{"id":"geografia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/26.1","paper_id":"geografia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"26.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26.1. (0-1)\nDo każdego z opisów przyporządkuj odpowiedni surowiec eksploatowany w Polsce.\nWpisz jego nazwę do tabeli.\nOpis\nSurowiec\nWydobycie krajowe prowadzone jest na Niżu\nPolskim i Podkarpaciu. Pokrywa ono około 20%\nzapotrzebowania krajowego.\nSurowiec wydobywa się głównie na Niżu Polskim\noraz z szelfu Morza Bałtyckiego. Krajowe\nwydobycie wystarcza jedynie na pokrycie kilku\nprocent zapotrzebowania.\nKrajowe wydobycie koncentruje się w Sudetach\ni na Niżu Polskim. Niska kaloryczność surowca\npowoduje, że jest on przedmiotem handlu\nmiędzynarodowego w marginalnym stopniu.\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 26.1. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie […] wzajemnych powiązań\ni zależności w systemie człowiek - przyroda -\ngospodarka.\nIV etap edukacyjny\n12.3) Zdający wskazuje obszary występowania\npodstawowych zasobów naturalnych\ni analizuje zmiany wielkości ich eksploatacji.\nIII etap edukacyjny\n4.5) Zdający wymienia główne rodzaje\nzasobów naturalnych Polski […] surowców\nmineralnych […], opisuje ich rozmieszczenie\ni określa znaczenie gospodarcze.\nSchemat punktowania\n1 p. - za trzy poprawne odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\ngaz ziemny\nropa naftowa\nwęgiel brunatny","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nUzupełniona tabela:\n\n| Opis | Surowiec |\n| Wydobycie krajowe prowadzone jest na Niżu Polskim i Podkarpaciu. Pokrywa ono około 20% zapotrzebowania krajowego. | **gaz ziemny** |\n| Surowiec wydobywa się głównie na Niżu Polskim oraz z szelfu Morza Bałtyckiego. Krajowe wydobycie pokrywa znikomy procent zapotrzebowania. | **ropa naftowa** |\n| Krajowe wydobycie koncentruje się w okolicach Bełchatowa i okolicach Konina Pojezierza Wielkopolskiego. Wydobycie przyrasta z każdym rokiem ze zwiększaniem się eksploatacji złóż. | **węgiel brunatny** |\n\n## Sposób 1 - Analiza lokalizacji wydobycia i wskaźnika samowystarczalności\n\nKażdy z trzech opisów zawiera dwa klucze identyfikacyjne: **lokalizację wydobycia** i **stopień pokrycia krajowego zapotrzebowania**. Łączymy oba ze sobą i weryfikujemy danymi z tabeli.\n\n**Opis 1: Niż Polski + Podkarpacie, pokrycie ~20%**\n\nZłoża gazu ziemnego w Polsce występują w dwóch głównych regionach:\n- **Niż Polski** - zagłębia gazowe na Wielkopolsce, Lubuskie, Podlasiu,\n- **Podkarpacie** - historycznie najstarszy region wydobycia gazu (Jasło, Przemyśl, Krosno).\n\nSprawdzenie z tabelą (2016): ze źródeł krajowych \\(2\\,962\\,\\text{mln m}^3\\), przychód \\(16\\,878\\,\\text{mln m}^3\\):\n\\[\n\\frac{2\\,962}{16\\,878} \\approx 17{,}5\\% \\approx 20\\%\n\\]\nZgadza się z opisem. **→ gaz ziemny.**\n\n**Opis 2: Niż Polski + szelf Morza Bałtyckiego, wydobycie znikome**\n\nRopa naftowa wydobywana jest w Polsce w niewielkich ilościach:\n- **Niż Polski** - złoża Lubelszczyzny, Wielkopolski,\n- **szelf Morza Bałtyckiego** - platforma wiertnicza Baltic Beta koło Łeby.\n\nSprawdzenie z tabelą (2016): ze źródeł krajowych \\(1\\,427\\,\\text{tys. ton}\\), przychód \\(26\\,800\\,\\text{tys. ton}\\):\n\\[\n\\frac{1\\,427}{26\\,800} \\approx 5{,}3\\%\n\\]\nTo rzeczywiście **znikomy procent** - Polska jest praktycznie importerem ropy. **→ ropa naftowa.**\n\n**Opis 3: Bełchatów + okolice Konina (Pojezierze Wielkopolskie), wydobycie rośnie**\n\nWęgiel brunatny wydobywany jest wyłącznie metodą odkrywkową w Polsce:\n- **KWB Bełchatów** - największa kopalnia odkrywkowa w Europie (woj. łódzkie),\n- **KWB Konin i KWB Adamów** - Pojezierze Wielkopolskie (okolice Konina, Turku).\n\nSprawdzenie z tabelą: wydobycie krajowe utrzymuje się na poziomie niemal 100% przychodu (2016: 60 313 z 60 602 tys. ton), co wynika z faktu, że węgiel brunatny **nie jest importowany** - jest zbyt tani na transport na dalekie odległości. **→ węgiel brunatny.**\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację i logikę ekonomiczną\n\nPodejście odwrotne: które surowce w ogóle **wchodzą w grę** jako opcje? Z tabeli wynika, że mamy cztery surowce: węgiel kamienny, węgiel brunatny, ropa naftowa, gaz ziemny. Opisy są trzy - znaczy jeden surowiec odpada.\n\n**Eliminacja węgla kamiennego:**\n- Żaden z opisów nie pasuje do węgla kamiennego: śląskie zagłębie (GOP) ani Lubelskie Zagłębie Węglowe nie są wspomniane.\n- Wydobycie węgla kamiennego pokrywa ~87% przychodu (2016: 73 156 / 83 916) - to nie jest ani „20%\", ani „znikomy procent\", ani „prawie 100%\".