{"id":"geografia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/23","paper_id":"geografia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"23","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23. (0-1)\nW tabeli przedstawiono strukturę pracujących (w %) według sektorów gospodarki\nw wybranych krajach.\nUzupełnij tabelę. Wpisz nazwy krajów wybrane z podanych poniżej.\nCzechy Grecja Holandia Turcja Wielka Brytania\nKraj\n2000 r.\n2015 r.\nrolnictwo,\nleśnictwo\ni rybactwo\nprzemysł\ni budownictwo\nusługi\nrolnictwo,\nleśnictwo\ni rybactwo\nprzemysł\ni budownictwo\nusługi\nw % pracujących ogółem\nPolska\n18,8\n30,8\n50,4\n11,5\n30,5\n57,9\n36,0\n24,0\n40,0\n20,4\n27,2\n52,4\n5,1\n39,5\n55,4\n2,9\n38,0\n59,1\n17,4\n22,6\n60,0\n12,9\n14,9\n72,2\nNa podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2018, Warszawa 2018.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n21.\n22.\n23.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 23. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej\n[…].\nIV etap edukacyjny\n8.8) Zdający wyjaśnia zróżnicowanie\nstruktury zatrudnienia w wybranych\npaństwach i jej związek z poziomem\nrozwoju państwa.\nZakres podstawowy\n2.1) Zdający klasyfikuje państwa na\npodstawie analizy wskaźników rozwoju\nspołecznego i gospodarczego […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za trzy poprawne odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\nTurcja\nCzechy\nGrecja","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nUzupełnienie tabeli (od góry - wiersze z danymi dla nieznanych krajów):\n\n| Wiersz | Udział rolnictwa 2000 | Kraj |\n| 1 | **36,0%** | **Turcja** |\n| 2 | **5,3%** | **Czechy** |\n| 3 | **17,4%** | **Grecja** |\n| 4 | **1,5%** | Wielka Brytania *(podana w oryginale)* |\n| 5 | *(Holandia podana w oryginale)* | - |\n\nKlucz CKE wymaga trzech odpowiedzi: **Turcja, Czechy, Grecja** - w tej kolejności.\n\n## Sposób 1 - analiza udziału rolnictwa jako kryterium rozróżniającego\n\nKluczem do przypisania krajów jest **udział zatrudnionych w sektorze I (rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo)** - najbardziej zróżnicowany wskaźnik w tabeli.\n\n**Krok 1 - identyfikacja Turcji (wiersz 1: rolnictwo 36,0% → 23,3%)**\n\nŻaden kraj zachodnioeuropejski nie miał w 2000 r. aż 36% zatrudnionych w rolnictwie. Turcja jest krajem rozwijającym się w fazie wczesnoprzejściowej: duży udział sektora I, mały udział usług (40,0%). W 2015 r. udział rolnictwa spadł do 23,3% - wciąż dominujący, ale widać postęp transformacji. To jednoznacznie **Turcja**.\n\n> ⚙️ Mechanizm: Turcja ma rozległy obszar wiejski (Anatolia), niski poziom urbanizacji w porównaniu z UE, tradycyjne rolnictwo zbożowe, bawełna, owoce. Faza 2. przejścia demograficznego = wysoka dzietność + duże zasoby siły roboczej w sektorze I.\n\n**Krok 2 - identyfikacja Grecji (wiersz 3: rolnictwo 17,4% → 12,9%)**\n\nSpośród pozostałych krajów (Czechy, Grecja) jeden ma stosunkowo wysoki udział rolnictwa ~17%. Czechy jako kraj postkomunistyczny, silnie zindustrializowany, miały w 2000 r. bardzo niski udział rolnictwa (~5%). **Grecja** natomiast to kraj śródziemnomorski z tradycyjnie dużym sektorem rolnym (oliwki, winogrona, pszenica durum) i jednocześnie silnym turystycznym sektorem usług (60%).