{"id":"geografia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/26.3","paper_id":"geografia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"26.3","points":2,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26.3. (0-2)\nWybierz spośród surowców, których bilans przedstawiono w tabeli, dwa surowce\no największym udziale w strukturze produkcji energii elektrycznej w Polsce i zapisz ich\nnazwy. Przedstaw jedną korzyść i jedno zagrożenie, jakie dla Polski wynikają\nz wysokiego udziału tych surowców w strukturze produkcji energii elektrycznej\nw naszym kraju.\nSurowce: ,\nKorzyść:\nZagrożenie:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n26.1.\n26.2.\n26.3.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 26.3. (0-2)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie […] wzajemnych powiązań\ni zależności w systemie człowiek - przyroda -\ngospodarka.\nIV etap edukacyjny\n9.7) Zdający […] ocenia skutki wynikające\nz rosnącego zużycia energii […].\n12.4) Zdający porównuje wielkość\ni strukturę produkcji energii elektrycznej\nw Polsce […].\nSchemat punktowania\n2 p. - za podanie dwóch poprawnych surowców oraz poprawną korzyść i poprawne zagrożenie.\n1 p. - za poprawne podanie dwóch surowców oraz jednej korzyści albo jednego zagrożenia.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPoprawna odpowiedź\nwęgiel kamienny, węgiel brunatny\nPrzykładowe korzyści\n- Posiadanie własnych zasobów tych surowców zapewnia Polsce bezpieczeństwo energetyczne.\n- Produkcja energii z własnych surowców nie naraża kraju na koszty związane ze wzrostem\ncen surowców na rynkach zagranicznych.\nPrzykładowe zagrożenia\n- Produkcja energii elektrycznej na bazie węgli powoduje pogarszanie się jakości powietrza\ni stwarza zagrożenia zdrowotne ze względu na emisję gazów (CO2, SO2, NO) i pyłów.\n- Polska ponosi koszty opłat za wysoką emisję CO2 z elektrowni węglowych.\n- Koszty ponoszone przez energetykę na instalacje odpylania i technologie odsiarczania\nspalin, a także zagospodarowanie stałych ubocznych produktów spalania.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Surowce:** węgiel kamienny, węgiel brunatny\n\n**Korzyść:** Posiadanie własnych złóż tych surowców zapewnia Polsce bezpieczeństwo energetyczne - kraj nie jest uzależniony od importu.\n\n**Zagrożenie:** Spalanie węgla powoduje emisję \\(\\text{CO}_2\\), \\(\\text{SO}_2\\) i pyłów, co pogarsza jakość powietrza i generuje koszty zakupu uprawnień do emisji w unijnym systemie ETS.\n\n## Sposób 1 - wiedza o strukturze produkcji energii elektrycznej w Polsce\n\n**Krok 1 - identyfikacja surowców z tabeli.**\nZadanie odwołuje się do tabeli bilansu surowców energetycznych. Spośród surowców wymienionych w tabeli (węgiel kamienny, węgiel brunatny, ropa naftowa, gaz ziemny, ewentualnie OZE) należy wybrać dwa o **największym udziale w produkcji energii elektrycznej**.\n\n**Krok 2 - wiedza o polskim miksie energetycznym.**\nPolska jest jednym z ostatnich krajów UE opartych na węglu:\n- **Węgiel brunatny** - spalany głównie w elektrowniach przy złożach (Bełchatów, Konin-Pątnów, Turów). Jego udział w produkcji energii elektrycznej to ok. 25-30%.\n- **Węgiel kamienny** - elektrownie cieplne na Śląsku i w innych regionach. Udział ok. 40-45%.\n- Łącznie oba węgle odpowiadają za ok. 70% produkcji energii elektrycznej w Polsce.\n- Gaz ziemny, OZE i ropa naftowa mają zdecydowanie mniejszy udział w wytwarzaniu prądu.\n\n→ **Odpowiedź: węgiel kamienny i węgiel brunatny.**\n\n**Krok 3 - korzyść.**\nPolska posiada własne, duże złoża obu węgli (np. Zagłębie Górnośląskie, Zagłębie Lubelskie - kamienny; Bełchatów, Turów - brunatny). Dzięki temu kraj **nie musi importować surowca energetycznego** do produkcji prądu, co:\n- zmniejsza zależność od zagranicznych dostawców,\n- chroni przed wzrostami cen na rynkach światowych,\n- gwarantuje **bezpieczeństwo energetyczne** nawet w sytuacjach kryzysu geopolitycznego.\n\n**Krok 4 - zagrożenie.**\nSpalanie węgla to najintensywniejsze pod względem emisji źródło energii. Wiąże się z:\n- emisją \\(\\text{CO}_2\\) → koszty zakupu praw do emisji w unijnym systemie EU ETS,\n- emisją \\(\\text{SO}_2\\), \\(\\text{NO}_x\\) i pyłów zawieszonych → smog, choroby układu oddechowego,\n- presją UE na dekarbonizację → ryzyko kar i utraty funduszy.\n\n## Sposób 2 - eliminacja i weryfikacja przez logikę bilansu energetycznego\n\n**Eliminacja pozostałych surowców:**\n- **Ropa naftowa** - w Polsce prawie w ogóle nie służy do produkcji prądu; używana głównie jako paliwo transportowe.\n- **Gaz ziemny** - udział w produkcji energii elektrycznej w Polsce to tylko ok. 10-12%; Polska importuje znaczną część gazu (wcześniej z Rosji, teraz LNG + Baltic Pipe).\n- **OZE** (jeśli w tabeli) - wiatr i fotowoltaika mają rosnący udział, ale wciąż poniżej węgla.\n\n→ Eliminacja potwierdza: **węgiel kamienny + brunatny** to jedyne dwa surowce dominujące w miksie elektrycznym.\n\n**Weryfikacja korzyści przez geografię złóż:**\nPolska ma udokumentowane złoża węgla kamiennego szacowane na miliardy ton (GZW, LZW) i brunatnego (Bełchatów, Turów, Konin). Wydobycie krajowe pokrywa praktycznie 100% zapotrzebowania elektrowni węglowych → logiczne, że korzyść to właśnie **niezależność energetyczna**.\n\n**Weryfikacja zagrożenia przez fakty:**\n- Polska jest jednym z największych emitentów \\(\\text{CO}_2\\) w UE (na jednostkę PKB) właśnie przez strukturę energetyczną.