{"id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"10","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-1)\nLinia brzegowa jeziora Hańcza jest położona na wysokości 227 m n.p.m.\nUzupełnij zdanie - wpisz właściwe określenie dobrane z podanych w nawiasie. Uzasadnij\nwybór, uwzględniając wysokość bezwzględną najgłębszego punktu dna jeziora Hańcza.\nJezioro Hańcza (należy / nie należy) do jezior kryptodepresyjnych.\nUzasadnienie:\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej […].\nIV etap edukacyjny\n1.3) Zdający odczytuje i opisuje cechy\nśrodowiska przyrodniczego […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawną odpowiedź wraz z poprawnym uzasadnieniem.\n0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawna odpowiedź\nnie należy\nPrzykładowe uzasadnienie:\nNajgłębszy punkt dna jeziora jest położony 108 m poniżej linii brzegowej tego zbiornika, czyli\nna wysokości 119 m n.p.m., a zatem największa głębia jeziora leży powyżej poziomu morza.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nJezioro Hańcza **nie należy** do jezior kryptodepresyjnych.\n\n**Uzasadnienie:** Najgłębszy punkt dna jeziora leży na wysokości \\(227 - 108 = 119 \\text{ m n.p.m.}\\), czyli **powyżej poziomu morza**. Jezioro kryptodepresyjne to takie, którego dno leży poniżej poziomu morza (poniżej 0 m n.p.m.) - warunek ten nie jest spełniony.\n\n## Sposób 1 - obliczenie wysokości bezwzględnej dna\n\n**Co wiemy z mapy i treści zadania:**\n- Linia brzegowa jeziora Hańcza: \\(227 \\text{ m n.p.m.}\\)\n- Maksymalna głębokość jeziora: \\(108{,}5 \\text{ m}\\) (na mapie CKE przyjęte jako \\(108 \\text{ m}\\))\n\n**Krok 1.** Oblicz wysokość bezwzględną najgłębszego punktu dna:\n\n\\[\nh_\\text{dna} = h_\\text{linii brzegowej} - g_\\text{max} = 227 - 108 = 119 \\text{ m n.p.m.}\n\\]\n\n**Krok 2.** Porównaj z poziomem morza (0 m n.p.m.):\n\n\\[\n119 \\text{ m n.p.m.} > 0 \\text{ m n.p.m.}\n\\]\n\n**Krok 3.** Wniosek: dno jeziora leży **powyżej** poziomu morza → jezioro **nie jest** kryptodepresyjne.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez definicję kryptodepresji\n\nKryptodepresja (w hydrologii jeziornej) to sytuacja, gdy **dno jeziora znajduje się poniżej poziomu morza (< 0 m n.p.m.)**, mimo że tafla wody jest powyżej 0 m n.p.m. Klasyczny przykład: **Morze Kaspijskie** (tafla ok. -28 m n.p.m., dno znacznie niżej) lub **Jezioro Bajkał** (tafla +455 m n.p.m., dno -1181 m n.p.m. → głębokość 1636 m → dno poniżej poziomu morza).\n\nDla Hańczy: tafla +227 m, dno +119 m - **oba poziomy są ponad 0 m n.p.m.**, więc warunek kryptodepresji nie zachodzi, nawet pomimo tego, że Hańcza jest **najgłębszym jeziorem Polski** (108 m).\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 10, max 1 pkt):**\n>\n> - **1 pkt** - za poprawną odpowiedź *nie należy* **wraz z poprawnym uzasadnieniem** odwołującym się do wysokości bezwzględnej dna jeziora (obliczenie: 227 - 108 = 119 m n.p.m.) i stwierdzeniem, że dno leży **powyżej poziomu morza**.\n> - **0 pkt** - za samą odpowiedź *nie należy* bez uzasadnienia; za uzasadnienie bez poprawnej odpowiedzi; za błędną odpowiedź *należy*; za odpowiedź ogólnikową (np. \"bo jest głębokie\") bez odwołania do wysokości bezwzględnej.\n>\n> **Kluczowe elementy uzasadnienia wymagane przez CKE:**\n> 1. Obliczenie: \\(227 - 108 = 119 \\text{ m n.p.m.}\\) (lub stwierdzenie równoważne).\n> 2. Konkluzja: dno leży powyżej poziomu morza (> 0 m n.p.m.).\n>\n> **Wykluczone:** samo słowo \"nie należy\" bez jakiegokolwiek odniesienia do wysokości dna; uzasadnienie przez cechy inne niż wysokość bezwzględna (np. \"bo jest jeziorem polodowcowym\").\n\n## Wzory i referencje\n\n📐 **Wzór: wysokość bezwzględna dna jeziora**\n\n\\[\nh_\\text{dna} = h_\\text{tafli} - g_\\text{max}\n\\]\n\ngdzie: \\(h_\\text{tafli}\\) - wysokość bezwzględna lustra wody [m n.p.m.], \\(g_\\text{max}\\) - maksymalna głębokość jeziora [m].