{"id":"geografia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/1.1","paper_id":"geografia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"1.1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.1. (0-1)\nOceń, czy poniższe informacje dotyczące skutków ruchów Ziemi, obserwowanych\n22 czerwca w miejscach oznaczonych na mapie literami, są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli\ninformacja jest prawdziwa, albo F ‒ jeśli jest fałszywa.\n1.\nWe wszystkich miejscach oznaczonych na mapie literami A-D\nSłońce w swojej widomej dobowej wędrówce po sferze niebieskiej\nznajduje się przynajmniej przez chwilę ponad horyzontem.\nP\nF\n2.\nWe wszystkich miejscach oznaczonych na mapie literami A-D dzień\ntrwa dłużej niż noc.\nP\nF\n3.\nSpośród miejsc oznaczonych na mapie literami w miejscu, któremu\nodpowiada litera A dzień jest najdłuższy, a w miejscu oznaczonym\nliterą D - najkrótszy.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego […].\nIV etap edukacyjny\n1.5) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między wybranymi elementami\nśrodowiska przyrodniczego […].\n2.3) Zdający wskazuje konsekwencje\nruchów Ziemi.\nSchemat punktowania\n1 p. - za trzy poprawne odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\nP, F, P","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. We wszystkich miejscach A-D Słońce jest przynajmniej przez chwilę ponad horyzontem | **P** |\n| 2. We wszystkich miejscach A-D dzień trwa dłużej niż noc | **F** |\n| 3. W miejscu A dzień jest najdłuższy, w miejscu D - najkrótszy | **P** |\n\n## Sposób 1 - analiza każdego stwierdzenia przez pryzmat daty 22 czerwca i położenia miejsc\n\n**Kontekst geograficzny miejsc z mapy:**\n- **A** - Półwysep Arabski, ok. \\(20^\\circ\\)-\\(30^\\circ\\)N (półkula północna, poza kołem podbiegunowym)\n- **B** - Ameryka Środkowa, ok. \\(10^\\circ\\)-\\(20^\\circ\\)N (półkula północna, strefa międzyzwrotnikowa)\n- **C** - Ameryka Południowa - tropiki lub podzwrotniki, częściowo poniżej równika\n- **D** - Australia, ok. \\(20^\\circ\\)-\\(35^\\circ\\)S (półkula **południowa**)\n\n22 czerwca to **przesilenie letnie na półkuli północnej**: deklinacja Słońca \\(\\delta = +23^\\circ 26'\\).\n\n**Stwierdzenie 1 - PRAWDA (P)**\n\nNoc polarna (Słońce non-stop pod horyzontem) występuje 22 czerwca **wyłącznie** na obszarach leżących za **kołem podbiegunowym południowym** (poniżej \\(66^\\circ 34'\\)S). Wszystkie miejsca A-D leżą znacznie dalej od bieguna południowego:\n- A, B - półkula północna → Słońce wysoko nad horyzontem\n- C - Ameryka Południowa - maksymalnie do ok. \\(55^\\circ\\)S (Ziemia Ognista), ale zaznaczony punkt jest w tropikach/subtropikach\n- D - Australia - najwyżej do \\(43^\\circ\\)S (Tasmania)\n\nŻadne z miejsc nie przekracza \\(66^\\circ 34'\\)S, więc **we wszystkich Słońce wschodzi i zachodzi** - stwierdzenie jest **prawdziwe**.\n\n**Stwierdzenie 2 - FAŁSZ (F)**\n\n22 czerwca to **najdłuższy dzień roku na półkuli północnej** i jednocześnie **najkrótszy dzień na półkuli południowej**.\n\n- A, B - półkula północna → dzień **dłuższy** niż noc ✓\n- D - **Australia** leży na półkuli **południowej** → 22 czerwca to tam środek **zimy** → dzień jest **krótszy** niż noc ✗\n\nPonieważ w miejscu **D dzień jest krótszy niż noc**, stwierdzenie mówiące o WSZYSTKICH miejscach jest **fałszywe**.