\n- Koszty ETS dla polskich elektrowni to kilka miliardów złotych rocznie.\n- Smog w polskich miastach (Kraków, Wrocław) wiąże się częściowo z energetyką i ciepłownictwem węglowym.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 26.3, max 2 pkt):**\n>\n> - **2 pkt** - za podanie **obu poprawnych surowców** (węgiel kamienny i węgiel brunatny) ORAZ **jednej poprawnej korzyści** I **jednego poprawnego zagrożenia**.\n> - **1 pkt** - za podanie **obu poprawnych surowców** ORAZ tylko korzyści albo tylko zagrożenia (nie obu).\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niespełniającą powyższych kryteriów (np. błędne surowce, brak uzasadnienia).\n>\n> **Akceptowane korzyści (przykłady z klucza CKE):**\n> - Posiadanie własnych zasobów zapewnia Polsce bezpieczeństwo energetyczne.\n> - Produkcja z własnych surowców nie naraża na koszty wynikające ze wzrostu cen surowców na rynkach zagranicznych.\n>\n> **Akceptowane zagrożenia (przykłady z klucza CKE):**\n> - Pogarszanie jakości powietrza i zagrożenia zdrowotne z powodu emisji \\(\\text{CO}_2\\), \\(\\text{SO}_2\\), \\(\\text{NO}\\) i pyłów.\n> - Koszty opłat za wysoką emisję \\(\\text{CO}_2\\) (system ETS).\n> - Koszty instalacji odpylania, odsiarczania spalin i zagospodarowania stałych produktów spalania.\n>\n> **Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:**\n> 1. Wpisać **dokładnie** „węgiel kamienny\" i „węgiel brunatny\" - nie wystarczy samo „węgiel\".\n> 2. Korzyść musi dotyczyć **bezpieczeństwa energetycznego lub niezależności od importu** - ogólne „jest tani\" to za mało.\n> 3. Zagrożenie musi wskazywać **konkretny skutek środowiskowy lub ekonomiczny** - ogólne „zanieczyszczenie środowiska\" może być za mało bez doprecyzowania.\n\n## Wzory i referencje (jeśli używane)\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wystarczy wiedza z **geografii ekonomicznej i energetyki Polski** oraz znajomość **struktury źródeł energii elektrycznej w Polsce** (dział: gospodarka, surowce energetyczne, bezpieczeństwo energetyczne).\n\nPrzydatne fakty do zapamiętania:\n- Węgiel (kamienny + brunatny) → ok. 70% produkcji energii elektrycznej w Polsce (stan na egzamin z lat 2023-2025).\n- Węgiel brunatny: złoża w Bełchatowie (największa elektrownia węglowa w Europie), Turowie, Koninie.\n- Węgiel kamienny: Górnośląskie Zagłębie Węglowe (Katowice, Rybnik), Lubelskie Zagłębie Węglowe (Bogdanka).\n- EU ETS - europejski system handlu uprawnieniami do emisji \\(\\text{CO}_2\\); im więcej emitujesz, tym więcej płacisz.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędny wybór surowca | Dlaczego błędny |\n| Gaz ziemny zamiast węgla kamiennego | Udział gazu w produkcji energii elektrycznej w Polsce jest kilkakrotnie mniejszy niż węgla kamiennego; Polska importuje znaczną część gazu. |\n| Ropa naftowa | Ropa niemal nie służy do produkcji energii elektrycznej w Polsce - to surowiec transportowy i petrochemiczny. |\n| OZE (wiatr, słońce) | Rosnący, ale wciąż mniejszościowy udział w miksie elektrycznym; nie jest to „surowiec\" w sensie bilansu surowcowego. |\n| Sam „węgiel\" bez rozróżnienia | Klucz CKE wymaga podania obu nazw oddzielnie: węgiel kamienny I węgiel brunatny - bez rozróżnienia = niekompletna odpowiedź. |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Nie pisz ogólnie „węgiel\" - klucz CKE wymaga podania **obu rodzajów oddzielnie**: węgiel kamienny i węgiel brunatny. To dwa osobne surowce o różnych złożach, elektrowniach i parametrach energetycznych.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Korzyść i zagrożenie muszą dotyczyć **struktury produkcji energii elektrycznej**, a nie np. wydobycia ogólnie. Napisanie „tworzy miejsca pracy\" jako korzyść może być odrzucone, bo nie odnosi się bezpośrednio do produkcji prądu.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Typowy błąd - podanie zagrożenia jako „wyczerpywanie się złóż\". To zagrożenie dla wydobycia, ale klucz CKE w tym zadaniu akceptuje zagrożenia środowiskowe i ekonomiczne (ETS) - bądź precyzyjny i trzymaj się tej linii argumentacji.","image":"img/geografia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-26.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 26.3. (0-2)
Wybierz spośród surowców, których bilans przedstawiono w tabeli, dwa surowce
o największym udziale w strukturze produkcji energii elektrycznej w Polsce i zapisz ich
nazwy. Przedstaw jedną korzyść i jedno zagrożenie, jakie dla Polski wynikają
z wysokiego udziału tych surowców w strukturze produkcji energii elektrycznej
w naszym kraju.
Surowce: ,
Korzyść:
Zagrożenie:
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
26.1.
26.2.
26.3.
Maks. liczba pkt
1
1
2
Uzyskana liczba pkt
MGE_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 26.3. (0-2)
IV etap edukacyjny
I. Dostrzeganie […] wzajemnych powiązań
i zależności w systemie człowiek - przyroda -
gospodarka.
IV etap edukacyjny
9.7) Zdający […] ocenia skutki wynikające
z rosnącego zużycia energii […].
12.4) Zdający porównuje wielkość
i strukturę produkcji energii elektrycznej
w Polsce […].
Schemat punktowania
2 p. - za podanie dwóch poprawnych surowców oraz poprawną korzyść i poprawne zagrożenie.
1 p. - za poprawne podanie dwóch surowców oraz jednej korzyści albo jednego zagrożenia.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.
Poprawna odpowiedź
węgiel kamienny, węgiel brunatny
Przykładowe korzyści