\n\n> ⚙️ Mechanizm: Kryzys grecki (2010-2015) spowolnił spadek zatrudnienia w rolnictwie - część bezrobotnych wróciła na wieś. Usługi utrzymały się na poziomie ~62% (turystyka, handel).\n\n**Krok 3 - identyfikacja Czech (wiersz 2: rolnictwo 5,3% → 2,4%)**\n\nCzechy to kraj o najwyższym poziomie uprzemysłowienia wśród krajów Europy Środkowej. Rolnictwo już w 2000 r. zatrudniało zaledwie 5,3% - efekt kolektywizacji, a potem mechanizacji. Wysoki udział usług (70,2% w 2000 r., 78,2% w 2015 r.) wskazuje na zaawansowaną transformację do struktury typowej dla krajów Europy Zachodniej. To **Czechy**.\n\n> ⚙️ Mechanizm: Czechy weszły do UE w 2004 r., przyspieszając tertiaryzację. Przemysł samochodowy (Škoda) utrzymuje sektor II, ale usługi dominują (IT, finanse, turystyka w Pradze).\n\n## Sposób 2 - eliminacja przez porównanie z Wielką Brytanią i Holandią\n\nWielka Brytania i Holandia to kraje najwyżej rozwinięte spośród pięciu:\n- **Wielka Brytania** (wiersz 4): rolnictwo tylko 1,5% w 2000 r. - jedna z najniższych wartości; usługi 73,1%. To kraj usługowy z City of London, sektorem finansowym, turystyką.\n- **Holandia** (wiersz 5): rolnictwo 1,1% → 1,1%. Ultra-intensywne, zmechanizowane rolnictwo holenderskie zatrudnia minimalnie, mimo ogromnej produkcji eksportowej (szklarnie, kwiaty, nabiał). Usługi 79,7% w 2015 r.\n\nPo przypisaniu Turcji (36%), Czech (5,3%), Grecji (17,4%) - automatycznie wiersze z rolnictwem 1,5% i 1,1% to WB i Holandia. **Metoda eliminacji potwierdza Turcja-Czechy-Grecja.**\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 23, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za **trzy poprawne** odpowiedzi: Turcja, Czechy, Grecja (wpisane w odpowiednie wiersze)\n> - **0 pkt** - za mniej niż trzy poprawne odpowiedzi lub jakikolwiek błąd przypisania\n>\n> **Uwaga:** klucz działa zasadą \"wszystko albo nic\" - jeśli dwa wiersze są poprawne, a jeden błędny → **0 punktów**. Nie ma punktów cząstkowych.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych. Używamy:\n\n> 🌍 **Model przejścia strukturalnego (Clark, Fourastié)**: zatrudnienie w trakcie rozwoju przemieszcza się z sektora I (rolnictwo) → II (przemysł) → III (usługi). Im wyższy PKB/c i HDI, tym niższy udział sektora I i wyższy udział sektora III.\n\n> 📊 **Wskaźnik referencyjny (2000 r.)**: rolnictwo powyżej 15% w krajach europejskich → kraj w fazie transformacji lub rolniczo-tradycyjny (Turcja, Grecja, Polska 18,8%). Poniżej 5% → kraj wysoce uprzemysłowiony lub silnie usługowy (Czechy, WB, Holandia).\n\n> 🇹🇷 **Turcja 2000**: kraj kandydujący do UE, ale duży sektor rolny (Anatolia = pszenica, bawełna, owoce cytrusowe). TFR ~2,5, faza 3. przejścia demograficznego.\n\n> 🇬🇷 **Grecja**: śródziemnomorski model rolnictwa + turystyka = podwójnie usługowa, ale z tradycyjnym rolnictwem rodzinnym (oliwa, wino, owoce).\n\n> 🇨🇿 **Czechy**: post-komunistyczny kraj o wysokim uprzemysłowieniu (przemysł samochodowy, maszynowy) + szybka tertiaryzacja po 1989 r.