\n- Węgiel kamienny nie jest wydobywany z szelfu Bałtyku ani okolic Bełchatowa.\n\nPo eliminacji zostają: gaz ziemny, ropa naftowa, węgiel brunatny - dokładnie trzy opisywane surowce. Przypisanie jak w Sposobie 1.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 26.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za **trzy** poprawne odpowiedzi jednocześnie (gaz ziemny, ropa naftowa, węgiel brunatny).\n> - **0 pkt** - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium - w tym za 1 lub 2 poprawne odpowiedzi (brak punktów cząstkowych!).\n\n⚠️ To zadanie jest **\"wszystko albo nic\"** - musisz trafić wszystkie trzy, żeby dostać punkt. Jedna pomyłka = 0 punktów.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu wystarczy znajomość **geografii ekonomicznej Polski** - lokalizacji złóż surowców energetycznych oraz podstawowego rachunku procentowego (wskaźnik samowystarczalności).\n\n> 🇵🇱 **Surowce energetyczne Polski - lokalizacja wydobycia:**\n> - **Węgiel kamienny**: Górnośląskie Zagłębie Węglowe (GOP), Lubelskie Zagłębie Węglowe (Bogdanka).\n> - **Węgiel brunatny**: Bełchatów (woj. łódzkie), Turów (woj. dolnośląskie), Konin-Turek (Pojezierze Wielkopolskie).\n> - **Ropa naftowa**: Niż Polski, szelf Morza Bałtyckiego (Baltic Beta).\n> - **Gaz ziemny**: Niż Polski (Wielkopolska, Lubelszczyzna), Podkarpacie (Przemyśl, Krosno).\n\n> 📐 **Wskaźnik samowystarczalności (pokrycie krajowego zapotrzebowania):**\n> \\[ SW = \\frac{\\text{wydobycie krajowe}}{\\text{przychód ogółem}} \\cdot 100\\% \\]\n> - Węgiel brunatny 2016: \\(\\approx 99{,}5\\%\\) (prawie cały z krajowych złóż).\n> - Gaz ziemny 2016: \\(\\approx 17{,}5\\%\\) (ok. 20%).\n> - Ropa naftowa 2016: \\(\\approx 5{,}3\\%\\) (znikomy procent).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędne przypisanie | Dlaczego nie pasuje |\n| Węgiel kamienny do opisu z Bełchatowem | Węgiel kamienny wydobywa się na Śląsku i Lubelszczyźnie, NIE w Bełchatowie - tam jest węgiel brunatny |\n| Węgiel brunatny do opisu z Bałtykiem | Węgla brunatnego nie wydobywa się z szelfu morskiego - tylko metodą odkrywkową na lądzie |\n| Ropa naftowa do opisu z 20% pokryciem | Polska wydobywa tylko ~5% ropy z krajowych złóż, nie 20% |\n| Gaz ziemny do opisu ze \"znikomym procentem\" | Gaz ziemny pokrywa ~20% potrzeb - to znaczące, nie \"znikome\" |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - mylenie węgla kamiennego z brunatnym:** Uczniowie niekiedy przypisują Bełchatów do węgla kamiennego. Pamiętaj: **Bełchatów = węgiel brunatny** (odkrywka); węgiel kamienny = Śląsk (wyrobiska głębinowe).\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - \"znikomy procent\" ≠ \"mały procent\":** Słowo \"znikomy\" w geografii oznacza poniżej kilku procent. Gaz ziemny pokrywa ~20% - to **znaczące**, nie znikome. Tylko ropa ma wydobycie krajowe naprawdę marginalne (~5%).\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - brak punktów cząstkowych:** Klucz CKE przyznaje 1 pkt wyłącznie za **wszystkie trzy** poprawne odpowiedzi jednocześnie. Nie ma sensu zostawiać pustego pola - lepiej wpisać cokolwiek logicznego.","image":"img/geografia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-26.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 26.1. (0-1)
Do każdego z opisów przyporządkuj odpowiedni surowiec eksploatowany w Polsce.
Wpisz jego nazwę do tabeli.
Opis
Surowiec
Wydobycie krajowe prowadzone jest na Niżu
Polskim i Podkarpaciu. Pokrywa ono około 20%
zapotrzebowania krajowego.
Surowiec wydobywa się głównie na Niżu Polskim
oraz z szelfu Morza Bałtyckiego. Krajowe
wydobycie wystarcza jedynie na pokrycie kilku
procent zapotrzebowania.
Krajowe wydobycie koncentruje się w Sudetach
i na Niżu Polskim. Niska kaloryczność surowca
powoduje, że jest on przedmiotem handlu
międzynarodowego w marginalnym stopniu.
MGE_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 26.1. (0-1)
IV etap edukacyjny
I. Dostrzeganie […] wzajemnych powiązań
i zależności w systemie człowiek - przyroda -
gospodarka.
IV etap edukacyjny
12.3) Zdający wskazuje obszary występowania
podstawowych zasobów naturalnych
i analizuje zmiany wielkości ich eksploatacji.
III etap edukacyjny
4.5) Zdający wymienia główne rodzaje
zasobów naturalnych Polski […] surowców
mineralnych […], opisuje ich rozmieszczenie
i określa znaczenie gospodarcze.
Schemat punktowania
1 p. - za trzy poprawne odpowiedzi.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Poprawne odpowiedzi
gaz ziemny
ropa naftowa
węgiel brunatny