\n\n📖 **Definicja kryptodepresji:** Jezioro kryptodepresyjne to takie, którego **dno leży poniżej poziomu morza (< 0 m n.p.m.)**, natomiast tafla wody jest powyżej 0 m n.p.m. Termin \"krypto\" (gr. *ukryty*) wskazuje, że depresja jest \"ukryta\" pod wodą - z zewnątrz nie widać, że obszar należy do depresji.\n\n🌊 **Depresja vs. kryptodepresja:**\n- **Depresja** - obszar lądu poniżej 0 m n.p.m. (np. okolice Żuław: -1,8 m n.p.m.).\n- **Kryptodepresja** - dno **zbiornika wodnego** poniżej 0 m n.p.m. (np. Morze Martwe: tafla -430 m, dno -800 m n.p.m.).\n\n## Dlaczego inna odpowiedź jest błędna\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna (typowy błąd ucznia) |\n| *należy* | Jezioro Hańcza jest kryptodepresyjne | Uczeń myli **głębokość** jeziora z **położeniem dna poniżej poziomu morza**. To, że Hańcza jest najgłębszym jeziorem Polski (108 m), nie oznacza, że jej dno jest poniżej 0 m n.p.m. Dno leży na +119 m n.p.m. - wciąż wysoko ponad morzem. |\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1: Mylenie głębokości z depresją bezwzględną.**\n> Hańcza ma imponującą głębokość 108 m i jest najgłębszym jeziorem Polski - uczniowie kojarzą to z \"wyjątkowością\" i odruchowo piszą \"należy\". Tymczasem kryptodepresja to pojęcie odnoszące się do **położenia dna względem poziomu morza**, a nie do samej głębokości zbiornika.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2: Brak obliczeń - samo rozstrzygnięcie bez uzasadnienia = 0 pkt.**\n> Klucz CKE wymaga **jednocześnie** poprawnej odpowiedzi (*nie należy*) **i** poprawnego uzasadnienia z obliczeniem (lub stwierdzeniem) że dno leży na +119 m n.p.m. Sama odpowiedź \"nie należy\" bez rachunku nie daje punktu. Musisz napisać: *dno leży 108 m poniżej linii brzegowej (227 m n.p.m.), czyli na wysokości 119 m n.p.m., czyli powyżej poziomu morza*.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3: Odwołanie do cech innych niż wysokość dna.**\n> Niektórzy uczniowie piszą \"bo Hańcza jest jeziorem rynnowym\" albo \"bo leży w Polsce\" - to nie jest akceptowane. Klucz CKE wymaga uzasadnienia przez **wysokość bezwzględną najgłębszego punktu dna** (dosłownie tak sformułowano w poleceniu). Odpowiedź musi odwoływać się do obliczeń wysokościowych.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4: Pomylenie kryptodepresji z depresją.**\n> Depresja to obszar **lądu** poniżej poziomu morza (np. Żuławy). Kryptodepresja to dno **jeziora** poniżej 0 m n.p.m. Hańcza nie spełnia żadnego z tych warunków - leży na Pojezierzu Suwalskim, daleko od poziomu morza.","image":"img/geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 10. (0-1)
Linia brzegowa jeziora Hańcza jest położona na wysokości 227 m n.p.m.
Uzupełnij zdanie - wpisz właściwe określenie dobrane z podanych w nawiasie. Uzasadnij
wybór, uwzględniając wysokość bezwzględną najgłębszego punktu dna jeziora Hańcza.
Jezioro Hańcza (należy / nie należy) do jezior kryptodepresyjnych.
Uzasadnienie:
MGE_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 10. (0-1)
IV etap edukacyjny
IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz
prezentowanie informacji na podstawie
różnych źródeł informacji geograficznej […].
IV etap edukacyjny
1.3) Zdający odczytuje i opisuje cechy
środowiska przyrodniczego […].
Zasady oceniania
1 pkt - za poprawną odpowiedź wraz z poprawnym uzasadnieniem.
0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Poprawna odpowiedź
nie należy
Przykładowe uzasadnienie:
Najgłębszy punkt dna jeziora jest położony 108 m poniżej linii brzegowej tego zbiornika, czyli
na wysokości 119 m n.p.m., a zatem największa głębia jeziora leży powyżej poziomu morza.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Jezioro Hańcza nie należy do jezior kryptodepresyjnych.

