. 50° N |<br>| Dikson → D | D (-45 °C / +15 °C) | Dikson jest nadmorski - morze Karskie łagodzi zimę; -45 °C to Syberia lądowa |<br>| Saratów → C | C (-15 °C / +20 °C, opady letnie) | Saratów ma łagodniejszą zimę (ok. -10 °C); C bardziej pasuje do środkowej Syberii |<br>| Wierchojańsk → C | C (-15 °C / +20 °C) | Zima -15 °C to zdecydowanie za ciepło dla Wierchojańska; tam styczeń to ok. -47 °C |<br>| Saratów → B | B (-25 °C / +10 °C) | Saratów (51° N) ma lato ok. +22 °C, a nie +10 °C; B to klimat arktyczny Diksonu |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1:</strong> Mylenie Diksonu z Wierchojańskiem. Obydwie stacje są bardzo zimne, ale Dikson to <strong>stacja nadmorska</strong> - ocean Arktyczny łagodzi mrozy i chłodzi lato. Wierchojańsk to <strong>lądowa kotlina syberyjska</strong> - dlatego zimę ma dramatycznie mroźniejszą (-45 °C), a lato stosunkowo cieplejsze (+15 °C) niż Dikson.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2:</strong> Klimatogram C pozostaje nieużyty - zadanie mówi &quot;cztery spośród pięciu stacji&quot;, więc zawsze jeden klimatogram jest &quot;zapasowy&quot;. Nie wpadaj w pułapkę i nie przypisuj siłą klimatogramu C żadnej stacji.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3:</strong> Amplituda roczna jako kryterium diagnostyczne. Wierchojańsk ma amplitudę ok. 60 °C - to wartość spotykana TYLKO w Jakucji. Jeśli widzisz na klimatogramie tak ogromną rozpiętość, to prawie pewne, że to Wierchojańsk lub podobna stacja syberyjska.</blockquote>"}]}