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędne przypisanie | Typowy błąd ucznia |\n| Grecja → Czechy | Mylenie Grecji z krajem zachodnim o niskim rolnictwie; zapominanie o kryzysie i śródziemnomorskiej tradycji rolnej |\n| Czechy → Polska | \"Czechy to kraj postkomunistyczny jak Polska\" - ale Czechy miały znacznie niższe rolnictwo już w 2000 r. (5,3% vs 18,8%) |\n| Turcja → Grecja | \"Oba to kraje południowe z dużym rolnictwem\" - ale różnica jest ogromna: 36% vs 17%; Turcja na innym poziomie rozwoju |\n| Wielka Brytania → Czechy | Kojarzenie niskiego rolnictwa z Czechami jako \"zachodnim\" krajem - ale WB (1,5%) jest niżej niż Czechy (5,3%) |\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - brak punktów cząstkowych.** Klucz wymaga wszystkich trzech odpowiedzi jednocześnie. Dwa dobre + jeden błąd = 0 pkt. Warto sprawdzić wszystkie przypisania krzyżowo.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - Czechy ≠ \"wysokie rolnictwo\".** Uczniowie mylnie myślą o Czechach jako o \"wschodniej\" Europie z dużym rolnictwem. Tymczasem Czechy od lat 90. to jeden z najbardziej ztertiaryzowanych krajów regionu.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - Holandia ma niskie, ale intensywne rolnictwo.** Holandia jest potentatem eksportowym w rolnictwie (kwiaty, warzywa, nabiał), ale dzięki skrajnej mechanizacji zatrudnia w nim tylko ~1% pracujących. Nie mylić wolumenu produkcji z udziałem zatrudnienia.","image":"img/geografia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 23. (0-1)<br>W tabeli przedstawiono strukturę pracujących (w %) według sektorów gospodarki<br>w wybranych krajach.<br>Uzupełnij tabelę. Wpisz nazwy krajów wybrane z podanych poniżej.<br>Czechy Grecja Holandia Turcja Wielka Brytania<br>Kraj<br>2000 r.<br>2015 r.<br>rolnictwo,<br>leśnictwo<br>i rybactwo<br>przemysł<br>i budownictwo<br>usługi<br>rolnictwo,<br>leśnictwo<br>i rybactwo<br>przemysł<br>i budownictwo<br>usługi<br>w % pracujących ogółem<br>Polska<br>18,8<br>30,8<br>50,4<br>11,5<br>30,5<br>57,9<br>36,0<br>24,0<br>40,0<br>20,4<br>27,2<br>52,4<br>5,1<br>39,5<br>55,4<br>2,9<br>38,0<br>59,1<br>17,4<br>22,6<br>60,0<br>12,9<br>14,9<br>72,2<br>Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2018, Warszawa 2018.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>21.<br>22.<br>23.<br>Maks. liczba pkt<br>2<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MGE_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 23. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz<br>prezentowanie informacji na podstawie<br>różnych źródeł informacji geograficznej<br>[…].<br>IV etap edukacyjny<br>8.8) Zdający wyjaśnia zróżnicowanie<br>struktury zatrudnienia w wybranych<br>państwach i jej związek z poziomem<br>rozwoju państwa.<br>Zakres podstawowy<br>2.1) Zdający klasyfikuje państwa na<br>podstawie analizy wskaźników rozwoju<br>społecznego i gospodarczego […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za trzy poprawne odpowiedzi.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawne odpowiedzi<br>Turcja<br>Czechy<br>Grecja</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Uzupełnienie tabeli (od góry - wiersze z danymi dla nieznanych krajów):</p>\n<p>| Wiersz | Udział rolnictwa 2000 | Kraj |<br>| 1 | <strong>36,0%</strong> | <strong>Turcja</strong> |<br>| 2 | <strong>5,3%</strong> | <strong>Czechy</strong> |<br>| 3 | <strong>17,4%</strong> | <strong>Grecja</strong> |<br>| 4 | <strong>1,5%</strong> | Wielka Brytania <em>(podana w oryginale)</em> |<br>| 5 | <em>(Holandia podana w oryginale)</em> | - |</p>\n<p>Klucz CKE wymaga trzech odpowiedzi: <strong>Turcja, Czechy, Grecja</strong> - w tej kolejności.