\n

Uzasadnienie: Najgłębszy punkt dna jeziora leży na wysokości \\(227 - 108 = 119 \\text{ m n.p.m.}\\), czyli powyżej poziomu morza. Jezioro kryptodepresyjne to takie, którego dno leży poniżej poziomu morza (poniżej 0 m n.p.m.) - warunek ten nie jest spełniony.

\n

Sposób 1 - obliczenie wysokości bezwzględnej dna

\n

Co wiemy z mapy i treści zadania:

\n\n

Krok 1. Oblicz wysokość bezwzględną najgłębszego punktu dna:

\n

\\[
h_\\text{dna} = h_\\text{linii brzegowej} - g_\\text{max} = 227 - 108 = 119 \\text{ m n.p.m.}
\\]

\n

Krok 2. Porównaj z poziomem morza (0 m n.p.m.):

\n

\\[
119 \\text{ m n.p.m.} > 0 \\text{ m n.p.m.}
\\]

\n

Krok 3. Wniosek: dno jeziora leży powyżej poziomu morza → jezioro nie jest kryptodepresyjne.

\n

Sposób 2 - weryfikacja przez definicję kryptodepresji

\n

Kryptodepresja (w hydrologii jeziornej) to sytuacja, gdy dno jeziora znajduje się poniżej poziomu morza (< 0 m n.p.m.), mimo że tafla wody jest powyżej 0 m n.p.m. Klasyczny przykład: Morze Kaspijskie (tafla ok. -28 m n.p.m., dno znacznie niżej) lub Jezioro Bajkał (tafla +455 m n.p.m., dno -1181 m n.p.m. → głębokość 1636 m → dno poniżej poziomu morza).

\n

Dla Hańczy: tafla +227 m, dno +119 m - oba poziomy są ponad 0 m n.p.m., więc warunek kryptodepresji nie zachodzi, nawet pomimo tego, że Hańcza jest najgłębszym jeziorem Polski (108 m).

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 10, max 1 pkt):

- 1 pkt - za poprawną odpowiedź nie należy wraz z poprawnym uzasadnieniem odwołującym się do wysokości bezwzględnej dna jeziora (obliczenie: 227 - 108 = 119 m n.p.m.) i stwierdzeniem, że dno leży powyżej poziomu morza.
- 0 pkt - za samą odpowiedź nie należy bez uzasadnienia; za uzasadnienie bez poprawnej odpowiedzi; za błędną odpowiedź należy; za odpowiedź ogólnikową (np. "bo jest głębokie") bez odwołania do wysokości bezwzględnej.

