{"id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/6.2","paper_id":"geografia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"6.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.2. (0-1)\nZaznacz nazwę jeziora, którego misa ma genezę podobną do genezy misy jeziora\nprzedstawionego na rysunku.\nA. Druzno B. Gopło C. Łebsko D. Włocławskie\nMGE_1R","answer":"B","answer_text":"Zadanie 6.2. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego […].\nIV etap edukacyjny\n4.2) Zdający opisuje występowanie i zasoby\nwód […] na lądach (jeziora […]).\n4.3) Zdający charakteryzuje […] typy\ngenetyczne jezior […].\nIII etap edukacyjny\n4.5) Zdający wymienia główne rodzaje\nzasobów naturalnych Polski […] wód […]\nopisuje ich rozmieszczenie […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawna odpowiedź\nB.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B. Gopło** - jezioro rynnowe, o genezie polodowcowej (subglacjalnej). Jego misa powstała w wyniku erozji podlodowcowej wód roztopowych, co odpowiada genezie jeziora przedstawionego na rysunku.\n\n## Sposób 1 - Identyfikacja genezy na podstawie rysunku i cechy kształtu\n\nRysunek w arkuszu przedstawia **misę jeziora rynnowego** - charakterystyczny przekrój podłużny i poprzeczny jeziornej rynny: kształt wydłużony, wąski, o stromych zboczach, orientacja zgodna z ruchem lodowca. Tak powstają jeziora **rynnowe (subglacjalne)** - woda roztopowa pod ciśnieniem lodowca drąży głębokie rynny w podłożu (tzw. rynny podlodowcowe).\n\nKrok po kroku:\n1. Rozpoznajemy na rysunku genezę: **rynnowa (glacjalna subglacjalna)** - wydłużona, głęboka misa, zbocza strome.\n2. Pytamy: które z podanych jezior ma taką samą genezę?\n3. Analizujemy każdą opcję:\n\n| Jezioro | Geneza | Czy rynnowe? |\n| Druzno | deltowo-zalewowe (Żuławy Wiślane) | ❌ nie |\n| **Gopło** | **rynnowe - polodowcowe** | ✅ **tak** |\n| Łebsko | lagunowe (przybrzeżne, mierzejowe) | ❌ nie |\n| Włocławskie | sztuczne (zbiornik zaporowy na Wiśle) | ❌ nie |\n\n**Gopło** (Kujawy) to klasyczne jezioro rynnowe - wydłużone, wąskie, o głębokości do ok. 16 m. Powstało w tej samej strefie zlodowacenia bałtyckiego co większość jezior pojezierzy polskich. **Odpowiedź: B.**\n\n## Sposób 2 - Eliminacja (weryfikacja)\n\n- **A. Druzno** - płytkie, powstało przez odcięcie części delty Wisły i zalewowych terenów Żuław; **geneza deltowo-zalewowa** → nie pasuje.\n- **C. Łebsko** - jezioro przybrzeżne na Wybrzeżu Słowińskim, odcięte od Bałtyku przez **mierzeję** (akumulacja piaszczysta) → **geneza lagunowa (mierzejowa)** → nie pasuje.\n- **D. Włocławskie** - **zbiornik sztuczny**, utworzony w 1970 r. przez zaporę na Wiśle → geneza antropogeniczna → nie pasuje.\n\nPozostaje tylko **B. Gopło** - rynnowe, polodowcowe. ✅\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 6.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - zaznaczenie odpowiedzi **B** (Gopło)\n> - **0 pkt** - zaznaczenie innej odpowiedzi lub brak odpowiedzi\n>\n> **Uwaga:** zadanie jest zamknięte - liczy się wyłącznie zaznaczenie litery B. Żadne uzasadnienie nie jest wymagane ani punktowane.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌍 **Geneza jezior polodowcowych - typologia:**\n>\n> | Typ | Mechanizm powstawania | Cechy misy | Przykłady |\n> |-----|----------------------|------------|-----------|\n> | Rynnowe | Erozja subglacjalna wód roztopowych | Wydłużona, wąska, strome zbocza | **Gopło**, Hańcza, Wigry |\n> | Morenowe | Wytopienie bryły martwego lodu lub zagłębienie między morenami | Owalne, nieregularne | Śniardwy, Mamry |\n> | Wytopiskowe | Wytopienie bryły pogrzebanego lodu | Małe, okrągłe | liczne na Mazurach |\n>\n> 🗺️ **Geneza jezior niepolodowcowych (opcje błędne):**\n> - **Lagunowe (mierzejowe):** odcięcie zatoki morskiej przez wał piaszczysty - Łebsko, Gardno, Jamno.