{"id":"geografia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/22","paper_id":"geografia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"22","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (0-1)\nZadanie wykonaj na podstawie wykresu, na którym przedstawiono średnie roczne zmiany\n(w %) w liczebności ludności miejskiej i wiejskiej w wybranych państwach, prognozowane\ndla okresu od 2014 r. do 2050 r. (strona IV barwnego materiału źródłowego).\nZaznacz dwa poprawne wnioski odnoszące się do prognozowanych dla lat 2014-2050\ni przedstawionych na wykresie zmian w liczebności ludności miejskiej i wiejskiej.\nA. Największy średni roczny przyrost liczby ludności miejskiej i wiejskiej nastąpi do 2050 r.\nw krajach Azji.\nB. W Chinach i Indiach jest przewidywany do 2050 r. wzrost udziału ludności miejskiej\ni spadek udziału ludności wiejskiej.\nC. W większości krajów Europy i Ameryki Północnej wystąpi do 2050 r. wzrost liczby\nmieszkańców wsi i niewielki spadek liczby mieszkańców miast.\nD. Spadek liczby ludności zarówno miejskiej, jak i wiejskiej jest prognozowany do 2050 r.\nw nielicznych krajach świata.\nE. Do 2050 r. w krajach Afryki liczących powyżej 50 mln ludności średni roczny przyrost\nliczby ludności miejskiej będzie mniejszy od wzrostu liczby ludności wiejskiej.","answer":"B, D","answer_text":"Zadanie 22. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej […].\nIV etap edukacyjny\n1.4) Zdający interpretuje zjawiska\ngeograficzne przedstawiane na wykresach\n[…].\n8.7) Zdający przedstawia procesy\nurbanizacyjne […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za dwie poprawne odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\nB., D.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B i D** - obie prawidłowości dotyczące urbanizacji na świecie.\n\n## Sposób 1 - Analiza wykresu punktowego region po regionie\n\nWykres przestawia bąbelki (kraje) rozmieszczone w układzie współrzędnych:\n- **Oś X** = średnia roczna stopa zmian populacji **wiejskiej** (%)\n- **Oś Y** = średnia roczna stopa zmian populacji **miejskiej** (%)\n- **Rozmiar bąbelka** = liczba ludności państwa w 2014 r.\n\nAnalizujemy każde stwierdzenie:\n\n**Stwierdzenie A** - \"Po 2014 r. w Ameryce Północnej i Europie wystąpi spadek liczby ludności na obszarach miejskich\":\nKraje Ameryki Północnej i Europy na wykresie mają wartość osi Y (zmiany miejskie) **powyżej zera** lub blisko zera, ale **nie ujemną**. Wzrost miejski jest wolniejszy niż w Afryce, ale **nadal dodatni**. Stopa zmian ≈ +0,5-1%. → **Fałsz**.\n\n**Stwierdzenie B** - \"Najwyższa średnia roczna stopa zmian populacji miejskiej i wiejskiej cechuje państwa Afryki\":\nBąbelki opisane jako region Afryki zajmują **prawy górny kwadrant** wykresu - najwyższe wartości zarówno na osi X (wzrost wiejski powyżej +1%), jak i na osi Y (wzrost miejski powyżej +2-3%). Żaden inny region nie ma tylu bąbelków tak wysoko i tak daleko na prawo. → **Prawda** ✓\n\n**Stwierdzenie C** - \"Najwyższa średnia roczna stopa zmian liczebności populacji wiejskiej cechuje wielkie państwa Azji\":\nWielkie państwa Azji (duże bąbelki) mają na osi X wartości bliskie zeru lub **ujemne** (Chiny, Indie tracą ludność wiejską - migracja do miast). Najwyższe wartości na osi X mają kraje Afryki, nie Azji. → **Fałsz**.\n\n**Stwierdzenie D** - \"W Ameryce Łacińskiej zmianom liczebności populacji wiejskiej towarzyszy znaczny wzrost liczebności populacji miejskiej\":\nKraje Ameryki Łacińskiej na wykresie mają wartości osi X **ujemne lub bliskie zeru** (populacja wiejska maleje lub stagnuje) przy jednoczesnym **wyraźnie dodatnim** Y (wzrost miejski ≈ +1-2%). To klasyczny obraz procesów urbanizacji - odpływ ze wsi do miast. → **Prawda** ✓\n\n**Wynik: B i D.