{"id":"geografia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/24.2","paper_id":"geografia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"24.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24.2. (0-1)\nPodaj główną przyczynę niskich wartości współczynnika maskulinizacji w miastach\nw Polsce w 2017 r.\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24.2. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nII. Analiza i wyjaśnianie problemów\ndemograficznych społeczeństw.\nIV etap edukacyjny\n11.1) Zdający charakteryzuje rozwój\ndemograficzny Polski w wybranych okresach\nna podstawie danych statystycznych […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie poprawnej przyczyny mniejszych wartości współczynnika maskulinizacji\nw miastach.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Niskie wartości współczynnika maskulinizacji w miastach są wynikiem większej migracji\nkobiet niż mężczyzn ze wsi do miast np. w poszukiwaniu pracy.\n- Społeczeństwa wielu miast w Polsce starzeją się demograficznie i charakteryzują się dużym\nudziałem kobiet, które na ogół żyją dłużej niż mężczyźni.\n- Większa podatność mężczyzn niż kobiet w miastach na choroby cywilizacyjne, np. choroby\nukładu krążenia.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nGłówna przyczyna niskich wartości współczynnika maskulinizacji w miastach to **większa migracja kobiet niż mężczyzn ze wsi do miast** (feminizacja migracji ze wsi do miast) oraz **dłuższe trwanie życia kobiet niż mężczyzn**, co przy starzeniu się ludności miejskiej zwiększa nadreprezentację kobiet.\n\n## Sposób 1 - Analiza migracji selektywnej (feminizacja migracji)\n\n**Krok 1 - Co pokazuje wykres?**\n\nWykres współczynnika maskulinizacji wskazuje, że w miastach wartości są niższe niż na wsi, co oznacza, że w miastach na 100 kobiet przypada mniej niż 100 mężczyzn (lub proporcja kobiet jest wyraźnie wyższa).\n\n**Krok 2 - Mechanizm geograficzny: selektywność migracji**\n\nMigracje ze wsi do miast w Polsce (szczególnie po 1945 r. i nadal współcześnie) mają charakter **selektywny płciowo**:\n- Kobiety częściej niż mężczyźni decydują się na przeprowadzkę do miast **w poszukiwaniu pracy** (usługi, administracja, handel, opieka zdrowotna - sektory silnie sfeminizowane).\n- Kobiety chętniej migrują po ukończeniu szkoły do miasta w celu **kontynuowania edukacji** (studia wyższe → często zostają).\n- Mężczyźni natomiast częściej pozostają na wsi, gdzie istnieje praca w rolnictwie, leśnictwie i budownictwie.\n\n**Krok 3 - Skutek przestrzenny**\n\n→ W miastach nadreprezentacja kobiet → niski współczynnik maskulinizacji.\n→ Na wsi nadreprezentacja mężczyzn → wysoki współczynnik maskulinizacji.\n\n**Wynik:** Feminizacja migracji wiejsko-miejskich to **główna przyczyna** niskich wartości współczynnika maskulinizacji w polskich miastach.\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja: dłuższe trwanie życia kobiet i starzenie demograficzne miast\n\n**Mechanizm weryfikujący:**\n\nNawet gdyby migracje były neutralne płciowo, w starszych grupach wiekowych kobiety zawsze dominowałyby liczebnie, ponieważ:\n- Przeciętne trwanie życia kobiet w Polsce (2017 r.): ok. **81 lat**.\n- Przeciętne trwanie życia mężczyzn w Polsce (2017 r.): ok. **73-74 lata**.\n- Różnica ≈ **7-8 lat** - jedna z większych w Europie.\n\nMiasta są bardziej **zaawansowane demograficznie** (wyższy udział seniorów) niż wsie, ponieważ:\n- Wcześniej przeszły urbanizację.\n- Wyższy wiek mediany ludności.\n- Więcej kobiet w grupach 65+ (które żyją dłużej).\n\n**Efekt:** Przy starzeniu się populacji miejskiej, nadumieralność mężczyzn kumuluje się w starszych kohortach → wykres wyraźnie pokazuje najniższe wartości maskulinizacji w grupach 65+.\n\n**Wniosek weryfikacyjny:** Oba mechanizmy (migracja + umieralność) wzajemnie się wzmacniają, potwierdzając niski współczynnik maskulinizacji w miastach.