\n\n**Stwierdzenie 3 - PRAWDA (P)**\n\n22 czerwca długość dnia rośnie wraz z szerokością geograficzną **na północ od równika** (im bliżej bieguna N, tym dłuższy dzień - aż do dnia polarnego za kołem podbiegunowym).\n\n- **A** (Półwysep Arabski, \\(\\approx 20^\\circ\\)-\\(30^\\circ\\)N) - najwyższa szerokość geograficzna **północna** spośród wszystkich czterech miejsc → **najdłuższy dzień**\n- B (Ameryka Środkowa, \\(\\approx 10^\\circ\\)-\\(20^\\circ\\)N) - niższa szerokość N niż A → dzień nieco krótszy niż w A\n- C (Ameryka Południowa, okolice równika lub lekko S) - dzień ≈ 12 h lub nieznacznie krótszy\n- **D** (Australia, \\(\\approx 20^\\circ\\)-\\(35^\\circ\\)S) - półkula południowa, zima → **najkrótszy dzień**\n\nStwierdzenie jest **prawdziwe**.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez symetrię sfer oświetlenia\n\n22 czerwca terminator (granica dzień/noc) przebiega tak, że:\n- biegunem oświetlonym jest **biegun północny** (dzień polarny za kołem \\(66^\\circ 34'\\)N)\n- biegunem w cieniu jest **biegun południowy** (noc polarna za kołem \\(66^\\circ 34'\\)S)\n\nKonsekwencja dla miejsc A-D:\n\n| Miejsce | Półkula | Czy dzień > noc 22 VI? | Długość dnia w porównaniu z innymi |\n| A (\\(\\approx 25^\\circ\\)N) | Północna | **TAK** | **Najdłuższy** (najdalej na N) |\n| B (\\(\\approx 15^\\circ\\)N) | Północna | **TAK** | Długi |\n| C (\\(\\approx 0^\\circ\\)-\\(10^\\circ\\)S) | Równikowa/S | Nie lub ≈12 h | Zbliżony do 12 h |\n| D (\\(\\approx 25^\\circ\\)-\\(35^\\circ\\)S) | Południowa | **NIE** (dzień < noc) | **Najkrótszy** (na S, zima) |\n\nWeryfikacja odpowiedzi: P, **F** (D ma krótszy dzień niż noc), P - zgodnie z kluczem CKE.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za **wszystkie trzy** odpowiedzi poprawne: **P, F, P**\n> - **0 pkt** - za każdy inny zestaw odpowiedzi (w tym: 2 poprawne z 3)\n>\n> **Poprawne odpowiedzi:** P, F, P\n>\n> ⚠️ Brak oceniania cząstkowego - musisz mieć wszystkie trzy poprawnie, żeby dostać punkt.\n\n## Wzory i referencje\n\n📐 **Długość dnia a szerokość geograficzna (22 VI):**\n\nNa przesileniu letnim 22 VI: \\(\\delta = +23^\\circ 26'\\). Dzień dłuższy niż noc występuje na **całej półkuli północnej** (od \\(0^\\circ\\) do \\(90^\\circ\\)N). Na półkuli południowej jest odwrotnie - zima, dzień krótszy niż noc.\n\n📐 **Noc polarna:** Zachodzi tylko gdy \\(\\varphi_S \\geq 66^\\circ 34'\\)S (22 VI) lub \\(\\varphi_N \\geq 66^\\circ 34'\\)N (22 XII). Żadne z miejsc A-D nie spełnia warunku nocy polarnej 22 VI → stwierdzenie 1 jest prawdziwe.\n\n🌍 **Strefy oświetlenia Ziemi:** Na równiku dzień ≈ 12 h cały rok. Im dalej na N od równika (22 VI) → tym dłuższy dzień; im dalej na S → tym krótszy. Australia leży na S, więc 22 VI ma najkrótszy dzień spośród A-D.