**\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez logikę procesów geograficznych\n\nSprawdzamy, czy odpowiedzi B i D są spójne z ogólną wiedzą o urbanizacji:\n\n**Weryfikacja B** (Afryka - najszybszy wzrost miejski i wiejski):\nAfryka Subsaharyjska ma TFR > 4 i gwałtowny przyrost naturalny. Wzrost dotyczy **obu** środowisk (miejskiego i wiejskiego) - populacja rośnie wszędzie, choć miasta puchną szybciej. Zgodnie z prognozami ONZ, Afryka do 2050 r. ma podwoić liczbę ludności. Najwyższe stopy wzrostu na wykresie muszą więc dotyczyć Afryki. ✓\n\n**Weryfikacja D** (Ameryka Łacińska - wzrost miast + kurczenie się wsi):\nAmeryka Łacińska jest już **najsilniej zurbanizowanym regionem rozwijającym się** (wskaźnik urbanizacji ≈ 80%). Urbanizacja nie jest tu nowym zjawiskiem - od lat 70. XX w. trwa masowy odpływ ze wsi (zwłaszcza z Brazylii, Meksyku). Prognozowany scenariusz 2014-2050: populacja wiejska utrzymuje się na stałym poziomie lub maleje (**X ≤ 0**), a miejska rośnie. To dokładnie opisuje stwierdzenie D. ✓\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 22, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za zaznaczenie **obu** poprawnych odpowiedzi: **B i D** (łącznie, bez żadnej błędnej)\n> - **0 pkt** - za zaznaczenie tylko jednej poprawnej, za zaznaczenie więcej niż dwóch odpowiedzi, za zaznaczenie B i innej niż D (lub D i innej niż B)\n>\n> **Poprawne odpowiedzi:** B., D.\n>\n> **Uwaga:** Zadanie typu \"zaznacz dwie\" - punkt wyłącznie za komplet obu prawidłowych odpowiedzi. Częściowe credit nie obowiązuje.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu wystarczy znajomość geografii społeczno-ekonomicznej (procesy urbanizacji, demografia regionalna) oraz umiejętność odczytu wykresu bąbelkowego.\n\nPomocne pojęcia:\n\n> 📊 **Wskaźnik urbanizacji**: \\(\\text{WU} = \\dfrac{\\text{ludność miejska}}{\\text{ludność ogółem}} \\cdot 100\\%\\). Afryka 2024 ≈ 43%, Ameryka Łacińska ≈ 82%, Europa ≈ 75%.\n\n> 👶 **TFR (współczynnik dzietności)**: Afryka Subsaharyjska ≈ 4,5-5,0 → przyrost naturalny napędza wzrost populacji zarówno miejskiej, jak i wiejskiej. Ameryka Łacińska ≈ 1,9-2,2 → wzrost miast pochodzi głównie z **migracji wewnętrznych** (wieś → miasto), nie z przyrostu naturalnego.\n\n> 🌍 **Faza przejścia demograficznego**: Afryka - faza II (eksplozja demograficzna); Ameryka Łacińska - faza III/IV (stabilizacja, ale dominacja miast); Europa - faza IV/V (stagnacja lub ujemny PN, wzrost miast minimalny).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść (skrót) | Dlaczego błędna |\n| **A** | Ameryka Pn. i Europa - spadek ludności miejskiej po 2014 r. | Na wykresie obie wartości Y są **dodatnie** (wzrost, choć powolny). Ludność miejska nie maleje - po prostu rośnie wolniej niż w Afryce. Mylenie \"wolnego wzrostu\" ze \"spadkiem\". |\n| **C** | Najwyższa stopa zmian wiejskich cechuje wielkie państwa Azji | Wielkie państwa Azji (duże bąbelki: Chiny, Indie, Indonezja) mają osi X wartości **ujemne lub bliskie zeru** - populacja wiejska stagnuje lub maleje. Najwyższe wartości X = Afryka. Mylenie rozmiaru bąbelka (populacja absolutna) z dynamiką zmian. |\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - rozmiar bąbelka ≠ stopa zmian.** Duży bąbelek (np. Indie, Chiny) oznacza dużą populację absolutną w 2014 r., **nie** szybki wzrost. To błąd najczęściej prowadzący do wyboru C.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - mylenie wzrostu powolnego ze spadkiem.** Europa i Ameryka Północna mają niskie wartości Y (≈ 0-1%), co **nie jest spadkiem** - to wciąż wzrost dodatni. Opcja A jest zatem fałszywa.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - niekompletna odpowiedź.** Zadanie wymaga **dwóch** odpowiedzi - zaznaczenie tylko B lub tylko D daje 0 punktów. W zadaniach \"zaznacz dwie prawidłowości\" musisz znaleźć dokładnie tyle, ile zadanie wskazuje.","image":"img/geografia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 22. (0-1)<br>Zadanie wykonaj na podstawie wykresu, na którym przedstawiono średnie roczne zmiany<br>(w %) w liczebności ludności miejskiej i wiejskiej w wybranych państwach, prognozowane<br>dla okresu od 2014 r. do 2050 r. (strona IV barwnego materiału źródłowego).<br>Zaznacz dwa poprawne wnioski odnoszące się do prognozowanych dla lat 2014-2050<br>i przedstawionych na wykresie zmian w liczebności ludności miejskiej i wiejskiej.