{"id":"geografia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/27","paper_id":"geografia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"27","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27. (0-2)\nNa rysunkach A-D zaznaczono po cztery państwa zaliczane do głównych producentów\noliwek, pszenicy, rzepaku i żyta w Europie. Kolejność wymienionych roślin nie odpowiada\nkolejności rysunków.\nA\nB\nC\nD\nNa podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2015, Warszawa 2016.\nUzupełnij tabelę. Wpisz obok opisu nazwę odpowiedniej rośliny uprawnej oraz literę\noznaczającą rysunek przedstawiający położenie głównych producentów tej rośliny\nw Europie.\nOpis rośliny uprawnej\nNazwa rośliny\nuprawnej\nRysunek\n(wpisz literę)\nEuropa jest światowym liderem w zbiorach tego\nzboża (ponad 90% światowego udziału), a Polska\nnależy do ścisłej czołówki jego producentów.\nJest to roślina oleista, której około 2/3 światowej\nprodukcji koncentruje się w Europie w strefie\npodzwrotnikowej.\nJest główną rośliną oleistą strefy umiarkowanej\nw Europie. W Polsce jest wykorzystywana także\ndo produkcji biopaliw.\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 27. (0-2)\nIV etap - zakres podstawowy\nI. Wykorzystanie różnych źródeł informacji\ndo analizy i prezentowania współczesnych\nproblemów przyrodniczych, gospodarczych,\nspołecznych, kulturowych i politycznych.\nIV etap - zakres podstawowy\n2.3) Zdający opisuje główne rodzaje upraw\n[…] na świecie, wyjaśnia ich zróżnicowanie\nprzestrzenne.\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawne uzupełnienie trzech wierszy w tabeli.\n1 p. - za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy w tabeli.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPoprawne odpowiedzi\nNazwa rośliny uprawnej\nRysunek\nżyto\nA\noliwki\nD\nrzepak\nB","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Opis rośliny uprawnej | Nazwa rośliny uprawnej | Rysunek |\n| Europa jest światowym liderem w produkcji tego zboża (ponad 90% światowego udziału), a Polska należy do czołowych producentów tego zboża w Europie. | **żyto** | **A** |\n| Roślina oleista, której uprawy koncentrują się w zachodniej i środkowej Europie; Polska i Niemcy należą do największych producentów. | **rzepak** | **B** |\n| Roślina uprawiana w strefie podzwrotnikowej śródziemnomorskiej; producenci to kraje południa Europy. | **oliwki** | **D** |\n\n## Sposób 1 - dopasowanie przez geografię produkcji (analiza map)\n\n**Krok 1 - ustal, które kraje są na każdej mapie:**\n\n- **Mapa A**: Polska, Niemcy, Białoruś, Rosja - kraje północno-wschodniej Europy, klimat kontynentalny i umiarkowany chłodny.\n- **Mapa B**: Polska, Niemcy, Francja, Wielka Brytania - kraje zachodniej i środkowej Europy, klimat oceaniczny i przejściowy.\n- **Mapa D**: Hiszpania, Włochy, Grecja, Portugalia - kraje basenu Morza Śródziemnego, klimat śródziemnomorski (Csa/Csb).\n\n**Krok 2 - dopasuj roślinę do opisu i mapy:**\n\n**Wiersz 1 - żyto → mapa A**\n\nKluczowa informacja: *\"Europa produkuje ponad 90% światowego żyta\"* i *\"Polska należy do czołowych producentów\"*. Żyto to roślina **odporniejsza na mrozy i gorsze gleby** niż pszenica - rośnie w klimacie kontynentalnym północno-wschodniej Europy (Polska, Niemcy, Białoruś, Rosja). Te cztery państwa odpowiadają dokładnie mapie **A**. Europa Wschodnia i Środkowa odpowiada za ponad 90% światowej produkcji żyta - to charakterystyczny fakt geograficzny.\n\n**Wiersz 2 - oliwki → mapa D**\n\nOliwka europejska (*Olea europaea*) wymaga **klimatu śródziemnomorskiego** (Csa/Csb): łagodna wilgotna zima i długie suche gorące lato. Uprawiana wyłącznie w basenu Morza Śródziemnego. Czołowi producenci w Europie to: **Hiszpania, Włochy, Grecja, Portugalia** - te cztery państwa widać na mapie **D**. Żadna inna mapa nie obejmuje tych krajów razem.