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Uzupełniona tabela:

\n

| Opis | Surowiec |
| Wydobycie krajowe prowadzone jest na Niżu Polskim i Podkarpaciu. Pokrywa ono około 20% zapotrzebowania krajowego. | gaz ziemny |
| Surowiec wydobywa się głównie na Niżu Polskim oraz z szelfu Morza Bałtyckiego. Krajowe wydobycie pokrywa znikomy procent zapotrzebowania. | ropa naftowa |
| Krajowe wydobycie koncentruje się w okolicach Bełchatowa i okolicach Konina Pojezierza Wielkopolskiego. Wydobycie przyrasta z każdym rokiem ze zwiększaniem się eksploatacji złóż. | węgiel brunatny |

\n

Sposób 1 - Analiza lokalizacji wydobycia i wskaźnika samowystarczalności

\n

Każdy z trzech opisów zawiera dwa klucze identyfikacyjne: lokalizację wydobycia i stopień pokrycia krajowego zapotrzebowania. Łączymy oba ze sobą i weryfikujemy danymi z tabeli.

\n

Opis 1: Niż Polski + Podkarpacie, pokrycie ~20%

\n

Złoża gazu ziemnego w Polsce występują w dwóch głównych regionach:

\n\n

Sprawdzenie z tabelą (2016): ze źródeł krajowych \\(2\\,962\\,\\text{mln m}^3\\), przychód \\(16\\,878\\,\\text{mln m}^3\\):
\\[
\\frac{2\\,962}{16\\,878} \\approx 17{,}5\\% \\approx 20\\%
\\]
Zgadza się z opisem. → gaz ziemny.

\n

Opis 2: Niż Polski + szelf Morza Bałtyckiego, wydobycie znikome

\n

Ropa naftowa wydobywana jest w Polsce w niewielkich ilościach:

\n\n

Sprawdzenie z tabelą (2016): ze źródeł krajowych \\(1\\,427\\,\\text{tys. ton}\\), przychód \\(26\\,800\\,\\text{tys. ton}\\):
\\[
\\frac{1\\,427}{26\\,800} \\approx 5{,}3\\%
\\]
To rzeczywiście znikomy procent - Polska jest praktycznie importerem ropy. → ropa naftowa.