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 24.2, max 1 pkt):**\n>\n> - **1 pkt** - za podanie **jednej poprawnej przyczyny** niskich wartości współczynnika maskulinizacji w miastach. Wystarczy jeden argument, ale musi być konkretny i merytoryczny.\n> - **0 pkt** - za odpowiedź ogólnikową, niepowiązaną z przyczynami (np. \"bo jest mniej mężczyzn\"), powtórzenie treści pytania lub błędną przyczynę.\n>\n> **Akceptowane warianty (przykładowe odpowiedzi CKE):**\n> 1. Większa migracja kobiet niż mężczyzn ze wsi do miast (np. w poszukiwaniu pracy).\n> 2. Starzenie demograficzne miast + dłuższe trwanie życia kobiet → duży udział kobiet w starszych grupach wiekowych.\n> 3. Większa podatność mężczyzn na choroby cywilizacyjne (np. choroby układu krążenia) → wyższa umieralność mężczyzn w miastach.\n>\n> **Klucz jest liberalny** - wystarczy **jeden** z powyższych argumentów, podany jasno i konkretnie.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych, wystarczy znajomość demografii i geografii ludności. Przydatne pojęcia:\n\n> 👥 **Współczynnik maskulinizacji** = liczba mężczyzn na 100 kobiet w danej populacji.\n> - Wartość **= 100**: równowaga płci.\n> - Wartość **< 100**: więcej kobiet (feminizacja populacji) → typowe dla polskich miast.\n> - Wartość **> 100**: więcej mężczyzn → typowe dla polskich wsi i młodych grup wiekowych.\n\n> 🏙️ **Feminizacja migracji**: zjawisko, w którym kobiety stanowią większość migrujących ze wsi do miast; silnie widoczne w Polsce, gdzie usługi i administracja zatrudniają głównie kobiety.\n\n> 📊 **Nadumieralność mężczyzn**: zjawisko demograficzne polegające na wyższej umieralności mężczyzn w każdej grupie wiekowej. Przyczyny: choroby układu krążenia, nowotwory, wypadki, nadużywanie alkoholu i tytoniu - wszystkie silniej dotyczą mężczyzn. W miastach efekt ten kumuluje się ze względu na choroby cywilizacyjne.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędna odpowiedź | Treść | Dlaczego błędna |\n| Błąd 1 | \"W miastach jest więcej kobiet, bo mężczyźni pracują na wsi\" | Zbyt ogólnikowe - nie wyjaśnia DLACZEGO taka dysproporcja, nie podaje mechanizmu migracji ani umieralności; klucz wymaga konkretnej przyczyny. |\n| Błąd 2 | \"Mężczyźni emigrują za granicę\" | Częściowo prawda, ale emigracja dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn - nie tłumaczy specyficznie niskiego maskulinizacji w MIASTACH (vs. wsiach). |\n| Błąd 3 | \"W miastach jest wyższy przyrost naturalny dziewczynek\" | Błąd biologiczny - przyrost naturalny na poziomie biologicznym jest neutralny płciowo (lekka przewaga urodzeń chłopców); nie tłumaczy dysproporcji. |\n| Błąd 4 | \"Kobiety rzadziej migrują do miast\" | Odwrotnie - to kobiety migrują do miast CZĘŚCIEJ niż mężczyźni (feminizacja migracji). |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Pułapka 1:** Uczniowie mylą kierunek zależności - myślą, że to mężczyźni migrują do miast (bo tam jest przemysł). Tymczasem w Polsce współczesnej **kobiety migrują do miast częściej**, bo sektor usług (sfeminizowany) dominuje w miastach, a przemysł ciężki już nie jest tak ważny.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2:** Odpowiedź \"bo kobiety żyją dłużej\" jest poprawna, ale niepełna bez dookreślenia kontekstu - napisz, że miasta są bardziej **postarzałe demograficznie**, więc efekt nadumieralności mężczyzn kumuluje się tam silniej.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3:** Nie pisz tylko \"większa śmiertelność mężczyzn\" - dodaj konkretną przyczynę, np. **choroby cywilizacyjne** (układu krążenia, nowotwory), bo klucz CKE premiuje konkretność.","image":"img/geografia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-24.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 24.2. (0-1)<br>Podaj główną przyczynę niskich wartości współczynnika maskulinizacji w miastach<br>w Polsce w 2017 r.<br>MGE_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 24.2. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>II. Analiza i wyjaśnianie problemów<br>demograficznych społeczeństw.