\n\n**Wiersz 3 - rzepak → mapa B**\n\nRzepak to roślina oleista klimatu **umiarkowanego morskiego i przejściowego** - wymaga dostatecznej ilości opadów i umiarkowanych temperatur. Największymi producentami w Europie są: **Francja, Niemcy, Wielka Brytania i Polska**. To dokładnie zestaw państw z mapy **B**.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację (metoda residuum)\n\nMamy 4 rośliny: żyto, pszenica, rzepak, oliwki - i 4 mapy (A, B, C, D). Klucz CKE podaje tylko trzy wiersze tabeli (nie pszenicę), więc mapa C odpowiada pszenicy.\n\n**Eliminacja oliwek**: jedyna roślina z grupy wymagająca klimatu śródziemnomorskiego → jedyna mapa obejmująca Hiszpanię, Włochy, Grecję, Portugalię to **D**. Jednoznaczne.\n\n**Eliminacja żyta**: Polska jest głównym producentem, a jako kraj-klucz pojawia się i na mapie A, i B. Ale mapa A zawiera Białoruś i Rosję - kraje, które nie są głównymi producentami rzepaku ani pszenicy (są za to jednymi z największych producentów żyta na świecie). Białoruś + Rosja → wskazuje na żyto. ✔\n\n**Pozostaje rzepak**: mapa B z Francją i Wielką Brytanią jako kluczowymi graczami - oba kraje są jednymi z liderów UE w produkcji rzepaku (oleistego). Francja jest regularnie w czołówce europejskiej. ✔\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 27, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za poprawne uzupełnienie **wszystkich trzech wierszy** tabeli (nazwa rośliny + litera mapy w każdym wierszu).\n> - **1 pkt** - za poprawne uzupełnienie **dwóch wierszy** tabeli.\n> - **0 pkt** - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów (np. tylko jeden wiersz poprawny lub błędne przypisanie).\n\n> **Poprawne odpowiedzi wg klucza CKE:**\n> - żyto → A\n> - oliwki → D\n> - rzepak → B\n\n> **Uwaga**: klucz wymaga wpisania ZARÓWNO nazwy rośliny, jak i litery rysunku w każdym wierszu. Sama nazwa bez litery (lub odwrotnie) prawdopodobnie nie jest uznawana za pełny wiersz.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych. Konieczna jest wiedza z następujących działów:\n\n> 🌾 **Rolnictwo - wymagania klimatyczne upraw:**\n> - **Żyto** (*Secale cereale*): najodporniejsze zboże - znosi mrozy do -25°C, rośnie na glebach słabszych (klasa V-VI), klimat kontynentalny. Europa Środkowa i Wschodnia = ponad 90% światowej produkcji.\n> - **Rzepak** (*Brassica napus*): roślina oleista klimatu umiarkowanego, wymaga dobrych gleb i wilgoci, uprawiany głównie w Europie Zachodniej i Środkowej (Francja, Niemcy, Polska, Wielka Brytania).\n> - **Oliwka** (*Olea europaea*): wymaga klimatu śródziemnomorskiego (Csa/Csb) - lato gorące i suche, zima łagodna; strefa upraw: 30-45°N i S od równika, w Europie wyłącznie kraje południa.\n> - **Pszenica** (*Triticum*): roślina klimatu umiarkowanego, szeroki zasięg upraw (mapa C - kraje zachodniej i środkowej Europy, ale nie wymieniona w tabelce - to residuum dla mapy C).\n\n> 🌍 **Klasyfikacja klimatyczna (Köppena) a rolnictwo:**\n> - Klimat **Dfb** (kontynentalny umiarkowany) → żyto, ziemniak.\n> - Klimat **Cfb** (morski) → rzepak, pszenica, buraki cukrowe.\n> - Klimat **Csa/Csb** (śródziemnomorski) → oliwka, winorośl, cytrusy.