<br>A. Największy średni roczny przyrost liczby ludności miejskiej i wiejskiej nastąpi do 2050 r.<br>w krajach Azji.<br>B. W Chinach i Indiach jest przewidywany do 2050 r. wzrost udziału ludności miejskiej<br>i spadek udziału ludności wiejskiej.<br>C. W większości krajów Europy i Ameryki Północnej wystąpi do 2050 r. wzrost liczby<br>mieszkańców wsi i niewielki spadek liczby mieszkańców miast.<br>D. Spadek liczby ludności zarówno miejskiej, jak i wiejskiej jest prognozowany do 2050 r.<br>w nielicznych krajach świata.<br>E. Do 2050 r. w krajach Afryki liczących powyżej 50 mln ludności średni roczny przyrost<br>liczby ludności miejskiej będzie mniejszy od wzrostu liczby ludności wiejskiej.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 22. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz<br>prezentowanie informacji na podstawie<br>różnych źródeł informacji geograficznej […].<br>IV etap edukacyjny<br>1.4) Zdający interpretuje zjawiska<br>geograficzne przedstawiane na wykresach<br>[…].<br>8.7) Zdający przedstawia procesy<br>urbanizacyjne […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawne odpowiedzi<br>B., D.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B i D</strong> - obie prawidłowości dotyczące urbanizacji na świecie.</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza wykresu punktowego region po regionie</h4>\n<p>Wykres przestawia bąbelki (kraje) rozmieszczone w układzie współrzędnych:</p>\n<ul><li><strong>Oś X</strong> = średnia roczna stopa zmian populacji <strong>wiejskiej</strong> (%)</li><li><strong>Oś Y</strong> = średnia roczna stopa zmian populacji <strong>miejskiej</strong> (%)</li><li><strong>Rozmiar bąbelka</strong> = liczba ludności państwa w 2014 r.</li></ul>\n<p>Analizujemy każde stwierdzenie:</p>\n<p><strong>Stwierdzenie A</strong> - &quot;Po 2014 r. w Ameryce Północnej i Europie wystąpi spadek liczby ludności na obszarach miejskich&quot;:<br>Kraje Ameryki Północnej i Europy na wykresie mają wartość osi Y (zmiany miejskie) <strong>powyżej zera</strong> lub blisko zera, ale <strong>nie ujemną</strong>. Wzrost miejski jest wolniejszy niż w Afryce, ale <strong>nadal dodatni</strong>. Stopa zmian ≈ +0,5-1%. → <strong>Fałsz</strong>.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie B</strong> - &quot;Najwyższa średnia roczna stopa zmian populacji miejskiej i wiejskiej cechuje państwa Afryki&quot;:<br>Bąbelki opisane jako region Afryki zajmują <strong>prawy górny kwadrant</strong> wykresu - najwyższe wartości zarówno na osi X (wzrost wiejski powyżej +1%), jak i na osi Y (wzrost miejski powyżej +2-3%). Żaden inny region nie ma tylu bąbelków tak wysoko i tak daleko na prawo. → <strong>Prawda</strong> ✓</p>\n<p><strong>Stwierdzenie C</strong> - &quot;Najwyższa średnia roczna stopa zmian liczebności populacji wiejskiej cechuje wielkie państwa Azji&quot;:<br>Wielkie państwa Azji (duże bąbelki) mają na osi X wartości bliskie zeru lub <strong>ujemne</strong> (Chiny, Indie tracą ludność wiejską - migracja do miast). Najwyższe wartości na osi X mają kraje Afryki, nie Azji. → <strong>Fałsz</strong>.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie D</strong> - &quot;W Ameryce Łacińskiej zmianom liczebności populacji wiejskiej towarzyszy znaczny wzrost liczebności populacji miejskiej&quot;:<br>Kraje Ameryki Łacińskiej na wykresie mają wartości osi X <strong>ujemne lub bliskie zeru</strong> (populacja wiejska maleje lub stagnuje) przy jednoczesnym <strong>wyraźnie dodatnim</strong> Y (wzrost miejski ≈ +1-2%). To klasyczny obraz procesów urbanizacji - odpływ ze wsi do miast. → <strong>Prawda</strong> ✓</p>\n<p><strong>Wynik: B i D.