<br>IV etap edukacyjny<br>11.1) Zdający charakteryzuje rozwój<br>demograficzny Polski w wybranych okresach<br>na podstawie danych statystycznych […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za podanie poprawnej przyczyny mniejszych wartości współczynnika maskulinizacji<br>w miastach.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Przykładowe odpowiedzi</p>\n<ul><li>Niskie wartości współczynnika maskulinizacji w miastach są wynikiem większej migracji</li></ul>\n<p>kobiet niż mężczyzn ze wsi do miast np. w poszukiwaniu pracy.</p>\n<ul><li>Społeczeństwa wielu miast w Polsce starzeją się demograficznie i charakteryzują się dużym</li></ul>\n<p>udziałem kobiet, które na ogół żyją dłużej niż mężczyźni.</p>\n<ul><li>Większa podatność mężczyzn niż kobiet w miastach na choroby cywilizacyjne, np. choroby</li></ul>\n<p>układu krążenia.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Główna przyczyna niskich wartości współczynnika maskulinizacji w miastach to <strong>większa migracja kobiet niż mężczyzn ze wsi do miast</strong> (feminizacja migracji ze wsi do miast) oraz <strong>dłuższe trwanie życia kobiet niż mężczyzn</strong>, co przy starzeniu się ludności miejskiej zwiększa nadreprezentację kobiet.</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza migracji selektywnej (feminizacja migracji)</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Co pokazuje wykres?</strong></p>\n<p>Wykres współczynnika maskulinizacji wskazuje, że w miastach wartości są niższe niż na wsi, co oznacza, że w miastach na 100 kobiet przypada mniej niż 100 mężczyzn (lub proporcja kobiet jest wyraźnie wyższa).</p>\n<p><strong>Krok 2 - Mechanizm geograficzny: selektywność migracji</strong></p>\n<p>Migracje ze wsi do miast w Polsce (szczególnie po 1945 r. i nadal współcześnie) mają charakter <strong>selektywny płciowo</strong>:</p>\n<ul><li>Kobiety częściej niż mężczyźni decydują się na przeprowadzkę do miast <strong>w poszukiwaniu pracy</strong> (usługi, administracja, handel, opieka zdrowotna - sektory silnie sfeminizowane).</li><li>Kobiety chętniej migrują po ukończeniu szkoły do miasta w celu <strong>kontynuowania edukacji</strong> (studia wyższe → często zostają).</li><li>Mężczyźni natomiast częściej pozostają na wsi, gdzie istnieje praca w rolnictwie, leśnictwie i budownictwie.</li></ul>\n<p><strong>Krok 3 - Skutek przestrzenny</strong></p>\n<p>→ W miastach nadreprezentacja kobiet → niski współczynnik maskulinizacji.<br>→ Na wsi nadreprezentacja mężczyzn → wysoki współczynnik maskulinizacji.</p>\n<p><strong>Wynik:</strong> Feminizacja migracji wiejsko-miejskich to <strong>główna przyczyna</strong> niskich wartości współczynnika maskulinizacji w polskich miastach.</p>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja: dłuższe trwanie życia kobiet i starzenie demograficzne miast</h4>\n<p><strong>Mechanizm weryfikujący:</strong></p>\n<p>Nawet gdyby migracje były neutralne płciowo, w starszych grupach wiekowych kobiety zawsze dominowałyby liczebnie, ponieważ:</p>\n<ul><li>Przeciętne trwanie życia kobiet w Polsce (2017 r.): ok. <strong>81 lat</strong>.</li><li>Przeciętne trwanie życia mężczyzn w Polsce (2017 r.): ok. <strong>73-74 lata</strong>.</li><li>Różnica ≈ <strong>7-8 lat</strong> - jedna z większych w Europie.</li></ul>\n<p>Miasta są bardziej <strong>zaawansowane demograficznie</strong> (wyższy udział seniorów) niż wsie, ponieważ:</p>\n<ul><li>Wcześniej przeszły urbanizację.</li><li>Wyższy wiek mediany ludności.</li><li>Więcej kobiet w grupach 65+ (które żyją dłużej).</li></ul>\n<p><strong>Efekt:</strong> Przy starzeniu się populacji miejskiej, nadumieralność mężczyzn kumuluje się w starszych kohortach → wykres wyraźnie pokazuje najniższe wartości maskulinizacji w grupach 65+.</p>\n<p><strong>Wniosek weryfikacyjny:</strong> Oba mechanizmy (migracja + umieralność) wzajemnie się wzmacniają, potwierdzając niski współczynnik maskulinizacji w miastach.