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędne przypisanie | Roślina | Dlaczego błędne |\n| żyto → B (Francja, W. Brytania) | żyto | Francja i W. Brytania to liderzy rzepaku, nie żyta - klimat morski, dobre gleby. Żyto rośnie na słabszych glebach kontynentalnych. |\n| rzepak → A (Polska, Niemcy, Białoruś, Rosja) | rzepak | Białoruś i Rosja nie należą do czołowych producentów rzepaku w Europie - mapa A wskazuje na rośliny klimatu surowszego (żyto). |\n| oliwki → B lub C | oliwki | Oliwka nie znosi mrozów - w Niemczech, Francji, Polsce mróz zimowy ją niszczy. Jedyną poprawną mapą jest D (Południe Europy). |\n| żyto → D | żyto | Żyto nie jest uprawiane w basenie Morza Śródziemnego jako roślina główna - tam dominują oliwka, winorośl, cytrusy. |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - żyto vs. pszenica**: Uczniowie często myślą, że \"90% światowego udziału\" dotyczy pszenicy, bo pszenica kojarzy się z dominacją Europy. Tymczasem **pszenica jest uprawiana globalnie** (Chiny, Indie, USA, Rosja), a to właśnie **żyto** jest rośliną niemal wyłącznie europejską - ponad 90% światowych zbiorów pochodzi z Europy Środkowej i Wschodniej.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - Polska jako klucz**: Polska jest producentem i żyta, i rzepaku, więc samo kryterium \"Polska jest czołowym producentem\" nie wystarcza. Decydujące jest DRUGIE kryterium - skład zestawu krajów na mapie (Białoruś + Rosja wskazuje na żyto; Francja + W. Brytania wskazuje na rzepak).\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - mapa C (pszenica)**: W tabelce nie pojawia się pszenica jako zagadka - jeśli uczeń próbuje \"dopasować\" pszenicę do jednego z wierszy, traci czas i myli odpowiedzi. Trzy wiersze odpowiadają żytu, rzepakowi i oliwkom; mapa C (pszenica) pozostaje poza tabelką.","image":"img/geografia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 27. (0-2)<br>Na rysunkach A-D zaznaczono po cztery państwa zaliczane do głównych producentów<br>oliwek, pszenicy, rzepaku i żyta w Europie. Kolejność wymienionych roślin nie odpowiada<br>kolejności rysunków.<br>A<br>B<br>C<br>D<br>Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2015, Warszawa 2016.<br>Uzupełnij tabelę. Wpisz obok opisu nazwę odpowiedniej rośliny uprawnej oraz literę<br>oznaczającą rysunek przedstawiający położenie głównych producentów tej rośliny<br>w Europie.<br>Opis rośliny uprawnej<br>Nazwa rośliny<br>uprawnej<br>Rysunek<br>(wpisz literę)<br>Europa jest światowym liderem w zbiorach tego<br>zboża (ponad 90% światowego udziału), a Polska<br>należy do ścisłej czołówki jego producentów.<br>Jest to roślina oleista, której około 2/3 światowej<br>produkcji koncentruje się w Europie w strefie<br>podzwrotnikowej.<br>Jest główną rośliną oleistą strefy umiarkowanej<br>w Europie. W Polsce jest wykorzystywana także<br>do produkcji biopaliw.<br>MGE_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 27. (0-2)<br>IV etap - zakres podstawowy<br>I. Wykorzystanie różnych źródeł informacji<br>do analizy i prezentowania współczesnych<br>problemów przyrodniczych, gospodarczych,<br>społecznych, kulturowych i politycznych.<br>IV etap - zakres podstawowy<br>2.3) Zdający opisuje główne rodzaje upraw<br>[…] na świecie, wyjaśnia ich zróżnicowanie<br>przestrzenne.<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za poprawne uzupełnienie trzech wierszy w tabeli.<br>1 p. - za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy w tabeli.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.<br>Poprawne odpowiedzi<br>Nazwa rośliny uprawnej<br>Rysunek<br>żyto<br>A<br>oliwki<br>D<br>rzepak<br>B</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Opis rośliny uprawnej | Nazwa rośliny uprawnej | Rysunek |<br>| Europa jest światowym liderem w produkcji tego zboża (ponad 90% światowego udziału), a Polska należy do czołowych producentów tego zboża w Europie. | <strong>żyto</strong> | <strong>A</strong> |<br>| Roślina oleista, której uprawy koncentrują się w zachodniej i środkowej Europie; Polska i Niemcy należą do największych producentów. | <strong>rzepak</strong> | <strong>B</strong> |<br>| Roślina uprawiana w strefie podzwrotnikowej śródziemnomorskiej; producenci to kraje południa Europy. | <strong>oliwki</strong> | <strong>D</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - dopasowanie przez geografię produkcji (analiza map)</h4>\n<p><strong>Krok 1 - ustal, które kraje są na każdej mapie:</strong></p>\n<ul><li><strong>Mapa A</strong>: Polska, Niemcy, Białoruś, Rosja - kraje północno-wschodniej Europy, klimat kontynentalny i umiarkowany chłodny.