{"id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/11.1","paper_id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"11.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.1. (0-1)\nPodaj - wyłącznie na podstawie barwnej mapy szczegółowej - trzy cechy przyrodnicze\ndoliny rzeki Czarna Hańcza w polach mapy B2/3.\n1\n2\n3","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11.1. (0-1)\nIII etap edukacyjny\nI. Korzystanie z różnych źródeł informacji\ngeograficznej.\nIII etap edukacyjny\n1.2) Zdający odczytuje z map informacje\nprzedstawione za pomocą różnych metod\nkartograficznych.\nZasady oceniania\n1 pkt - za trzy poprawne cechy doliny.\n0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Dolina jest wąska.\n- Jest głęboko wcięta.\n- Jest formą rzeźby o stromych zboczach.\n- Ma kręty przebieg.\n- Fragmenty doliny są porośnięte lasem.\n- Dno jest częściowo zabagnione.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nTrzy cechy przyrodnicze doliny rzeki Czarna Hańcza w polach B2/3 (przykładowe poprawne odpowiedzi z klucza CKE):\n\n1. Dolina jest wąska.\n2. Jest głęboko wcięta (ma strome zbocza).\n3. Ma kręty (meandrujący) przebieg / dno jest częściowo zabagnione / fragmenty doliny są porośnięte lasem.\n\n## Sposób 1 - odczyt poziomicowy i hipsometryczny\n\nMapa szczegółowa Suwalskiego Parku Krajobrazowego przedstawia rzeźbę terenu za pomocą **poziomic i barw hipsometrycznych**. Aby opisać dolinę, patrzysz na pola B2/3 i wykonujesz trzy kroki:\n\n**Krok 1 - szerokość doliny.**\nPoziomice po obu stronach rzeki są gęsto upakowane i szybko wchodzą na wyższe sygnatury hipsometryczne. To oznacza, że zbocza są strome i szybko rosną. Przestrzeń między nimi (dno doliny) jest wąska - dolina ma charakter przełomowy, typowy dla Czarnej Hańczy ciętej w podłożu morenowym.\n\n**Krok 2 - głębokość wcięcia i nachylenie zboczy.**\nGęstość poziomic = duży spadek na krótkim dystansie. Jeśli poziomice leżą blisko siebie po obu stronach rzeki, zbocza są strome → dolina jest **głęboko wcięta**. To cecha charakterystyczna odcinków przełomowych rzek pojeziernych (Hańcza tnie moreny czołowe).\n\n**Krok 3 - przebieg rzeki.**\nPatrząc na przebieg niebieskiej linii rzeki w polach B2/3 widać, że Czarna Hańcza **wije się** - ma liczne zakola i zmiany kierunku, czyli **kręty przebieg** (meandrowanie lub serpentyny w przełomie).\n\n**Krok 4 - pokrycie terenu i zabagnienie dna.**\nBarwy i sygnatury na dnie doliny (zielone dla lasów, sygnatury bagienne) pozwalają odczytać, że:\n- zbocza i fragmenty dna są **porośnięte lasem**,\n- w miejscach spłaszczenia dna mogą występować sygnatury **bagien lub mokradeł** (zabagnione dno).\n\n**Wynik końcowy** - wybierz trzy spośród odczytanych cech, np.:\n1. Dolina jest wąska.\n2. Zbocza są strome (dolina głęboko wcięta).\n3. Rzeka ma kręty przebieg.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez kontekst geograficzny Suwalskiego PK\n\nJeśli masz wątpliwości przy odczycie mapy, możesz zweryfikować przez kontekst geograficzny regionu:\n\nCzarna Hańcza przepływa przez **Pojezierze Suwalskie** - obszar silnie urozmaicony przez zlodowacenie bałtyckie. Doliny rzek w tym regionie mają charakter **rynnowy lub przełomowy** - rzeki wcięły się w pagórkowatą morenę, tworząc wąskie, głębokie doliny o stromych zboczach. Jest to zgodne z tym, co powinno być widoczne na mapie w polach B2/3.\n\nPotwierdzenie: klucz CKE wymienia dokładnie te cechy jako wzorcowe odpowiedzi, co potwierdza, że są czytelne z mapy nawet bez dodatkowej wiedzy podręcznikowej.