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędna odpowiedź | Typ błędu | Wyjaśnienie |\n| Stwierdzenie 1 → F | Mylenie półkul | Uczniowie mylnie myślą, że na półkuli S jest noc polarna 22 VI - ale noc polarna dotyczy tylko obszarów za kołem podbiegunowym S (\\(<66^\\circ 34'\\)S); Australia leży dalej od bieguna |\n| Stwierdzenie 2 → P | Pominięcie półkuli S | Uczeń pamięta że 22 VI to długi dzień, ale zapomina, że dotyczy to wyłącznie **półkuli północnej** - w Australii (D) jest właśnie najkrótszy dzień w roku |\n| Stwierdzenie 3 → F | Błędna hierarchia długości dnia | Uczeń może myśleć, że B (bliżej równika niż A) ma dłuższy dzień - jest odwrotnie: im wyższa szerokość N, tym dłuższy dzień 22 VI |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** 22 czerwca to lato na **półkuli północnej** i zima na **półkuli południowej** - to najczęstszy błąd. Australia ma KRÓTKI dzień, nie długi!\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Noc polarna 22 VI nie dotyczy Australii - żeby wystąpiła noc polarna w dniu 22 VI, miejsce musi leżeć **za kołem podbiegunowym południowym** (\\(\\varphi > 66^\\circ 34'\\)S). Cała Australia jest za daleko od bieguna.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** W tym zadaniu zdobywasz albo 1 pkt (wszystkie 3 poprawnie), albo 0 pkt - nie ma punktów cząstkowych. Musisz PEWNIE znać logikę oświetlenia Ziemi dla obu półkul!","image":"img/geografia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-1.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.1. (0-1)<br>Oceń, czy poniższe informacje dotyczące skutków ruchów Ziemi, obserwowanych<br>22 czerwca w miejscach oznaczonych na mapie literami, są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli<br>informacja jest prawdziwa, albo F ‒ jeśli jest fałszywa.<br>1.<br>We wszystkich miejscach oznaczonych na mapie literami A-D<br>Słońce w swojej widomej dobowej wędrówce po sferze niebieskiej<br>znajduje się przynajmniej przez chwilę ponad horyzontem.<br>P<br>F<br>2.<br>We wszystkich miejscach oznaczonych na mapie literami A-D dzień<br>trwa dłużej niż noc.<br>P<br>F<br>3.<br>Spośród miejsc oznaczonych na mapie literami w miejscu, któremu<br>odpowiada litera A dzień jest najdłuższy, a w miejscu oznaczonym<br>literą D - najkrótszy.<br>P<br>F</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>środowiska przyrodniczego […].<br>IV etap edukacyjny<br>1.5) Zdający formułuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między wybranymi elementami<br>środowiska przyrodniczego […].<br>2.3) Zdający wskazuje konsekwencje<br>ruchów Ziemi.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za trzy poprawne odpowiedzi.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawne odpowiedzi<br>P, F, P</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. We wszystkich miejscach A-D Słońce jest przynajmniej przez chwilę ponad horyzontem | <strong>P</strong> |<br>| 2. We wszystkich miejscach A-D dzień trwa dłużej niż noc | <strong>F</strong> |<br>| 3. W miejscu A dzień jest najdłuższy, w miejscu D - najkrótszy | <strong>P</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza każdego stwierdzenia przez pryzmat daty 22 czerwca i położenia miejsc</h4>\n<p><strong>Kontekst geograficzny miejsc z mapy:</strong></p>\n<ul><li><strong>A</strong> - Półwysep Arabski, ok. \\(20^\\circ\\)-\\(30^\\circ\\)N (półkula północna, poza kołem podbiegunowym)</li><li><strong>B</strong> - Ameryka Środkowa, ok. \\(10^\\circ\\)-\\(20^\\circ\\)N (półkula północna, strefa międzyzwrotnikowa)</li><li><strong>C</strong> - Ameryka Południowa - tropiki lub podzwrotniki, częściowo poniżej równika</li><li><strong>D</strong> - Australia, ok. \\(20^\\circ\\)-\\(35^\\circ\\)S (półkula <strong>południowa</strong>)</li></ul>\n<p>22 czerwca to <strong>przesilenie letnie na półkuli północnej</strong>: deklinacja Słońca \\(\\delta = +23^\\circ 26&#x27;\\).