</li><li><strong>Mapa B</strong>: Polska, Niemcy, Francja, Wielka Brytania - kraje zachodniej i środkowej Europy, klimat oceaniczny i przejściowy.</li><li><strong>Mapa D</strong>: Hiszpania, Włochy, Grecja, Portugalia - kraje basenu Morza Śródziemnego, klimat śródziemnomorski (Csa/Csb).</li></ul>\n<p><strong>Krok 2 - dopasuj roślinę do opisu i mapy:</strong></p>\n<p><strong>Wiersz 1 - żyto → mapa A</strong></p>\n<p>Kluczowa informacja: <em>&quot;Europa produkuje ponad 90% światowego żyta&quot;</em> i <em>&quot;Polska należy do czołowych producentów&quot;</em>. Żyto to roślina <strong>odporniejsza na mrozy i gorsze gleby</strong> niż pszenica - rośnie w klimacie kontynentalnym północno-wschodniej Europy (Polska, Niemcy, Białoruś, Rosja). Te cztery państwa odpowiadają dokładnie mapie <strong>A</strong>. Europa Wschodnia i Środkowa odpowiada za ponad 90% światowej produkcji żyta - to charakterystyczny fakt geograficzny.</p>\n<p><strong>Wiersz 2 - oliwki → mapa D</strong></p>\n<p>Oliwka europejska (<em>Olea europaea</em>) wymaga <strong>klimatu śródziemnomorskiego</strong> (Csa/Csb): łagodna wilgotna zima i długie suche gorące lato. Uprawiana wyłącznie w basenu Morza Śródziemnego. Czołowi producenci w Europie to: <strong>Hiszpania, Włochy, Grecja, Portugalia</strong> - te cztery państwa widać na mapie <strong>D</strong>. Żadna inna mapa nie obejmuje tych krajów razem.</p>\n<p><strong>Wiersz 3 - rzepak → mapa B</strong></p>\n<p>Rzepak to roślina oleista klimatu <strong>umiarkowanego morskiego i przejściowego</strong> - wymaga dostatecznej ilości opadów i umiarkowanych temperatur. Największymi producentami w Europie są: <strong>Francja, Niemcy, Wielka Brytania i Polska</strong>. To dokładnie zestaw państw z mapy <strong>B</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację (metoda residuum)</h4>\n<p>Mamy 4 rośliny: żyto, pszenica, rzepak, oliwki - i 4 mapy (A, B, C, D). Klucz CKE podaje tylko trzy wiersze tabeli (nie pszenicę), więc mapa C odpowiada pszenicy.</p>\n<p><strong>Eliminacja oliwek</strong>: jedyna roślina z grupy wymagająca klimatu śródziemnomorskiego → jedyna mapa obejmująca Hiszpanię, Włochy, Grecję, Portugalię to <strong>D</strong>. Jednoznaczne.</p>\n<p><strong>Eliminacja żyta</strong>: Polska jest głównym producentem, a jako kraj-klucz pojawia się i na mapie A, i B. Ale mapa A zawiera Białoruś i Rosję - kraje, które nie są głównymi producentami rzepaku ani pszenicy (są za to jednymi z największych producentów żyta na świecie). Białoruś + Rosja → wskazuje na żyto. ✔</p>\n<p><strong>Pozostaje rzepak</strong>: mapa B z Francją i Wielką Brytanią jako kluczowymi graczami - oba kraje są jednymi z liderów UE w produkcji rzepaku (oleistego). Francja jest regularnie w czołówce europejskiej. ✔</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 27, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - za poprawne uzupełnienie <strong>wszystkich trzech wierszy</strong> tabeli (nazwa rośliny + litera mapy w każdym wierszu).<br>- <strong>1 pkt</strong> - za poprawne uzupełnienie <strong>dwóch wierszy</strong> tabeli.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów (np. tylko jeden wiersz poprawny lub błędne przypisanie).