{"id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/19.2","paper_id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"19.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.2. (0-1)\nZaznacz dwie cechy środowiska geograficznego obszaru oznaczonego numerem 5 na mapie.\nA. Na tym obszarze znajdują się dwa parki narodowe.\nB. Dla tego obszaru są charakterystyczne formy krasu podziemnego.\nC. W dolinie największej rzeki regionu wybudowano zbiorniki retencyjne.\nD. Cechą charakterystyczną szaty roślinnej są formacje trawiaste - połoniny.\nE. Główne cechy współczesnej rzeźby terenu powstały w efekcie zlodowaceń plejstoceńskich.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n17.\n18.\n19.1.\n19.2.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R","answer":"C, D","answer_text":"Zadanie 19.2. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego […].\nIV etap edukacyjny\n10.10) Zdający przedstawia dominanty\nśrodowiska krain geograficznych Polski […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\nC., D.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**C i D** - Dwie cechy środowiska geograficznego Beskidów Lesistych to:\n- **C.** W dolinie największej rzeki regionu (San) wybudowano zbiorniki retencyjne (Solina, Myczkowce).\n- **D.** Charakterystyczną cechą szaty roślinnej są formacje trawiaste - **połoniny**.\n\n## Sposób 1 - identyfikacja przez cechy charakterystyczne Beskidów Lesistych (Bieszczadów)\n\n**Obszar 5 = Beskidy Lesiste**, czyli w polskiej geografii fizycznej przede wszystkim **Bieszczady** - najdalej wysunięta na wschód i najdzikszą część polskich Karpat.\n\n**Analiza opcja po opcji:**\n\n**Opcja C - zbiorniki retencyjne na największej rzece regionu:**\nNajwiększą rzeką Beskidów Lesistych jest **San**. Na Sanie, w Bieszczadach, w latach 60. XX w. wybudowano kaskadę zbiorników zaporowych:\n- **Jezioro Solińskie** (Solina) - największy sztuczny zbiornik w Polsce pod względem pojemności (472 mln m³),\n- **zbiornik Myczkowce** - mniejszy, poniżej Soliny.\n\n→ **Opcja C jest PRAWDZIWA.**\n\n**Opcja D - połoniny jako formacja trawiasta:**\n**Połoniny** to subalpejskie łąki powyżej górnej granicy lasu, charakterystyczne wyłącznie dla **Karpat Wschodnich** (ukraińskie i polskie Bieszczady). W Bieszczadach granica lasu przebiega ok. 1100-1200 m n.p.m., a powyżej rozciągają się właśnie połoniny (Połonina Wetlińska, Caryńska, Szeroki Wierch). W Tatrach czy Beskidach Zachodnich takich formacji nie ma - tam powyżej lasu są hale i murawy wysokogórskie innego charakteru.\n\n→ **Opcja D jest PRAWDZIWA.**\n\n**Wynik: odpowiedzi C i D.**\n\n## Sposób 2 - eliminacja błędnych opcji\n\n**Opcja A - dwa parki narodowe:**\nW Beskidach Lesistych (Bieszczadach) leży **jeden** park narodowy - **Bieszczadzki Park Narodowy** (BdPN, ok. 292 km²). Magurski Park Narodowy leży w Beskidzie Niskim, który jest oddzielną jednostką fizycznogeograficzną. W samym regionie 5 jest tylko 1 park narodowy.\n\n→ **A fałszywe.**\n\n**Opcja B - formy krasu podziemnego:**\nBeskidy Lesiste są zbudowane z **fliszu karpackiego** - naprzemiennych warstw piaskowców i łupków. Skały fliszowe są praktycznie odporne na krasowienie (nie rozpuszczają się łatwo w wodzie). Jaskinie krasowe (jak Jaskinia Niedźwiedzia czy Raj) są charakterystyczne dla obszarów zbudowanych z **wapieni** - np. Niecki Nidziańskiej (obszar 4) lub Tatr. W Bieszczadach nie ma rozwiniętego krasu podziemnego.\n\n→ **B fałszywe.**\n\n**Opcja E - rzeźba polodowcowa:**\nBeskidy Lesiste **nie były zlodowacone** w plejstocenie - zasięg zlodowacenia skandynawskiego sięgał Karpat jedynie na ich przedpolu (np. część Pogórza). Lodowce górskie w Karpatach (glacjacja lokalna) objęły wyłącznie **Tatry**. Rzeźba Bieszczadów to efekt **tektoniki alpejskiej** (wypiętrenie Karpat) oraz **erozji rzecznej i denudacji** w fliszu. Brak form polodowcowych (moreny, drumliny, sandry, rynny polodowcowe).\n\n→ **E fałszywe.**\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 19.