\n> - **Deltowo-zalewowe:** wypełnienie wodą powierzchni zalanych przez rzekę w strefie delty - Druzno.\n> - **Sztuczne (zaporowe):** spiętrzenie rzeki przez zaporę - Włocławskie, Solina, Czorsztyn.\n\n> W tym zadaniu NIE stosuje się wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z geomorfologii glacjalnej.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Jezioro | Rzeczywista geneza | Typowy błąd ucznia |\n| A | Druzno | Deltowo-zalewowe (Żuławy, delta Wisły) | Mylenie jezior nizinnych - uczeń kojarzy \"polodowcowe = nizinne\", a Druzno jest nizinne, ale ma inną genezę |\n| C | Łebsko | Lagunowe - odcięte mierzeją od Bałtyku | Uczeń kojarzy \"Łebsko = Pojezierze\" (błąd - Łebsko to Wybrzeże Słowińskie) |\n| D | Włocławskie | Sztuczne (zbiornik zaporowy) | Uczeń nie zna statusu Włocławskiego jako jeziora sztucznego, myli z naturalnym jeziorem na Wiśle |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Nie mylić jezior **rynnowych** z **morenowymi** - oba są polodowcowe, ale rynnowe mają charakterystyczny kształt wydłużony i strome zbocza, morenowe są owalne. Jeśli rysunek pokazuje rynnę - szukaj jeziora wydłużonego.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Łebsko to **NIE** jezioro pojezierzy - leży na Pobrzeżu Słowińskim i ma genezę lagunową (mierzejową). To częsty błąd na maturze.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Jezioro Włocławskie to **zbiornik sztuczny** - formalnie nie jest jeziorem naturalnym. Każde zadanie z genezą misy automatycznie eliminuje zbiorniki zaporowe.","image":"img/geografia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-6.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 6.2. (0-1)<br>Zaznacz nazwę jeziora, którego misa ma genezę podobną do genezy misy jeziora<br>przedstawionego na rysunku.<br>A. Druzno B. Gopło C. Łebsko D. Włocławskie<br>MGE_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 6.2. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>środowiska przyrodniczego […].<br>IV etap edukacyjny<br>4.2) Zdający opisuje występowanie i zasoby<br>wód […] na lądach (jeziora […]).<br>4.3) Zdający charakteryzuje […] typy<br>genetyczne jezior […].<br>III etap edukacyjny<br>4.5) Zdający wymienia główne rodzaje<br>zasobów naturalnych Polski […] wód […]<br>opisuje ich rozmieszczenie […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawna odpowiedź<br>B.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B. Gopło</strong> - jezioro rynnowe, o genezie polodowcowej (subglacjalnej). Jego misa powstała w wyniku erozji podlodowcowej wód roztopowych, co odpowiada genezie jeziora przedstawionego na rysunku.</p>\n<h4>Sposób 1 - Identyfikacja genezy na podstawie rysunku i cechy kształtu</h4>\n<p>Rysunek w arkuszu przedstawia <strong>misę jeziora rynnowego</strong> - charakterystyczny przekrój podłużny i poprzeczny jeziornej rynny: kształt wydłużony, wąski, o stromych zboczach, orientacja zgodna z ruchem lodowca. Tak powstają jeziora <strong>rynnowe (subglacjalne)</strong> - woda roztopowa pod ciśnieniem lodowca drąży głębokie rynny w podłożu (tzw. rynny podlodowcowe).</p>\n<p>Krok po kroku:</p>\n<ol><li>Rozpoznajemy na rysunku genezę: <strong>rynnowa (glacjalna subglacjalna)</strong> - wydłużona, głęboka misa, zbocza strome.</li><li>Pytamy: które z podanych jezior ma taką samą genezę?</li><li>Analizujemy każdą opcję:</li></ol>\n<p>| Jezioro | Geneza | Czy rynnowe? |<br>| Druzno | deltowo-zalewowe (Żuławy Wiślane) | ❌ nie |<br>| <strong>Gopło</strong> | <strong>rynnowe - polodowcowe</strong> | ✅ <strong>tak</strong> |<br>| Łebsko | lagunowe (przybrzeżne, mierzejowe) | ❌ nie |<br>| Włocławskie | sztuczne (zbiornik zaporowy na Wiśle) | ❌ nie |</p>\n<p><strong>Gopło</strong> (Kujawy) to klasyczne jezioro rynnowe - wydłużone, wąskie, o głębokości do ok. 16 m. Powstało w tej samej strefie zlodowacenia bałtyckiego co większość jezior pojezierzy polskich. <strong>Odpowiedź: B.