</blockquote>\n<blockquote><strong>Poprawne odpowiedzi wg klucza CKE:</strong><br>- żyto → A<br>- oliwki → D<br>- rzepak → B</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga</strong>: klucz wymaga wpisania ZARÓWNO nazwy rośliny, jak i litery rysunku w każdym wierszu. Sama nazwa bez litery (lub odwrotnie) prawdopodobnie nie jest uznawana za pełny wiersz.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych. Konieczna jest wiedza z następujących działów:</p>\n<blockquote>🌾 <strong>Rolnictwo - wymagania klimatyczne upraw:</strong><br>- <strong>Żyto</strong> (<em>Secale cereale</em>): najodporniejsze zboże - znosi mrozy do -25°C, rośnie na glebach słabszych (klasa V-VI), klimat kontynentalny. Europa Środkowa i Wschodnia = ponad 90% światowej produkcji.<br>- <strong>Rzepak</strong> (<em>Brassica napus</em>): roślina oleista klimatu umiarkowanego, wymaga dobrych gleb i wilgoci, uprawiany głównie w Europie Zachodniej i Środkowej (Francja, Niemcy, Polska, Wielka Brytania).<br>- <strong>Oliwka</strong> (<em>Olea europaea</em>): wymaga klimatu śródziemnomorskiego (Csa/Csb) - lato gorące i suche, zima łagodna; strefa upraw: 30-45°N i S od równika, w Europie wyłącznie kraje południa.<br>- <strong>Pszenica</strong> (<em>Triticum</em>): roślina klimatu umiarkowanego, szeroki zasięg upraw (mapa C - kraje zachodniej i środkowej Europy, ale nie wymieniona w tabelce - to residuum dla mapy C).</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Klasyfikacja klimatyczna (Köppena) a rolnictwo:</strong><br>- Klimat <strong>Dfb</strong> (kontynentalny umiarkowany) → żyto, ziemniak.<br>- Klimat <strong>Cfb</strong> (morski) → rzepak, pszenica, buraki cukrowe.<br>- Klimat <strong>Csa/Csb</strong> (śródziemnomorski) → oliwka, winorośl, cytrusy.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędne przypisanie | Roślina | Dlaczego błędne |<br>| żyto → B (Francja, W. Brytania) | żyto | Francja i W. Brytania to liderzy rzepaku, nie żyta - klimat morski, dobre gleby. Żyto rośnie na słabszych glebach kontynentalnych. |<br>| rzepak → A (Polska, Niemcy, Białoruś, Rosja) | rzepak | Białoruś i Rosja nie należą do czołowych producentów rzepaku w Europie - mapa A wskazuje na rośliny klimatu surowszego (żyto). |<br>| oliwki → B lub C | oliwki | Oliwka nie znosi mrozów - w Niemczech, Francji, Polsce mróz zimowy ją niszczy. Jedyną poprawną mapą jest D (Południe Europy). |<br>| żyto → D | żyto | Żyto nie jest uprawiane w basenie Morza Śródziemnego jako roślina główna - tam dominują oliwka, winorośl, cytrusy. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - żyto vs. pszenica</strong>: Uczniowie często myślą, że &quot;90% światowego udziału&quot; dotyczy pszenicy, bo pszenica kojarzy się z dominacją Europy. Tymczasem <strong>pszenica jest uprawiana globalnie</strong> (Chiny, Indie, USA, Rosja), a to właśnie <strong>żyto</strong> jest rośliną niemal wyłącznie europejską - ponad 90% światowych zbiorów pochodzi z Europy Środkowej i Wschodniej.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - Polska jako klucz</strong>: Polska jest producentem i żyta, i rzepaku, więc samo kryterium &quot;Polska jest czołowym producentem&quot; nie wystarcza. Decydujące jest DRUGIE kryterium - skład zestawu krajów na mapie (Białoruś + Rosja wskazuje na żyto; Francja + W. Brytania wskazuje na rzepak).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - mapa C (pszenica)</strong>: W tabelce nie pojawia się pszenica jako zagadka - jeśli uczeń próbuje &quot;dopasować&quot; pszenicę do jednego z wierszy, traci czas i myli odpowiedzi. Trzy wiersze odpowiadają żytu, rzepakowi i oliwkom; mapa C (pszenica) pozostaje poza tabelką.</blockquote>"}]}