\n\n

cen surowców na rynkach zagranicznych.
Przykładowe zagrożenia

\n\n

i stwarza zagrożenia zdrowotne ze względu na emisję gazów (CO2, SO2, NO) i pyłów.

\n\n

spalin, a także zagospodarowanie stałych ubocznych produktów spalania.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Surowce: węgiel kamienny, węgiel brunatny

\n

Korzyść: Posiadanie własnych złóż tych surowców zapewnia Polsce bezpieczeństwo energetyczne - kraj nie jest uzależniony od importu.

\n

Zagrożenie: Spalanie węgla powoduje emisję \\(\\text{CO}_2\\), \\(\\text{SO}_2\\) i pyłów, co pogarsza jakość powietrza i generuje koszty zakupu uprawnień do emisji w unijnym systemie ETS.

\n

Sposób 1 - wiedza o strukturze produkcji energii elektrycznej w Polsce

\n

Krok 1 - identyfikacja surowców z tabeli.
Zadanie odwołuje się do tabeli bilansu surowców energetycznych. Spośród surowców wymienionych w tabeli (węgiel kamienny, węgiel brunatny, ropa naftowa, gaz ziemny, ewentualnie OZE) należy wybrać dwa o największym udziale w produkcji energii elektrycznej.

\n

Krok 2 - wiedza o polskim miksie energetycznym.
Polska jest jednym z ostatnich krajów UE opartych na węglu:

\n\n

→ Odpowiedź: węgiel kamienny i węgiel brunatny.