\n

Opis 3: Bełchatów + okolice Konina (Pojezierze Wielkopolskie), wydobycie rośnie

\n

Węgiel brunatny wydobywany jest wyłącznie metodą odkrywkową w Polsce:

\n\n

Sprawdzenie z tabelą: wydobycie krajowe utrzymuje się na poziomie niemal 100% przychodu (2016: 60 313 z 60 602 tys. ton), co wynika z faktu, że węgiel brunatny nie jest importowany - jest zbyt tani na transport na dalekie odległości. → węgiel brunatny.

\n

Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację i logikę ekonomiczną

\n

Podejście odwrotne: które surowce w ogóle wchodzą w grę jako opcje? Z tabeli wynika, że mamy cztery surowce: węgiel kamienny, węgiel brunatny, ropa naftowa, gaz ziemny. Opisy są trzy - znaczy jeden surowiec odpada.

\n

Eliminacja węgla kamiennego:

\n\n

Po eliminacji zostają: gaz ziemny, ropa naftowa, węgiel brunatny - dokładnie trzy opisywane surowce. Przypisanie jak w Sposobie 1.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 26.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi jednocześnie (gaz ziemny, ropa naftowa, węgiel brunatny).
- 0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium - w tym za 1 lub 2 poprawne odpowiedzi (brak punktów cząstkowych!).
\n

⚠️ To zadanie jest "wszystko albo nic" - musisz trafić wszystkie trzy, żeby dostać punkt. Jedna pomyłka = 0 punktów.

\n

Wzory i referencje

\n

W tym zadaniu wystarczy znajomość geografii ekonomicznej Polski - lokalizacji złóż surowców energetycznych oraz podstawowego rachunku procentowego (wskaźnik samowystarczalności).

\n
🇵🇱 Surowce energetyczne Polski - lokalizacja wydobycia:
- Węgiel kamienny: Górnośląskie Zagłębie Węglowe (GOP), Lubelskie Zagłębie Węglowe (Bogdanka).
- Węgiel brunatny: Bełchatów (woj. łódzkie), Turów (woj. dolnośląskie), Konin-Turek (Pojezierze Wielkopolskie).
- Ropa naftowa: Niż Polski, szelf Morza Bałtyckiego (Baltic Beta).
- Gaz ziemny: Niż Polski (Wielkopolska, Lubelszczyzna), Podkarpacie (Przemyśl, Krosno).
\n
📐 Wskaźnik samowystarczalności (pokrycie krajowego zapotrzebowania):
\\[ SW = \\frac{\\text{wydobycie krajowe}}{\\text{przychód ogółem}} \\cdot 100\\% \\]
- Węgiel brunatny 2016: \\(\\approx 99{,}5\\%\\) (prawie cały z krajowych złóż).
- Gaz ziemny 2016: \\(\\approx 17{,}5\\%\\) (ok. 20%).
- Ropa naftowa 2016: \\(\\approx 5{,}3\\%\\) (znikomy procent).
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Błędne przypisanie | Dlaczego nie pasuje |
| Węgiel kamienny do opisu z Bełchatowem | Węgiel kamienny wydobywa się na Śląsku i Lubelszczyźnie, NIE w Bełchatowie - tam jest węgiel brunatny |
| Węgiel brunatny do opisu z Bałtykiem | Węgla brunatnego nie wydobywa się z szelfu morskiego - tylko metodą odkrywkową na lądzie |
| Ropa naftowa do opisu z 20% pokryciem | Polska wydobywa tylko ~5% ropy z krajowych złóż, nie 20% |
| Gaz ziemny do opisu ze "znikomym procentem" | Gaz ziemny pokrywa ~20% potrzeb - to znaczące, nie "znikome" |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Pułapka 1 - mylenie węgla kamiennego z brunatnym: Uczniowie niekiedy przypisują Bełchatów do węgla kamiennego. Pamiętaj: Bełchatów = węgiel brunatny (odkrywka); węgiel kamienny = Śląsk (wyrobiska głębinowe).
\n
⚠️ Pułapka 2 - "znikomy procent" ≠ "mały procent": Słowo "znikomy" w geografii oznacza poniżej kilku procent. Gaz ziemny pokrywa ~20% - to znaczące, nie znikome. Tylko ropa ma wydobycie krajowe naprawdę marginalne (~5%).
\n
⚠️ Pułapka 3 - brak punktów cząstkowych: Klucz CKE przyznaje 1 pkt wyłącznie za wszystkie trzy poprawne odpowiedzi jednocześnie. Nie ma sensu zostawiać pustego pola - lepiej wpisać cokolwiek logicznego.
"}]}