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 11.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za podanie **trzech** poprawnych cech doliny Czarnej Hańczy w polach B2/3, odczytanych z mapy.\n> - **0 pkt** - za mniej niż trzy poprawne cechy, cechy niepasujące do wskazanego obszaru, cechy niemożliwe do odczytania z mapy (np. wymyślone dane o przepływie), lub cechy powtarzające się (dwie wersje tej samej cechy liczą się jako jedna).\n>\n> **Akceptowane warianty (z klucza CKE):**\n> - „Dolina jest wąska.\"\n> - „Jest głęboko wcięta.\"\n> - „Jest formą rzeźby o stromych zboczach.\"\n> - „Ma kręty przebieg.\"\n> - „Fragmenty doliny są porośnięte lasem.\"\n> - „Dno jest częściowo zabagnione.\"\n>\n> **Ważne:** Wszystkie trzy cechy muszą być różne merytorycznie. „Wąska\" i „strome zbocza\" to dwie osobne cechy i obie są akceptowane.\n>\n> **Wykluczone:** Cechy spoza mapy (np. dane hydrologiczne, temperatura wody, nazwy gatunków). Cechy niezwiązane z polami B2/3.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wystarczy umiejętność **odczytu mapy topograficznej/hipsometrycznej**:\n\n> 🗺️ **Poziomice i rzeźba terenu**: gęste poziomice = strome zbocze; rozchylone = łagodne; zamknięte, koncentryczne = wzgórze lub kulminacja. Brak poziomic na wąskim pasie przy rzece = płaskie (lub wąskie) dno doliny.\n\n> 🌿 **Sygnatury pokrycia terenu**: zielony kolor tła / sygnatury drzewek = las; pionowe kreseczki lub sygnatury trójkątów bagiennych = bagna i mokradła.\n\n> 🌊 **Typ doliny rzecznej na pojezierzu**: doliny wąskie, głęboko wcięte w moreny - efekt erozji bocznej i wgłębnej rzeki ciętej w luźnych osadach glacjalnych. Typowy przykład: Czarna Hańcza, Rospuda, Drawa.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\nZadanie jest **otwarte** - nie ma opcji A/B/C/D do odrzucenia. Patrz sekcja „Typowe pułapki\" poniżej.\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - podanie tylko jednej lub dwóch cech.**\n> Zadanie wymaga **dokładnie trzech** cech. Za dwie poprawne cechy (nawet świetnie opisane) uczeń dostaje **0 punktów**. To częsty błąd - uczniowie zatrzymują się po dwóch obserwacjach i nie szukają trzeciej.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - cechy spoza mapy lub nieodczytywalne z mapy.**\n> Klucz wymaga cech wyłącznie na podstawie barwnej mapy szczegółowej. Pisanie o „czystości wody\", „gatunkach ryb\", „przepływie 5 m³/s\" jest niedopuszczalne - mapy topograficzne tych danych nie zawierają. Punkt odpada.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - dwie cechy o tym samym znaczeniu.**\n> „Dolina jest wąska\" i „dolina ma małą szerokość\" to ta sama cecha podana dwa razy. Klucz liczy je jako jedną. Pilnuj, żeby każda z trzech cech opisywała **inny aspekt** doliny: kształt przekroju (wąska/stroma), przebieg w planie (kręty), pokrycie (las, bagna).\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - opisywanie całego biegu Czarnej Hańczy zamiast pól B2/3.**\n> Polecenie precyzuje „w polach mapy B2/3\". Cechy doliny poza tym obszarem (np. jezioro Hańcza w innym polu) są niepoprawne. Zawsze lokalizuj odpowiedź dokładnie tam, gdzie wskazuje zadanie.","image":"img/geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-11.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 11.1. (0-1)<br>Podaj - wyłącznie na podstawie barwnej mapy szczegółowej - trzy cechy przyrodnicze<br>doliny rzeki Czarna Hańcza w polach mapy B2/3.<br>1<br>2<br>3</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 11.1. (0-1)<br>III etap edukacyjny<br>I. Korzystanie z różnych źródeł informacji<br>geograficznej.