Kluczowe elementy uzasadnienia wymagane przez CKE:
1. Obliczenie: \\(227 - 108 = 119 \\text{ m n.p.m.}\\) (lub stwierdzenie równoważne).
2. Konkluzja: dno leży powyżej poziomu morza (> 0 m n.p.m.).

Wykluczone: samo słowo "nie należy" bez jakiegokolwiek odniesienia do wysokości dna; uzasadnienie przez cechy inne niż wysokość bezwzględna (np. "bo jest jeziorem polodowcowym").
\n

Wzory i referencje

\n

📐 Wzór: wysokość bezwzględna dna jeziora

\n

\\[
h_\\text{dna} = h_\\text{tafli} - g_\\text{max}
\\]

\n

gdzie: \\(h_\\text{tafli}\\) - wysokość bezwzględna lustra wody [m n.p.m.], \\(g_\\text{max}\\) - maksymalna głębokość jeziora [m].

\n

📖 Definicja kryptodepresji: Jezioro kryptodepresyjne to takie, którego dno leży poniżej poziomu morza (< 0 m n.p.m.), natomiast tafla wody jest powyżej 0 m n.p.m. Termin "krypto" (gr. ukryty) wskazuje, że depresja jest "ukryta" pod wodą - z zewnątrz nie widać, że obszar należy do depresji.

\n

🌊 Depresja vs. kryptodepresja:

\n\n

Dlaczego inna odpowiedź jest błędna

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna (typowy błąd ucznia) |
| należy | Jezioro Hańcza jest kryptodepresyjne | Uczeń myli głębokość jeziora z położeniem dna poniżej poziomu morza. To, że Hańcza jest najgłębszym jeziorem Polski (108 m), nie oznacza, że jej dno jest poniżej 0 m n.p.m. Dno leży na +119 m n.p.m. - wciąż wysoko ponad morzem. |

\n

Typowe pułapki i częste błędy uczniów

\n
⚠️ Pułapka 1: Mylenie głębokości z depresją bezwzględną.
Hańcza ma imponującą głębokość 108 m i jest najgłębszym jeziorem Polski - uczniowie kojarzą to z "wyjątkowością" i odruchowo piszą "należy". Tymczasem kryptodepresja to pojęcie odnoszące się do położenia dna względem poziomu morza, a nie do samej głębokości zbiornika.
\n
⚠️ Pułapka 2: Brak obliczeń - samo rozstrzygnięcie bez uzasadnienia = 0 pkt.
Klucz CKE wymaga jednocześnie poprawnej odpowiedzi (nie należy) i poprawnego uzasadnienia z obliczeniem (lub stwierdzeniem) że dno leży na +119 m n.p.m. Sama odpowiedź "nie należy" bez rachunku nie daje punktu. Musisz napisać: dno leży 108 m poniżej linii brzegowej (227 m n.p.m.), czyli na wysokości 119 m n.p.m., czyli powyżej poziomu morza.
\n
⚠️ Pułapka 3: Odwołanie do cech innych niż wysokość dna.
Niektórzy uczniowie piszą "bo Hańcza jest jeziorem rynnowym" albo "bo leży w Polsce" - to nie jest akceptowane. Klucz CKE wymaga uzasadnienia przez wysokość bezwzględną najgłębszego punktu dna (dosłownie tak sformułowano w poleceniu). Odpowiedź musi odwoływać się do obliczeń wysokościowych.
\n
⚠️ Pułapka 4: Pomylenie kryptodepresji z depresją.
Depresja to obszar lądu poniżej poziomu morza (np. Żuławy). Kryptodepresja to dno jeziora poniżej 0 m n.p.m. Hańcza nie spełnia żadnego z tych warunków - leży na Pojezierzu Suwalskim, daleko od poziomu morza.
"}]}