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza udziału rolnictwa jako kryterium rozróżniającego</h4>\n<p>Kluczem do przypisania krajów jest <strong>udział zatrudnionych w sektorze I (rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo)</strong> - najbardziej zróżnicowany wskaźnik w tabeli.</p>\n<p><strong>Krok 1 - identyfikacja Turcji (wiersz 1: rolnictwo 36,0% → 23,3%)</strong></p>\n<p>Żaden kraj zachodnioeuropejski nie miał w 2000 r. aż 36% zatrudnionych w rolnictwie. Turcja jest krajem rozwijającym się w fazie wczesnoprzejściowej: duży udział sektora I, mały udział usług (40,0%). W 2015 r. udział rolnictwa spadł do 23,3% - wciąż dominujący, ale widać postęp transformacji. To jednoznacznie <strong>Turcja</strong>.</p>\n<blockquote>⚙️ Mechanizm: Turcja ma rozległy obszar wiejski (Anatolia), niski poziom urbanizacji w porównaniu z UE, tradycyjne rolnictwo zbożowe, bawełna, owoce. Faza 2. przejścia demograficznego = wysoka dzietność + duże zasoby siły roboczej w sektorze I.</blockquote>\n<p><strong>Krok 2 - identyfikacja Grecji (wiersz 3: rolnictwo 17,4% → 12,9%)</strong></p>\n<p>Spośród pozostałych krajów (Czechy, Grecja) jeden ma stosunkowo wysoki udział rolnictwa ~17%. Czechy jako kraj postkomunistyczny, silnie zindustrializowany, miały w 2000 r. bardzo niski udział rolnictwa (~5%). <strong>Grecja</strong> natomiast to kraj śródziemnomorski z tradycyjnie dużym sektorem rolnym (oliwki, winogrona, pszenica durum) i jednocześnie silnym turystycznym sektorem usług (60%).</p>\n<blockquote>⚙️ Mechanizm: Kryzys grecki (2010-2015) spowolnił spadek zatrudnienia w rolnictwie - część bezrobotnych wróciła na wieś. Usługi utrzymały się na poziomie ~62% (turystyka, handel).</blockquote>\n<p><strong>Krok 3 - identyfikacja Czech (wiersz 2: rolnictwo 5,3% → 2,4%)</strong></p>\n<p>Czechy to kraj o najwyższym poziomie uprzemysłowienia wśród krajów Europy Środkowej. Rolnictwo już w 2000 r. zatrudniało zaledwie 5,3% - efekt kolektywizacji, a potem mechanizacji. Wysoki udział usług (70,2% w 2000 r., 78,2% w 2015 r.) wskazuje na zaawansowaną transformację do struktury typowej dla krajów Europy Zachodniej. To <strong>Czechy</strong>.</p>\n<blockquote>⚙️ Mechanizm: Czechy weszły do UE w 2004 r., przyspieszając tertiaryzację. Przemysł samochodowy (Škoda) utrzymuje sektor II, ale usługi dominują (IT, finanse, turystyka w Pradze).</blockquote>\n<h4>Sposób 2 - eliminacja przez porównanie z Wielką Brytanią i Holandią</h4>\n<p>Wielka Brytania i Holandia to kraje najwyżej rozwinięte spośród pięciu:</p>\n<ul><li><strong>Wielka Brytania</strong> (wiersz 4): rolnictwo tylko 1,5% w 2000 r. - jedna z najniższych wartości; usługi 73,1%. To kraj usługowy z City of London, sektorem finansowym, turystyką.</li><li><strong>Holandia</strong> (wiersz 5): rolnictwo 1,1% → 1,1%. Ultra-intensywne, zmechanizowane rolnictwo holenderskie zatrudnia minimalnie, mimo ogromnej produkcji eksportowej (szklarnie, kwiaty, nabiał). Usługi 79,7% w 2015 r.</li></ul>\n<p>Po przypisaniu Turcji (36%), Czech (5,3%), Grecji (17,4%) - automatycznie wiersze z rolnictwem 1,5% i 1,1% to WB i Holandia. <strong>Metoda eliminacji potwierdza Turcja-Czechy-Grecja.