</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 1 - PRAWDA (P)</strong></p>\n<p>Noc polarna (Słońce non-stop pod horyzontem) występuje 22 czerwca <strong>wyłącznie</strong> na obszarach leżących za <strong>kołem podbiegunowym południowym</strong> (poniżej \\(66^\\circ 34&#x27;\\)S). Wszystkie miejsca A-D leżą znacznie dalej od bieguna południowego:</p>\n<ul><li>A, B - półkula północna → Słońce wysoko nad horyzontem</li><li>C - Ameryka Południowa - maksymalnie do ok. \\(55^\\circ\\)S (Ziemia Ognista), ale zaznaczony punkt jest w tropikach/subtropikach</li><li>D - Australia - najwyżej do \\(43^\\circ\\)S (Tasmania)</li></ul>\n<p>Żadne z miejsc nie przekracza \\(66^\\circ 34&#x27;\\)S, więc <strong>we wszystkich Słońce wschodzi i zachodzi</strong> - stwierdzenie jest <strong>prawdziwe</strong>.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 2 - FAŁSZ (F)</strong></p>\n<p>22 czerwca to <strong>najdłuższy dzień roku na półkuli północnej</strong> i jednocześnie <strong>najkrótszy dzień na półkuli południowej</strong>.</p>\n<ul><li>A, B - półkula północna → dzień <strong>dłuższy</strong> niż noc ✓</li><li>D - <strong>Australia</strong> leży na półkuli <strong>południowej</strong> → 22 czerwca to tam środek <strong>zimy</strong> → dzień jest <strong>krótszy</strong> niż noc ✗</li></ul>\n<p>Ponieważ w miejscu <strong>D dzień jest krótszy niż noc</strong>, stwierdzenie mówiące o WSZYSTKICH miejscach jest <strong>fałszywe</strong>.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 3 - PRAWDA (P)</strong></p>\n<p>22 czerwca długość dnia rośnie wraz z szerokością geograficzną <strong>na północ od równika</strong> (im bliżej bieguna N, tym dłuższy dzień - aż do dnia polarnego za kołem podbiegunowym).</p>\n<ul><li><strong>A</strong> (Półwysep Arabski, \\(\\approx 20^\\circ\\)-\\(30^\\circ\\)N) - najwyższa szerokość geograficzna <strong>północna</strong> spośród wszystkich czterech miejsc → <strong>najdłuższy dzień</strong></li><li>B (Ameryka Środkowa, \\(\\approx 10^\\circ\\)-\\(20^\\circ\\)N) - niższa szerokość N niż A → dzień nieco krótszy niż w A</li><li>C (Ameryka Południowa, okolice równika lub lekko S) - dzień ≈ 12 h lub nieznacznie krótszy</li><li><strong>D</strong> (Australia, \\(\\approx 20^\\circ\\)-\\(35^\\circ\\)S) - półkula południowa, zima → <strong>najkrótszy dzień</strong></li></ul>\n<p>Stwierdzenie jest <strong>prawdziwe</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez symetrię sfer oświetlenia</h4>\n<p>22 czerwca terminator (granica dzień/noc) przebiega tak, że:</p>\n<ul><li>biegunem oświetlonym jest <strong>biegun północny</strong> (dzień polarny za kołem \\(66^\\circ 34&#x27;\\)N)</li><li>biegunem w cieniu jest <strong>biegun południowy</strong> (noc polarna za kołem \\(66^\\circ 34&#x27;\\)S)</li></ul>\n<p>Konsekwencja dla miejsc A-D:</p>\n<p>| Miejsce | Półkula | Czy dzień &gt; noc 22 VI? | Długość dnia w porównaniu z innymi |<br>| A (\\(\\approx 25^\\circ\\)N) | Północna | <strong>TAK</strong> | <strong>Najdłuższy</strong> (najdalej na N) |<br>| B (\\(\\approx 15^\\circ\\)N) | Północna | <strong>TAK</strong> | Długi |<br>| C (\\(\\approx 0^\\circ\\)-\\(10^\\circ\\)S) | Równikowa/S | Nie lub ≈12 h | Zbliżony do 12 h |<br>| D (\\(\\approx 25^\\circ\\)-\\(35^\\circ\\)S) | Południowa | <strong>NIE</strong> (dzień &lt; noc) | <strong>Najkrótszy</strong> (na S, zima) |</p>\n<p>Weryfikacja odpowiedzi: P, <strong>F</strong> (D ma krótszy dzień niż noc), P - zgodnie z kluczem CKE.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za <strong>wszystkie trzy</strong> odpowiedzi poprawne: <strong>P, F, P</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - za każdy inny zestaw odpowiedzi (w tym: 2 poprawne z 3)<br><br><strong>Poprawne odpowiedzi:</strong> P, F, P<br><br>⚠️ Brak oceniania cząstkowego - musisz mieć wszystkie trzy poprawnie, żeby dostać punkt.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>📐 <strong>Długość dnia a szerokość geograficzna (22 VI):</strong></p>\n<p>Na przesileniu letnim 22 VI: \\(\\delta = +23^\\circ 26&#x27;\\). Dzień dłuższy niż noc występuje na <strong>całej półkuli północnej</strong> (od \\(0^\\circ\\) do \\(90^\\circ\\)N). Na półkuli południowej jest odwrotnie - zima, dzień krótszy niż noc.</p>\n<p>📐 <strong>Noc polarna:</strong> Zachodzi tylko gdy \\(\\varphi_S \\geq 66^\\circ 34&#x27;\\)S (22 VI) lub \\(\\varphi_N \\geq 66^\\circ 34&#x27;\\)N (22 XII). Żadne z miejsc A-D nie spełnia warunku nocy polarnej 22 VI → stwierdzenie 1 jest prawdziwe.</p>\n<p>🌍 <strong>Strefy oświetlenia Ziemi:</strong> Na równiku dzień ≈ 12 h cały rok. Im dalej na N od równika (22 VI) → tym dłuższy dzień; im dalej na S → tym krótszy. Australia leży na S, więc 22 VI ma najkrótszy dzień spośród A-D.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź | Typ błędu | Wyjaśnienie |<br>| Stwierdzenie 1 → F | Mylenie półkul | Uczniowie mylnie myślą, że na półkuli S jest noc polarna 22 VI - ale noc polarna dotyczy tylko obszarów za kołem podbiegunowym S (\\(&lt;66^\\circ 34&#x27;\\)S); Australia leży dalej od bieguna |<br>| Stwierdzenie 2 → P | Pominięcie półkuli S | Uczeń pamięta że 22 VI to długi dzień, ale zapomina, że dotyczy to wyłącznie <strong>półkuli północnej</strong> - w Australii (D) jest właśnie najkrótszy dzień w roku |<br>| Stwierdzenie 3 → F | Błędna hierarchia długości dnia | Uczeń może myśleć, że B (bliżej równika niż A) ma dłuższy dzień - jest odwrotnie: im wyższa szerokość N, tym dłuższy dzień 22 VI |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> 22 czerwca to lato na <strong>półkuli północnej</strong> i zima na <strong>półkuli południowej</strong> - to najczęstszy błąd. Australia ma KRÓTKI dzień, nie długi!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Noc polarna 22 VI nie dotyczy Australii - żeby wystąpiła noc polarna w dniu 22 VI, miejsce musi leżeć <strong>za kołem podbiegunowym południowym</strong> (\\(\\varphi &gt; 66^\\circ 34&#x27;\\)S). Cała Australia jest za daleko od bieguna.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> W tym zadaniu zdobywasz albo 1 pkt (wszystkie 3 poprawnie), albo 0 pkt - nie ma punktów cząstkowych. Musisz PEWNIE znać logikę oświetlenia Ziemi dla obu półkul!</blockquote>"}]}