<br>III etap edukacyjny<br>1.2) Zdający odczytuje z map informacje<br>przedstawione za pomocą różnych metod<br>kartograficznych.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za trzy poprawne cechy doliny.<br>0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Przykładowe odpowiedzi</p>\n<ul><li>Dolina jest wąska.</li><li>Jest głęboko wcięta.</li><li>Jest formą rzeźby o stromych zboczach.</li><li>Ma kręty przebieg.</li><li>Fragmenty doliny są porośnięte lasem.</li><li>Dno jest częściowo zabagnione.</li></ul>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Trzy cechy przyrodnicze doliny rzeki Czarna Hańcza w polach B2/3 (przykładowe poprawne odpowiedzi z klucza CKE):</p>\n<ol><li>Dolina jest wąska.</li><li>Jest głęboko wcięta (ma strome zbocza).</li><li>Ma kręty (meandrujący) przebieg / dno jest częściowo zabagnione / fragmenty doliny są porośnięte lasem.</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - odczyt poziomicowy i hipsometryczny</h4>\n<p>Mapa szczegółowa Suwalskiego Parku Krajobrazowego przedstawia rzeźbę terenu za pomocą <strong>poziomic i barw hipsometrycznych</strong>. Aby opisać dolinę, patrzysz na pola B2/3 i wykonujesz trzy kroki:</p>\n<p><strong>Krok 1 - szerokość doliny.</strong><br>Poziomice po obu stronach rzeki są gęsto upakowane i szybko wchodzą na wyższe sygnatury hipsometryczne. To oznacza, że zbocza są strome i szybko rosną. Przestrzeń między nimi (dno doliny) jest wąska - dolina ma charakter przełomowy, typowy dla Czarnej Hańczy ciętej w podłożu morenowym.</p>\n<p><strong>Krok 2 - głębokość wcięcia i nachylenie zboczy.</strong><br>Gęstość poziomic = duży spadek na krótkim dystansie. Jeśli poziomice leżą blisko siebie po obu stronach rzeki, zbocza są strome → dolina jest <strong>głęboko wcięta</strong>. To cecha charakterystyczna odcinków przełomowych rzek pojeziernych (Hańcza tnie moreny czołowe).</p>\n<p><strong>Krok 3 - przebieg rzeki.</strong><br>Patrząc na przebieg niebieskiej linii rzeki w polach B2/3 widać, że Czarna Hańcza <strong>wije się</strong> - ma liczne zakola i zmiany kierunku, czyli <strong>kręty przebieg</strong> (meandrowanie lub serpentyny w przełomie).</p>\n<p><strong>Krok 4 - pokrycie terenu i zabagnienie dna.</strong><br>Barwy i sygnatury na dnie doliny (zielone dla lasów, sygnatury bagienne) pozwalają odczytać, że:</p>\n<ul><li>zbocza i fragmenty dna są <strong>porośnięte lasem</strong>,</li><li>w miejscach spłaszczenia dna mogą występować sygnatury <strong>bagien lub mokradeł</strong> (zabagnione dno).</li></ul>\n<p><strong>Wynik końcowy</strong> - wybierz trzy spośród odczytanych cech, np.:</p>\n<ol><li>Dolina jest wąska.</li><li>Zbocza są strome (dolina głęboko wcięta).</li><li>Rzeka ma kręty przebieg.</li></ol>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez kontekst geograficzny Suwalskiego PK</h4>\n<p>Jeśli masz wątpliwości przy odczycie mapy, możesz zweryfikować przez kontekst geograficzny regionu:</p>\n<p>Czarna Hańcza przepływa przez <strong>Pojezierze Suwalskie</strong> - obszar silnie urozmaicony przez zlodowacenie bałtyckie. Doliny rzek w tym regionie mają charakter <strong>rynnowy lub przełomowy</strong> - rzeki wcięły się w pagórkowatą morenę, tworząc wąskie, głębokie doliny o stromych zboczach. Jest to zgodne z tym, co powinno być widoczne na mapie w polach B2/3.</p>\n<p>Potwierdzenie: klucz CKE wymienia dokładnie te cechy jako wzorcowe odpowiedzi, co potwierdza, że są czytelne z mapy nawet bez dodatkowej wiedzy podręcznikowej.