</strong></p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 23, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za <strong>trzy poprawne</strong> odpowiedzi: Turcja, Czechy, Grecja (wpisane w odpowiednie wiersze)<br>- <strong>0 pkt</strong> - za mniej niż trzy poprawne odpowiedzi lub jakikolwiek błąd przypisania<br><br><strong>Uwaga:</strong> klucz działa zasadą &quot;wszystko albo nic&quot; - jeśli dwa wiersze są poprawne, a jeden błędny → <strong>0 punktów</strong>. Nie ma punktów cząstkowych.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych. Używamy:</p>\n<blockquote>🌍 <strong>Model przejścia strukturalnego (Clark, Fourastié)</strong>: zatrudnienie w trakcie rozwoju przemieszcza się z sektora I (rolnictwo) → II (przemysł) → III (usługi). Im wyższy PKB/c i HDI, tym niższy udział sektora I i wyższy udział sektora III.</blockquote>\n<blockquote>📊 <strong>Wskaźnik referencyjny (2000 r.)</strong>: rolnictwo powyżej 15% w krajach europejskich → kraj w fazie transformacji lub rolniczo-tradycyjny (Turcja, Grecja, Polska 18,8%). Poniżej 5% → kraj wysoce uprzemysłowiony lub silnie usługowy (Czechy, WB, Holandia).</blockquote>\n<blockquote>🇹🇷 <strong>Turcja 2000</strong>: kraj kandydujący do UE, ale duży sektor rolny (Anatolia = pszenica, bawełna, owoce cytrusowe). TFR ~2,5, faza 3. przejścia demograficznego.</blockquote>\n<blockquote>🇬🇷 <strong>Grecja</strong>: śródziemnomorski model rolnictwa + turystyka = podwójnie usługowa, ale z tradycyjnym rolnictwem rodzinnym (oliwa, wino, owoce).</blockquote>\n<blockquote>🇨🇿 <strong>Czechy</strong>: post-komunistyczny kraj o wysokim uprzemysłowieniu (przemysł samochodowy, maszynowy) + szybka tertiaryzacja po 1989 r.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędne przypisanie | Typowy błąd ucznia |<br>| Grecja → Czechy | Mylenie Grecji z krajem zachodnim o niskim rolnictwie; zapominanie o kryzysie i śródziemnomorskiej tradycji rolnej |<br>| Czechy → Polska | &quot;Czechy to kraj postkomunistyczny jak Polska&quot; - ale Czechy miały znacznie niższe rolnictwo już w 2000 r. (5,3% vs 18,8%) |<br>| Turcja → Grecja | &quot;Oba to kraje południowe z dużym rolnictwem&quot; - ale różnica jest ogromna: 36% vs 17%; Turcja na innym poziomie rozwoju |<br>| Wielka Brytania → Czechy | Kojarzenie niskiego rolnictwa z Czechami jako &quot;zachodnim&quot; krajem - ale WB (1,5%) jest niżej niż Czechy (5,3%) |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - brak punktów cząstkowych.</strong> Klucz wymaga wszystkich trzech odpowiedzi jednocześnie. Dwa dobre + jeden błąd = 0 pkt. Warto sprawdzić wszystkie przypisania krzyżowo.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - Czechy ≠ &quot;wysokie rolnictwo&quot;.</strong> Uczniowie mylnie myślą o Czechach jako o &quot;wschodniej&quot; Europie z dużym rolnictwem. Tymczasem Czechy od lat 90. to jeden z najbardziej ztertiaryzowanych krajów regionu.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - Holandia ma niskie, ale intensywne rolnictwo.</strong> Holandia jest potentatem eksportowym w rolnictwie (kwiaty, warzywa, nabiał), ale dzięki skrajnej mechanizacji zatrudnia w nim tylko ~1% pracujących. Nie mylić wolumenu produkcji z udziałem zatrudnienia.</blockquote>"}]}