\n

Krok 3 - korzyść.
Polska posiada własne, duże złoża obu węgli (np. Zagłębie Górnośląskie, Zagłębie Lubelskie - kamienny; Bełchatów, Turów - brunatny). Dzięki temu kraj nie musi importować surowca energetycznego do produkcji prądu, co:

\n\n

Krok 4 - zagrożenie.
Spalanie węgla to najintensywniejsze pod względem emisji źródło energii. Wiąże się z:

\n\n

Sposób 2 - eliminacja i weryfikacja przez logikę bilansu energetycznego

\n

Eliminacja pozostałych surowców:

\n\n

→ Eliminacja potwierdza: węgiel kamienny + brunatny to jedyne dwa surowce dominujące w miksie elektrycznym.

\n

Weryfikacja korzyści przez geografię złóż:
Polska ma udokumentowane złoża węgla kamiennego szacowane na miliardy ton (GZW, LZW) i brunatnego (Bełchatów, Turów, Konin). Wydobycie krajowe pokrywa praktycznie 100% zapotrzebowania elektrowni węglowych → logiczne, że korzyść to właśnie niezależność energetyczna.

\n

Weryfikacja zagrożenia przez fakty:

\n\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 26.3, max 2 pkt):

- 2 pkt - za podanie obu poprawnych surowców (węgiel kamienny i węgiel brunatny) ORAZ jednej poprawnej korzyści I jednego poprawnego zagrożenia.
- 1 pkt - za podanie obu poprawnych surowców ORAZ tylko korzyści albo tylko zagrożenia (nie obu).
- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą powyższych kryteriów (np. błędne surowce, brak uzasadnienia).

Akceptowane korzyści (przykłady z klucza CKE):
- Posiadanie własnych zasobów zapewnia Polsce bezpieczeństwo energetyczne.
- Produkcja z własnych surowców nie naraża na koszty wynikające ze wzrostu cen surowców na rynkach zagranicznych.

Akceptowane zagrożenia (przykłady z klucza CKE):
- Pogarszanie jakości powietrza i zagrożenia zdrowotne z powodu emisji \\(\\text{CO}_2\\), \\(\\text{SO}_2\\), \\(\\text{NO}\\) i pyłów.
- Koszty opłat za wysoką emisję \\(\\text{CO}_2\\) (system ETS).
- Koszty instalacji odpylania, odsiarczania spalin i zagospodarowania stałych produktów spalania.

Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:
1. Wpisać dokładnie „węgiel kamienny" i „węgiel brunatny" - nie wystarczy samo „węgiel".
2. Korzyść musi dotyczyć bezpieczeństwa energetycznego lub niezależności od importu - ogólne „jest tani" to za mało.
3. Zagrożenie musi wskazywać konkretny skutek środowiskowy lub ekonomiczny - ogólne „zanieczyszczenie środowiska" może być za mało bez doprecyzowania.
\n

Wzory i referencje (jeśli używane)

\n

W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wystarczy wiedza z geografii ekonomicznej i energetyki Polski oraz znajomość struktury źródeł energii elektrycznej w Polsce (dział: gospodarka, surowce energetyczne, bezpieczeństwo energetyczne).

\n

Przydatne fakty do zapamiętania:

\n\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Błędny wybór surowca | Dlaczego błędny |
| Gaz ziemny zamiast węgla kamiennego | Udział gazu w produkcji energii elektrycznej w Polsce jest kilkakrotnie mniejszy niż węgla kamiennego; Polska importuje znaczną część gazu. |
| Ropa naftowa | Ropa niemal nie służy do produkcji energii elektrycznej w Polsce - to surowiec transportowy i petrochemiczny. |
| OZE (wiatr, słońce) | Rosnący, ale wciąż mniejszościowy udział w miksie elektrycznym; nie jest to „surowiec" w sensie bilansu surowcowego. |
| Sam „węgiel" bez rozróżnienia | Klucz CKE wymaga podania obu nazw oddzielnie: węgiel kamienny I węgiel brunatny - bez rozróżnienia = niekompletna odpowiedź. |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga 1: Nie pisz ogólnie „węgiel" - klucz CKE wymaga podania obu rodzajów oddzielnie: węgiel kamienny i węgiel brunatny. To dwa osobne surowce o różnych złożach, elektrowniach i parametrach energetycznych.
\n
⚠️ Uwaga 2: Korzyść i zagrożenie muszą dotyczyć struktury produkcji energii elektrycznej, a nie np. wydobycia ogólnie. Napisanie „tworzy miejsca pracy" jako korzyść może być odrzucone, bo nie odnosi się bezpośrednio do produkcji prądu.
\n
⚠️ Uwaga 3: Typowy błąd - podanie zagrożenia jako „wyczerpywanie się złóż". To zagrożenie dla wydobycia, ale klucz CKE w tym zadaniu akceptuje zagrożenia środowiskowe i ekonomiczne (ETS) - bądź precyzyjny i trzymaj się tej linii argumentacji.
"}]}