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 11.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za podanie <strong>trzech</strong> poprawnych cech doliny Czarnej Hańczy w polach B2/3, odczytanych z mapy.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za mniej niż trzy poprawne cechy, cechy niepasujące do wskazanego obszaru, cechy niemożliwe do odczytania z mapy (np. wymyślone dane o przepływie), lub cechy powtarzające się (dwie wersje tej samej cechy liczą się jako jedna).<br><br><strong>Akceptowane warianty (z klucza CKE):</strong><br>- „Dolina jest wąska.&quot;<br>- „Jest głęboko wcięta.&quot;<br>- „Jest formą rzeźby o stromych zboczach.&quot;<br>- „Ma kręty przebieg.&quot;<br>- „Fragmenty doliny są porośnięte lasem.&quot;<br>- „Dno jest częściowo zabagnione.&quot;<br><br><strong>Ważne:</strong> Wszystkie trzy cechy muszą być różne merytorycznie. „Wąska&quot; i „strome zbocza&quot; to dwie osobne cechy i obie są akceptowane.<br><br><strong>Wykluczone:</strong> Cechy spoza mapy (np. dane hydrologiczne, temperatura wody, nazwy gatunków). Cechy niezwiązane z polami B2/3.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wystarczy umiejętność <strong>odczytu mapy topograficznej/hipsometrycznej</strong>:</p>\n<blockquote>🗺️ <strong>Poziomice i rzeźba terenu</strong>: gęste poziomice = strome zbocze; rozchylone = łagodne; zamknięte, koncentryczne = wzgórze lub kulminacja. Brak poziomic na wąskim pasie przy rzece = płaskie (lub wąskie) dno doliny.</blockquote>\n<blockquote>🌿 <strong>Sygnatury pokrycia terenu</strong>: zielony kolor tła / sygnatury drzewek = las; pionowe kreseczki lub sygnatury trójkątów bagiennych = bagna i mokradła.</blockquote>\n<blockquote>🌊 <strong>Typ doliny rzecznej na pojezierzu</strong>: doliny wąskie, głęboko wcięte w moreny - efekt erozji bocznej i wgłębnej rzeki ciętej w luźnych osadach glacjalnych. Typowy przykład: Czarna Hańcza, Rospuda, Drawa.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>Zadanie jest <strong>otwarte</strong> - nie ma opcji A/B/C/D do odrzucenia. Patrz sekcja „Typowe pułapki&quot; poniżej.</p>\n<h4>Typowe pułapki i częste błędy uczniów</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - podanie tylko jednej lub dwóch cech.</strong><br>Zadanie wymaga <strong>dokładnie trzech</strong> cech. Za dwie poprawne cechy (nawet świetnie opisane) uczeń dostaje <strong>0 punktów</strong>. To częsty błąd - uczniowie zatrzymują się po dwóch obserwacjach i nie szukają trzeciej.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - cechy spoza mapy lub nieodczytywalne z mapy.</strong><br>Klucz wymaga cech wyłącznie na podstawie barwnej mapy szczegółowej. Pisanie o „czystości wody&quot;, „gatunkach ryb&quot;, „przepływie 5 m³/s&quot; jest niedopuszczalne - mapy topograficzne tych danych nie zawierają. Punkt odpada.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - dwie cechy o tym samym znaczeniu.</strong><br>„Dolina jest wąska&quot; i „dolina ma małą szerokość&quot; to ta sama cecha podana dwa razy. Klucz liczy je jako jedną. Pilnuj, żeby każda z trzech cech opisywała <strong>inny aspekt</strong> doliny: kształt przekroju (wąska/stroma), przebieg w planie (kręty), pokrycie (las, bagna).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 4 - opisywanie całego biegu Czarnej Hańczy zamiast pól B2/3.</strong><br>Polecenie precyzuje „w polach mapy B2/3&quot;. Cechy doliny poza tym obszarem (np. jezioro Hańcza w innym polu) są niepoprawne. Zawsze lokalizuj odpowiedź dokładnie tam, gdzie wskazuje zadanie.</blockquote>"}]}