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za zaznaczenie **dokładnie dwóch** poprawnych odpowiedzi: **C i D** (obie muszą być zaznaczone, bez żadnej dodatkowej).\n> - **0 pkt** - za zaznaczenie tylko jednej z poprawnych, zaznaczenie więcej niż dwóch, zaznaczenie błędnych lub brak odpowiedzi.\n> - **Akceptowane warianty:** brak - zadanie zamknięte (wybór z listy), wymagane dokładnie C i D.\n> - **Wykluczone:** odpowiedź C bez D, odpowiedź D bez C, zaznaczenie trzech lub więcej opcji.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wystarczy znajomość **geografii regionalnej Polski** - działu Karpaty i Beskidy.\n\n> 🗺️ **Krainy geograficzne Polski - Karpaty:**\n> - Beskidy Lesiste = część Zewnętrznych Karpat Zachodnich, obejmuje Bieszczady (Polska) + kontynuację na Ukrainie i Słowacji.\n> - Budowa geologiczna: **flisz karpacki** (piaskowce, łupki) - brak wapieni → brak krasu.\n> - Połoniny - unikalne dla Karpat Wschodnich, nie występują w Beskidach Zachodnich ani Tatrach.\n\n> 🌊 **Rzeka San:** wypływa z Karpat Wschodnich, przepływa przez Bieszczady i Pogórze Karpackie, uchodzi do Wisły. Zbiornik Solina (1968 r.) - cel: regulacja przepływu, energetyka wodna, turystyka.\n\n> 🌿 **Połoniny** (Alm, pastwiska subalpejskie): formacje trawiaste w strefie powyżej górnej granicy lasu w Bieszczadach (1100-1450 m n.p.m.). Brak odpowiednika w zachodniej części polskich Karpat.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna (typowy błąd ucznia) |\n| A | Dwa parki narodowe | W Beskidach Lesistych jest **jeden** BdPN; uczeń myli region z szerszym \"Karpaty\" i liczy też Magurski PN (Beskid Niski) lub Gorczański PN (Gorce) |\n| B | Formy krasu podziemnego | Uczeń kojarzy \"Karpaty = jaskinie\", ale jaskinie (kras) wymagają wapieni → ich nie ma w fliszowych Bieszczadach; kras jest w Nieckach Nidziańskiej lub Tatrach Słowackich |\n| E | Rzeźba polodowcowa | Uczeń myli zlodowacenie skandynawskie (zasięg na niziny) z lodowcami górskimi; lodowce górskie w Polsce były tylko w **Tatrach**, nie w Bieszczadach |\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1: \"Karpaty = Tatry\" - uogólnienie regionu.**\n> Uczeń wie, że \"w Karpatach jest rzeźba alpejska i kras\" i stosuje tę wiedzę do wszystkich regionów karpackich. Tymczasem Beskidy Lesiste (Bieszczady) mają zupełnie inną budowę geologiczną niż Tatry (flisz zamiast wapieni i granitów) i inną historię glacjalną (brak zlodowacenia lokalnego).\n\n> ⚠️ **Pułapka 2: zaznaczenie tylko jednej odpowiedzi = 0 pkt.**\n> Klucz CKE wymaga **dokładnie dwóch** odpowiedzi. Uczeń który zaznaczy tylko D (połoniny - bo je kojarzy z Bieszczadami) i pominął C (zbiorniki na Sanie), nie dostaje punktu. Trzeba wyłapać obie cechy.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3: błąd z liczbą parków narodowych (opcja A).**\n> Niektórzy uczniowie pamiętają, że \"Bieszczady to jeden park narodowy\" ale \"Beskidy to kilka parków\" i zaznaczają A. Klucz CKE dotyczy konkretnego obszaru oznaczonego numerem 5 - Beskidów Lesistych (= Bieszczady jako region fizycznogeograficzny). Magurski PN leży w Beskidzie Niskim, który **nie jest częścią obszaru 5**.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4: mylenie połonin z halami tatrzańskimi.**\n> Hale (np. Hala Gąsienicowa w Tatrach) to też formacje trawiaste, ale są to łąki alpejskie innego typu. **Połoniny** to termin przypisany wyłącznie do Karpat Wschodnich (Bieszczady, Czarnohora). Na maturze słowo \"połoniny\" jednoznacznie wskazuje na obszar Bieszczadów - uczeń nie powinien mylić tych terminów.","image":"img/geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-19.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 19.2. (0-1)<br>Zaznacz dwie cechy środowiska geograficznego obszaru oznaczonego numerem 5 na mapie.<br>A. Na tym obszarze znajdują się dwa parki narodowe.<br>B. Dla tego obszaru są charakterystyczne formy krasu podziemnego.<br>C. W dolinie największej rzeki regionu wybudowano zbiorniki retencyjne.<br>D. Cechą charakterystyczną szaty roślinnej są formacje trawiaste - połoniny.