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 24.2, max 1 pkt):</strong><br><br>- <strong>1 pkt</strong> - za podanie <strong>jednej poprawnej przyczyny</strong> niskich wartości współczynnika maskulinizacji w miastach. Wystarczy jeden argument, ale musi być konkretny i merytoryczny.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź ogólnikową, niepowiązaną z przyczynami (np. &quot;bo jest mniej mężczyzn&quot;), powtórzenie treści pytania lub błędną przyczynę.<br><br><strong>Akceptowane warianty (przykładowe odpowiedzi CKE):</strong><br>1. Większa migracja kobiet niż mężczyzn ze wsi do miast (np. w poszukiwaniu pracy).<br>2. Starzenie demograficzne miast + dłuższe trwanie życia kobiet → duży udział kobiet w starszych grupach wiekowych.<br>3. Większa podatność mężczyzn na choroby cywilizacyjne (np. choroby układu krążenia) → wyższa umieralność mężczyzn w miastach.<br><br><strong>Klucz jest liberalny</strong> - wystarczy <strong>jeden</strong> z powyższych argumentów, podany jasno i konkretnie.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych, wystarczy znajomość demografii i geografii ludności. Przydatne pojęcia:</p>\n<blockquote>👥 <strong>Współczynnik maskulinizacji</strong> = liczba mężczyzn na 100 kobiet w danej populacji.<br>- Wartość <strong>= 100</strong>: równowaga płci.<br>- Wartość <strong>&lt; 100</strong>: więcej kobiet (feminizacja populacji) → typowe dla polskich miast.<br>- Wartość <strong>&gt; 100</strong>: więcej mężczyzn → typowe dla polskich wsi i młodych grup wiekowych.</blockquote>\n<blockquote>🏙️ <strong>Feminizacja migracji</strong>: zjawisko, w którym kobiety stanowią większość migrujących ze wsi do miast; silnie widoczne w Polsce, gdzie usługi i administracja zatrudniają głównie kobiety.</blockquote>\n<blockquote>📊 <strong>Nadumieralność mężczyzn</strong>: zjawisko demograficzne polegające na wyższej umieralności mężczyzn w każdej grupie wiekowej. Przyczyny: choroby układu krążenia, nowotwory, wypadki, nadużywanie alkoholu i tytoniu - wszystkie silniej dotyczą mężczyzn. W miastach efekt ten kumuluje się ze względu na choroby cywilizacyjne.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź | Treść | Dlaczego błędna |<br>| Błąd 1 | &quot;W miastach jest więcej kobiet, bo mężczyźni pracują na wsi&quot; | Zbyt ogólnikowe - nie wyjaśnia DLACZEGO taka dysproporcja, nie podaje mechanizmu migracji ani umieralności; klucz wymaga konkretnej przyczyny. |<br>| Błąd 2 | &quot;Mężczyźni emigrują za granicę&quot; | Częściowo prawda, ale emigracja dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn - nie tłumaczy specyficznie niskiego maskulinizacji w MIASTACH (vs. wsiach). |<br>| Błąd 3 | &quot;W miastach jest wyższy przyrost naturalny dziewczynek&quot; | Błąd biologiczny - przyrost naturalny na poziomie biologicznym jest neutralny płciowo (lekka przewaga urodzeń chłopców); nie tłumaczy dysproporcji. |<br>| Błąd 4 | &quot;Kobiety rzadziej migrują do miast&quot; | Odwrotnie - to kobiety migrują do miast CZĘŚCIEJ niż mężczyźni (feminizacja migracji). |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1:</strong> Uczniowie mylą kierunek zależności - myślą, że to mężczyźni migrują do miast (bo tam jest przemysł). Tymczasem w Polsce współczesnej <strong>kobiety migrują do miast częściej</strong>, bo sektor usług (sfeminizowany) dominuje w miastach, a przemysł ciężki już nie jest tak ważny.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2:</strong> Odpowiedź &quot;bo kobiety żyją dłużej&quot; jest poprawna, ale niepełna bez dookreślenia kontekstu - napisz, że miasta są bardziej <strong>postarzałe demograficznie</strong>, więc efekt nadumieralności mężczyzn kumuluje się tam silniej.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3:</strong> Nie pisz tylko &quot;większa śmiertelność mężczyzn&quot; - dodaj konkretną przyczynę, np. <strong>choroby cywilizacyjne</strong> (układu krążenia, nowotwory), bo klucz CKE premiuje konkretność.</blockquote>"}]}