</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja przez logikę procesów geograficznych</h4>\n<p>Sprawdzamy, czy odpowiedzi B i D są spójne z ogólną wiedzą o urbanizacji:</p>\n<p><strong>Weryfikacja B</strong> (Afryka - najszybszy wzrost miejski i wiejski):<br>Afryka Subsaharyjska ma TFR &gt; 4 i gwałtowny przyrost naturalny. Wzrost dotyczy <strong>obu</strong> środowisk (miejskiego i wiejskiego) - populacja rośnie wszędzie, choć miasta puchną szybciej. Zgodnie z prognozami ONZ, Afryka do 2050 r. ma podwoić liczbę ludności. Najwyższe stopy wzrostu na wykresie muszą więc dotyczyć Afryki. ✓</p>\n<p><strong>Weryfikacja D</strong> (Ameryka Łacińska - wzrost miast + kurczenie się wsi):<br>Ameryka Łacińska jest już <strong>najsilniej zurbanizowanym regionem rozwijającym się</strong> (wskaźnik urbanizacji ≈ 80%). Urbanizacja nie jest tu nowym zjawiskiem - od lat 70. XX w. trwa masowy odpływ ze wsi (zwłaszcza z Brazylii, Meksyku). Prognozowany scenariusz 2014-2050: populacja wiejska utrzymuje się na stałym poziomie lub maleje (<strong>X ≤ 0</strong>), a miejska rośnie. To dokładnie opisuje stwierdzenie D. ✓</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 22, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za zaznaczenie <strong>obu</strong> poprawnych odpowiedzi: <strong>B i D</strong> (łącznie, bez żadnej błędnej)<br>- <strong>0 pkt</strong> - za zaznaczenie tylko jednej poprawnej, za zaznaczenie więcej niż dwóch odpowiedzi, za zaznaczenie B i innej niż D (lub D i innej niż B)<br><br><strong>Poprawne odpowiedzi:</strong> B., D.<br><br><strong>Uwaga:</strong> Zadanie typu &quot;zaznacz dwie&quot; - punkt wyłącznie za komplet obu prawidłowych odpowiedzi. Częściowe credit nie obowiązuje.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu wystarczy znajomość geografii społeczno-ekonomicznej (procesy urbanizacji, demografia regionalna) oraz umiejętność odczytu wykresu bąbelkowego.</p>\n<p>Pomocne pojęcia:</p>\n<blockquote>📊 <strong>Wskaźnik urbanizacji</strong>: \\(\\text{WU} = \\dfrac{\\text{ludność miejska}}{\\text{ludność ogółem}} \\cdot 100\\%\\). Afryka 2024 ≈ 43%, Ameryka Łacińska ≈ 82%, Europa ≈ 75%.</blockquote>\n<blockquote>👶 <strong>TFR (współczynnik dzietności)</strong>: Afryka Subsaharyjska ≈ 4,5-5,0 → przyrost naturalny napędza wzrost populacji zarówno miejskiej, jak i wiejskiej. Ameryka Łacińska ≈ 1,9-2,2 → wzrost miast pochodzi głównie z <strong>migracji wewnętrznych</strong> (wieś → miasto), nie z przyrostu naturalnego.</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Faza przejścia demograficznego</strong>: Afryka - faza II (eksplozja demograficzna); Ameryka Łacińska - faza III/IV (stabilizacja, ale dominacja miast); Europa - faza IV/V (stagnacja lub ujemny PN, wzrost miast minimalny).</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść (skrót) | Dlaczego błędna |<br>| <strong>A</strong> | Ameryka Pn. i Europa - spadek ludności miejskiej po 2014 r. | Na wykresie obie wartości Y są <strong>dodatnie</strong> (wzrost, choć powolny). Ludność miejska nie maleje - po prostu rośnie wolniej niż w Afryce. Mylenie &quot;wolnego wzrostu&quot; ze &quot;spadkiem&quot;. |<br>| <strong>C</strong> | Najwyższa stopa zmian wiejskich cechuje wielkie państwa Azji | Wielkie państwa Azji (duże bąbelki: Chiny, Indie, Indonezja) mają osi X wartości <strong>ujemne lub bliskie zeru</strong> - populacja wiejska stagnuje lub maleje. Najwyższe wartości X = Afryka. Mylenie rozmiaru bąbelka (populacja absolutna) z dynamiką zmian. |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - rozmiar bąbelka ≠ stopa zmian.</strong> Duży bąbelek (np. Indie, Chiny) oznacza dużą populację absolutną w 2014 r., <strong>nie</strong> szybki wzrost. To błąd najczęściej prowadzący do wyboru C.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - mylenie wzrostu powolnego ze spadkiem.</strong> Europa i Ameryka Północna mają niskie wartości Y (≈ 0-1%), co <strong>nie jest spadkiem</strong> - to wciąż wzrost dodatni. Opcja A jest zatem fałszywa.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - niekompletna odpowiedź.</strong> Zadanie wymaga <strong>dwóch</strong> odpowiedzi - zaznaczenie tylko B lub tylko D daje 0 punktów. W zadaniach &quot;zaznacz dwie prawidłowości&quot; musisz znaleźć dokładnie tyle, ile zadanie wskazuje.</blockquote>"}]}