<br>E. Główne cechy współczesnej rzeźby terenu powstały w efekcie zlodowaceń plejstoceńskich.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>17.<br>18.<br>19.1.<br>19.2.<br>Maks. liczba pkt<br>2<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MGE_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 19.2. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>środowiska przyrodniczego […].<br>IV etap edukacyjny<br>10.10) Zdający przedstawia dominanty<br>środowiska krain geograficznych Polski […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawne odpowiedzi<br>C., D.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>C i D</strong> - Dwie cechy środowiska geograficznego Beskidów Lesistych to:</p>\n<ul><li><strong>C.</strong> W dolinie największej rzeki regionu (San) wybudowano zbiorniki retencyjne (Solina, Myczkowce).</li><li><strong>D.</strong> Charakterystyczną cechą szaty roślinnej są formacje trawiaste - <strong>połoniny</strong>.</li></ul>\n<h4>Sposób 1 - identyfikacja przez cechy charakterystyczne Beskidów Lesistych (Bieszczadów)</h4>\n<p><strong>Obszar 5 = Beskidy Lesiste</strong>, czyli w polskiej geografii fizycznej przede wszystkim <strong>Bieszczady</strong> - najdalej wysunięta na wschód i najdzikszą część polskich Karpat.</p>\n<p><strong>Analiza opcja po opcji:</strong></p>\n<p><strong>Opcja C - zbiorniki retencyjne na największej rzece regionu:</strong><br>Największą rzeką Beskidów Lesistych jest <strong>San</strong>. Na Sanie, w Bieszczadach, w latach 60. XX w. wybudowano kaskadę zbiorników zaporowych:</p>\n<ul><li><strong>Jezioro Solińskie</strong> (Solina) - największy sztuczny zbiornik w Polsce pod względem pojemności (472 mln m³),</li><li><strong>zbiornik Myczkowce</strong> - mniejszy, poniżej Soliny.</li></ul>\n<p>→ <strong>Opcja C jest PRAWDZIWA.</strong></p>\n<p><strong>Opcja D - połoniny jako formacja trawiasta:</strong><br><strong>Połoniny</strong> to subalpejskie łąki powyżej górnej granicy lasu, charakterystyczne wyłącznie dla <strong>Karpat Wschodnich</strong> (ukraińskie i polskie Bieszczady). W Bieszczadach granica lasu przebiega ok. 1100-1200 m n.p.m., a powyżej rozciągają się właśnie połoniny (Połonina Wetlińska, Caryńska, Szeroki Wierch). W Tatrach czy Beskidach Zachodnich takich formacji nie ma - tam powyżej lasu są hale i murawy wysokogórskie innego charakteru.</p>\n<p>→ <strong>Opcja D jest PRAWDZIWA.</strong></p>\n<p><strong>Wynik: odpowiedzi C i D.</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - eliminacja błędnych opcji</h4>\n<p><strong>Opcja A - dwa parki narodowe:</strong><br>W Beskidach Lesistych (Bieszczadach) leży <strong>jeden</strong> park narodowy - <strong>Bieszczadzki Park Narodowy</strong> (BdPN, ok. 292 km²). Magurski Park Narodowy leży w Beskidzie Niskim, który jest oddzielną jednostką fizycznogeograficzną. W samym regionie 5 jest tylko 1 park narodowy.</p>\n<p>→ <strong>A fałszywe.</strong></p>\n<p><strong>Opcja B - formy krasu podziemnego:</strong><br>Beskidy Lesiste są zbudowane z <strong>fliszu karpackiego</strong> - naprzemiennych warstw piaskowców i łupków. Skały fliszowe są praktycznie odporne na krasowienie (nie rozpuszczają się łatwo w wodzie). Jaskinie krasowe (jak Jaskinia Niedźwiedzia czy Raj) są charakterystyczne dla obszarów zbudowanych z <strong>wapieni</strong> - np. Niecki Nidziańskiej (obszar 4) lub Tatr. W Bieszczadach nie ma rozwiniętego krasu podziemnego.</p>\n<p>→ <strong>B fałszywe.</strong></p>\n<p><strong>Opcja E - rzeźba polodowcowa:</strong><br>Beskidy Lesiste <strong>nie były zlodowacone</strong> w plejstocenie - zasięg zlodowacenia skandynawskiego sięgał Karpat jedynie na ich przedpolu (np. część Pogórza). Lodowce górskie w Karpatach (glacjacja lokalna) objęły wyłącznie <strong>Tatry</strong>. Rzeźba Bieszczadów to efekt <strong>tektoniki alpejskiej</strong> (wypiętrenie Karpat) oraz <strong>erozji rzecznej i denudacji</strong> w fliszu. Brak form polodowcowych (moreny, drumliny, sandry, rynny polodowcowe).</p>\n<p>→ <strong>E fałszywe.