</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja (weryfikacja)</h4>\n<ul><li><strong>A. Druzno</strong> - płytkie, powstało przez odcięcie części delty Wisły i zalewowych terenów Żuław; <strong>geneza deltowo-zalewowa</strong> → nie pasuje.</li><li><strong>C. Łebsko</strong> - jezioro przybrzeżne na Wybrzeżu Słowińskim, odcięte od Bałtyku przez <strong>mierzeję</strong> (akumulacja piaszczysta) → <strong>geneza lagunowa (mierzejowa)</strong> → nie pasuje.</li><li><strong>D. Włocławskie</strong> - <strong>zbiornik sztuczny</strong>, utworzony w 1970 r. przez zaporę na Wiśle → geneza antropogeniczna → nie pasuje.</li></ul>\n<p>Pozostaje tylko <strong>B. Gopło</strong> - rynnowe, polodowcowe. ✅</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 6.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - zaznaczenie odpowiedzi <strong>B</strong> (Gopło)<br>- <strong>0 pkt</strong> - zaznaczenie innej odpowiedzi lub brak odpowiedzi<br><br><strong>Uwaga:</strong> zadanie jest zamknięte - liczy się wyłącznie zaznaczenie litery B. Żadne uzasadnienie nie jest wymagane ani punktowane.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌍 <strong>Geneza jezior polodowcowych - typologia:</strong><br><br>| Typ | Mechanizm powstawania | Cechy misy | Przykłady |<br>|-----|----------------------|------------|-----------|<br>| Rynnowe | Erozja subglacjalna wód roztopowych | Wydłużona, wąska, strome zbocza | <strong>Gopło</strong>, Hańcza, Wigry |<br>| Morenowe | Wytopienie bryły martwego lodu lub zagłębienie między morenami | Owalne, nieregularne | Śniardwy, Mamry |<br>| Wytopiskowe | Wytopienie bryły pogrzebanego lodu | Małe, okrągłe | liczne na Mazurach |<br><br>🗺️ <strong>Geneza jezior niepolodowcowych (opcje błędne):</strong><br>- <strong>Lagunowe (mierzejowe):</strong> odcięcie zatoki morskiej przez wał piaszczysty - Łebsko, Gardno, Jamno.<br>- <strong>Deltowo-zalewowe:</strong> wypełnienie wodą powierzchni zalanych przez rzekę w strefie delty - Druzno.<br>- <strong>Sztuczne (zaporowe):</strong> spiętrzenie rzeki przez zaporę - Włocławskie, Solina, Czorsztyn.</blockquote>\n<blockquote>W tym zadaniu NIE stosuje się wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z geomorfologii glacjalnej.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Jezioro | Rzeczywista geneza | Typowy błąd ucznia |<br>| A | Druzno | Deltowo-zalewowe (Żuławy, delta Wisły) | Mylenie jezior nizinnych - uczeń kojarzy &quot;polodowcowe = nizinne&quot;, a Druzno jest nizinne, ale ma inną genezę |<br>| C | Łebsko | Lagunowe - odcięte mierzeją od Bałtyku | Uczeń kojarzy &quot;Łebsko = Pojezierze&quot; (błąd - Łebsko to Wybrzeże Słowińskie) |<br>| D | Włocławskie | Sztuczne (zbiornik zaporowy) | Uczeń nie zna statusu Włocławskiego jako jeziora sztucznego, myli z naturalnym jeziorem na Wiśle |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Nie mylić jezior <strong>rynnowych</strong> z <strong>morenowymi</strong> - oba są polodowcowe, ale rynnowe mają charakterystyczny kształt wydłużony i strome zbocza, morenowe są owalne. Jeśli rysunek pokazuje rynnę - szukaj jeziora wydłużonego.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Łebsko to <strong>NIE</strong> jezioro pojezierzy - leży na Pobrzeżu Słowińskim i ma genezę lagunową (mierzejową). To częsty błąd na maturze.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Jezioro Włocławskie to <strong>zbiornik sztuczny</strong> - formalnie nie jest jeziorem naturalnym. Każde zadanie z genezą misy automatycznie eliminuje zbiorniki zaporowe.</blockquote>"}]}