</strong></p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 19.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za zaznaczenie <strong>dokładnie dwóch</strong> poprawnych odpowiedzi: <strong>C i D</strong> (obie muszą być zaznaczone, bez żadnej dodatkowej).<br>- <strong>0 pkt</strong> - za zaznaczenie tylko jednej z poprawnych, zaznaczenie więcej niż dwóch, zaznaczenie błędnych lub brak odpowiedzi.<br>- <strong>Akceptowane warianty:</strong> brak - zadanie zamknięte (wybór z listy), wymagane dokładnie C i D.<br>- <strong>Wykluczone:</strong> odpowiedź C bez D, odpowiedź D bez C, zaznaczenie trzech lub więcej opcji.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wystarczy znajomość <strong>geografii regionalnej Polski</strong> - działu Karpaty i Beskidy.</p>\n<blockquote>🗺️ <strong>Krainy geograficzne Polski - Karpaty:</strong><br>- Beskidy Lesiste = część Zewnętrznych Karpat Zachodnich, obejmuje Bieszczady (Polska) + kontynuację na Ukrainie i Słowacji.<br>- Budowa geologiczna: <strong>flisz karpacki</strong> (piaskowce, łupki) - brak wapieni → brak krasu.<br>- Połoniny - unikalne dla Karpat Wschodnich, nie występują w Beskidach Zachodnich ani Tatrach.</blockquote>\n<blockquote>🌊 <strong>Rzeka San:</strong> wypływa z Karpat Wschodnich, przepływa przez Bieszczady i Pogórze Karpackie, uchodzi do Wisły. Zbiornik Solina (1968 r.) - cel: regulacja przepływu, energetyka wodna, turystyka.</blockquote>\n<blockquote>🌿 <strong>Połoniny</strong> (Alm, pastwiska subalpejskie): formacje trawiaste w strefie powyżej górnej granicy lasu w Bieszczadach (1100-1450 m n.p.m.). Brak odpowiednika w zachodniej części polskich Karpat.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna (typowy błąd ucznia) |<br>| A | Dwa parki narodowe | W Beskidach Lesistych jest <strong>jeden</strong> BdPN; uczeń myli region z szerszym &quot;Karpaty&quot; i liczy też Magurski PN (Beskid Niski) lub Gorczański PN (Gorce) |<br>| B | Formy krasu podziemnego | Uczeń kojarzy &quot;Karpaty = jaskinie&quot;, ale jaskinie (kras) wymagają wapieni → ich nie ma w fliszowych Bieszczadach; kras jest w Nieckach Nidziańskiej lub Tatrach Słowackich |<br>| E | Rzeźba polodowcowa | Uczeń myli zlodowacenie skandynawskie (zasięg na niziny) z lodowcami górskimi; lodowce górskie w Polsce były tylko w <strong>Tatrach</strong>, nie w Bieszczadach |</p>\n<h4>Typowe pułapki i częste błędy uczniów</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1: &quot;Karpaty = Tatry&quot; - uogólnienie regionu.</strong><br>Uczeń wie, że &quot;w Karpatach jest rzeźba alpejska i kras&quot; i stosuje tę wiedzę do wszystkich regionów karpackich. Tymczasem Beskidy Lesiste (Bieszczady) mają zupełnie inną budowę geologiczną niż Tatry (flisz zamiast wapieni i granitów) i inną historię glacjalną (brak zlodowacenia lokalnego).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2: zaznaczenie tylko jednej odpowiedzi = 0 pkt.</strong><br>Klucz CKE wymaga <strong>dokładnie dwóch</strong> odpowiedzi. Uczeń który zaznaczy tylko D (połoniny - bo je kojarzy z Bieszczadami) i pominął C (zbiorniki na Sanie), nie dostaje punktu. Trzeba wyłapać obie cechy.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3: błąd z liczbą parków narodowych (opcja A).</strong><br>Niektórzy uczniowie pamiętają, że &quot;Bieszczady to jeden park narodowy&quot; ale &quot;Beskidy to kilka parków&quot; i zaznaczają A. Klucz CKE dotyczy konkretnego obszaru oznaczonego numerem 5 - Beskidów Lesistych (= Bieszczady jako region fizycznogeograficzny). Magurski PN leży w Beskidzie Niskim, który <strong>nie jest częścią obszaru 5</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 4: mylenie połonin z halami tatrzańskimi.</strong><br>Hale (np. Hala Gąsienicowa w Tatrach) to też formacje trawiaste, ale są to łąki alpejskie innego typu. <strong>Połoniny</strong> to termin przypisany wyłącznie do Karpat Wschodnich (Bieszczady, Czarnohora). Na maturze słowo &quot;połoniny&quot; jednoznacznie wskazuje na obszar Bieszczadów - uczeń nie powinien mylić tych terminów.</blockquote>"}]}